In Het kan echt anders, zijn maandag gepresenteerde boek, getuigt Henri Bontenbal pagina na pagina van zijn onvoorwaardelijke geloof in de kracht van het politieke midden. Daarbij gaat hij niet door de knieën voor zijn lezers: ‘Dit is geen makkelijk boek geworden.’
is chef van de politieke redactie.
Henri Bontenbal is van 1982. Hij is de eerste CDA-lijsttrekker die nog niet geboren was toen de oecumenische fusiepartij in 1980 officieel werd opgericht. Hij groeide op met Ruud Lubbers in het Torentje, de man die hij sindsdien ziet als een politiek idool: ‘Zijn tien stappen vooruitdenken, zijn vermogen altijd een compromis te vinden om een impasse te doorbreken, zijn creativiteit in het vinden van oplossingen...’
Het duurde daarna nog drie decennia voordat Bontenbal zelf politiek actief werd, maar ergens onderweg is hij doordrenkt geraakt van het DNA van zijn partij. In zijn maandag verschenen boek Het kan echt anders getuigt hij pagina na pagina van zijn onvoorwaardelijke geloof in de kracht van het politieke midden. Bontenbal eet, drinkt en slaapt het CDA.
Daarbij gaat hij niet door de knieën voor zijn lezers. ‘Dit is geen makkelijk boek geworden’, waarschuwt hij in zijn voorwoord. Hij ziet om zich heen al te veel politici die de dingen te eenvoudig voorstellen. Ze waren de afgelopen jaren dominant op het Binnenhof. ‘Te oppervlakkige antwoorden kunnen tot nieuwe ongelukken leiden (...) Populisme is een gif dat al veel te lang onbeperkt zijn gang kan gaan.’
Hij bracht de partij naar een historisch dieptepunt, twee jaar geleden nog maar, en mag nu hopen op een spectaculaire opleving. Maar dat dieptepunt was wel het startschot voor zijn boek. Hij wilde weten waartoe hij naar Den Haag is gekomen, zichzelf politiek ontdekken: ‘Schrijven dwingt om helder te formuleren, kleur te bekennen en concreet te worden.’ Daarbij toont hij zich een schappelijk man: ‘Als u het (erg) oneens bent met mijn standpunten, dan vind ik dat ook goed.’
In zijn zoektocht, alle politieke stromingen aftastend, belandt Bontenbal precies in het politieke midden. Het ‘radicale midden’, zoals een CDA-denktank het in het vorige decennium al eens muntte. Tegen ‘de uitwassen van het liberalisme, de globalisering en het doorgeschoten marktdenken’ van partijen als VVD en D66; de meritocratie waarin de winnaars ‘hun succes als hun eigen prestatie beschouwen’, terwijl toeval vaak zo’n grote rol speelt.
Aan de andere kant tegen het ‘doorgeschoten maakbaarheidsdenken’ van GroenLinks-PvdA en andere partijen op de linkerflank. ‘De overheid trok steeds meer naar zich toe wat eerder door de samenleving werd geregeld. Zorg, onderwijs en woningbouw werden steeds meer een overheidstaak. Dat leidde er ook weer toe dat burgers zich steeds minder betrokken voelden bij deze instellingen. Waar eerst persoonlijke compassie centraal stond, kwam anonieme solidariteit via de overheid tot stand.’
Daar ergens tussenin bevindt zich van oudsher het CDA. De partij vindt dat de kracht van een land niet zit in het individu noch in de overheid, maar in burgers die zich verenigen. Corporaties. Verenigingen. Kerken. Vakbonden. Maatschappelijke organisaties. Clubs. Maatschappelijk betrokken bedrijven ook, zoals het Philips van vroeger.
De samenleving. Op 304 pagina’s gebruikt Bontenbal het woord 342 keer. Een van zijn hoofdstukken is opgedragen aan Pim Fortuyns boek De Verweesde Samenleving, ‘waarin de overheid de burger als klant ziet en de burger de overheid als bedrijf’.
Maar van Fortuyns politieke nazaten, die een kwarteeuw later een aanzienlijk deel van het parlement in handen hebben, wil hij dan weer niets weten. En ook niet van de mensen die denken dat de oude bestuurspartijen gewoon wat populistischer voor de dag moeten komen om hun kiezers terug te winnen: ‘Populistische politiek ontwricht de samenleving, zet groepen burgers tegenover elkaar en laat mensen uiteindelijk in de kou staan (...) Populisme bestrijd je niet met populisme, maar met een beter verhaal.’
Elk hoofdstuk sluit hij af met een profiel van een van zijn intellectuele inspiratiebronnen, van Hannah Arendt en paus Franciscus tot Simone Weil. Hij heeft er zoveel dat Ruud Lubbers dit boek niet eens heeft gehaald. Die komt misschien in deel twee, want de auteur stelt vast dat de verkiezingen eigenlijk te vroeg kwamen voor dit boek. Hij had nog veel meer willen schrijven.
Maar intussen is hij allang blij dat zijn partij weer omhoog durft te kijken en niet is bezweken aan de uppercut van november 2023. Toen dreigde het wel heel erg stil te worden om hem heen. Zijn boek is dan ook opgedragen ‘aan alle CDA-leden die de afgelopen jaren trouw zijn gebleven aan de partij’.
Het boek als politiek pamflet
Meedoen aan verkiezingen zonder eigen boek is voor lijsttrekkers in dit politieke tijdperk steeds ongebruikelijker. Sinds veelschrijver Pim Fortuyn in 2002 PvdA-lijsttrekker Ad Melkert smalend de maat nam, live op tv (‘Hoeveel boeken heeft de heer Melkert eigenlijk geschreven?’) durven velen dat risico niet meer te nemen.
Ook dit keer valt er veel te lezen. D66-leider Rob Jetten publiceerde recent Hoe het wel kan, waarin hij zich een optimistisch man toont en de lezer meeneemt in ‘hoopvolle voorbeelden van momenten waarop Nederland wél in staat was grote stappen vooruit te zetten’.
Sinds vorig jaar ligt van Frans Timmermans Nederland is van ons allemaal in de winkels, zijn pleidooi voor een open samenleving en tegen onverschilligheid.
Geert Wilders debuteerde in 2004 al, bij de oprichting van de PVV, met Kies voor vrijheid. In 2012 volgde Marked For Death, zijn anti-islamboek voor de Engelstalige markt.
FvD-leider Lidewij de Vos schreef samen met partijgenoot Thierry Baudet Niemand in de cockpit, over ‘de ontluisterende toestand waarin bestuurlijk Nederland verkeert’. Van Esther Ouwehand verscheen Dieren kunnen de pest krijgen, en dan? (over het risico van zoönosen). En Eddy van Hijum verdiept zich in Op de drempel van een nadere unie in de worsteling van Overijssel met de opkomende Nederlandse natiestaat in de 16de eeuw. Hij ziet parallellen met de positie van Nederland nu tegenover de Europese Unie.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant