Twee recente studies onderzoeken het verband tussen stijgende temperaturen en sterfte in Europa. Onderzoekers pleiten voor maatregelen, zoals aangepaste werktijden.
Een voorbijganger bij het Collosseum in Rome gebruikt een paraplu om zich te beschermen tegen de zon.
Op 19 augustus was het dertig graden in Rome, vergeleken met temperaturen van 36 graden in de week ervoor relatief koel. Toch is er geen twijfel mogelijk, zeggen haar collega's: Giovanna Maria Giammarino is één van de slachtoffers van de extreme hitte van afgelopen zomer. Aan het eind van een werkdag bij het Colosseum, waar ze als gids toeristen rondleidde, zakte ze in elkaar. Ze stierf ter plekke, ondanks pogingen van omstanders om haar te reanimeren. Giammarino was 56 jaar.
Van alle Europese steden telde Rome deze zomer de meeste hittedoden door klimaatverandering, blijkt uit een woensdag verschenen analyse van het Imperial College in Londen. Door hoge temperaturen in de Italiaanse hoofdstad stierven 835 mensen die zonder klimaatverandering waarschijnlijk nog hadden geleefd. Andere hard getroffen steden waren Athene (630 doden), Parijs (409 doden) en Madrid (387 doden).
De onderzoekers verzamelden gedetailleerde data over temperatuur en sterfte in 854 steden en berekenden het verband tussen die twee. Vervolgens berekenden ze hoeveel lager de sterfte was geweest bij lagere temperaturen, in een hypothetische zomer zonder klimaatverandering. Het is een beproefde methode die peer review in eerdere onderzoeken heeft doorstaan, al is deze nieuwste analyse nog niet door vakgenoten bestudeerd.
Het onderzoek van Imperial College past in een bredere wetenschappelijke trend om het verband tussen klimaatverandering, extreem weer en de gevolgen daarvan te onderzoeken. Op maandag publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift Nature Medicine een onderzoek naar hittesterfte onder de volledige Europese bevolking. Daaruit blijkt dat hitte vorig jaar meer dan 62 duizend levens heeft geëist.
Ook uit die studie blijkt dat dodelijke hitte het Middellandse Zee-gebied bijzonder hard raakt. In 2024 was Italië met ruim negentienduizend doden in absolute zin het hardst getroffen. Griekenland telde in relatief opzicht de meeste slachtoffers: 574 hittedoden per miljoen inwoners.
In Nederland stierven vorig jaar 234 mensen door hitte. Dat is relatief weinig vergeleken met voorgaande jaren: in 2022 waren het er 847, ruim drie keer zo veel.
Om te voorkomen dat het aantal doden in de toekomst stijgt, ontwikkelden de onderzoekers een nieuw waarschuwingssysteem. Dat systeem kijkt niet alleen naar de voorspelde temperaturen maar ook naar het mogelijke aantal slachtoffers per regio. Naast temperatuur spelen leeftijd, gezondheid en geslacht van inwoners daarbij namelijk een rol. Het systeem bleek in staat om een plaatselijke ‘hitte-gezondheidscrisis’ tot zeven dagen van tevoren betrouwbaar te voorspellen.
De onderzoekers voorzien in de toekomst een „aanzienlijke toename van het aantal sterfgevallen als gevolg van hitte”, vanwege de versnelde opwarming van de regio’s die nu al hard worden getroffen. De invloed van klimaatverandering op het huidige slachtofferaantal is in de studie van Nature niet onderzocht.
De studie van Imperial College doet dat wel en schrijft twee van de drie hittedoden van deze zomer toe aan het opgewarmde klimaat. In een wereld zonder klimaatverandering sterven dus ook mensen aan hoge temperaturen, maar veel minder dan nu het geval is. In totaal telden de onderzoekers ruim 24 duizend hittedoden in de onderzochte steden.
„Dit onderstreept nogmaals de dringende noodzaak om snel over te stappen van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen”, schrijven de onderzoekers. Europa heeft te maken met sneller stijgende temperaturen dan de rest van de wereld. Afgelopen zomer was de vierde heetste zomer in Europa ooit gemeten.
Maar zelfs zonder stijgende temperaturen zou het aantal doden door hitte blijven stijgen vanwege de vergrijzende populatie, merkt het onderzoek op. Meer dan tachtig procent van de hittedoden was ouder dan 65 jaar.
De onderzoekers omschrijven een breed scala aan maatregelen die de impact van toenemende hitte zouden kunnen beperken. Van vroege waarschuwingssystemen, tot betere huisvesting, meer groen in de steden en aangepast werk tijdens perioden van extreme hitte.
Na de dood van Giammarino pleitte de Italiaanse Vereniging voor Gecertificeerde Gidsen voor ruimere openingstijden van het Colosseum en de omliggende bezienswaardigheden zodat rondleidingen ook buiten de heetste uren kunnen plaatsvinden. „Het heeft geen zin om elk jaar weer over een ‘hittegolf’ te praten alsof dit iets nieuws is”, schreef de vereniging in een verklaring. „Klimaatverandering is een feit en het is al enkele jaren ondraaglijk om van 10.00 tot 16.30 uur op het Forum Romanum te werken.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC