Klassiek Wat maakt een dirigent precies tot een ideale chef? Het Nederlands Philharmonisch genoot dit weekend weer even van de aloude flair van Lorenzo Viotti. Het Radio Filharmonisch bloeit onder chef Karina Canellakis.
Lorenzo Viotti, ex-chefdirigent van het NedPh(O). Foto Eduardus Lee
Wat maakt een dirigent anno 2025 voor een orkest tot een ideale chef? Een magische mix van eigenschappen: muzikaliteit en ideeënrijkdom voorop. Dan: het orkest lekker kunnen laten spelen. Een heldere visie combineren met de gave tot harmonieus samenwerken. Beschikbaarheid, liefst (een beetje) exclusief. En last but not least de X-factor. Noem het charisma. Of noem het Lorenzo Viotti.
Brahms, Beethoven en Strauss door het Nederlands Philharmonisch met Kirill Gerstein o.l.v. Lorenzo Viotti.
Geen herhaling. Info: orkest.nl
Brahms en Strauss door het Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Karina Canellakis.
Beluisteren: npoklassiek.nl
Gehoord: 19 en 21/9 Concertgebouw, Amsterdam.
Het Nederlands Philharmonisch (dat onlangs ‘Orkest’ uit de naam liet vallen) en De Nationale Opera zijn nu bijna tweeënhalf jaar op zoek naar een nieuwe chef-dirigent. Lorenzo Viotti (35) is met ingang van het net begonnen seizoen gestopt; hij wordt volgend jaar chef van het Tokyo Symphony Orchestra. Dat zijn voetsporen lastig te vullen zijn, bleek ook dit weekend bij twee feestconcerten voor de veertigste verjaardag van het orkest, waarvoor Viotti weer even terug was in Amsterdam. Een bomvolle zaal, extatische jubelovaties – ook middenin het door Kirill Gerstein vrij ingetogen gespeelde ‘Vijfde pianoconcert’ van Beethoven – een gevoel van euforie. Wie Viotti’s opvolger ook wordt, deze glamourfactor is niet te evenaren. Maar, geruststellend voor de fans én voor de liefhebbers van continuïteit: in het lopende seizoen vliegt Viotti nog voor drie programma’s in op het oude nest. In januari, maart en mei.
Het feestprogramma bleek vrij middle-of-the-road. Van het korte Elysium (2021) van componist Samy Moussa snap je direct waarom veel orkesten het graag als opwarmer programmeren: het klinkt onmiskenbaar eigentijds, maar ook lekker filmisch in de mix van kleuren, sferen, verglijdende akkoorden en toonladders.
Viotti voorzag de stukken zelf met flair van een ultrakorte uitleg, een drempelverlager die dirigenten vaker zouden mogen toepassen. En hij had een troef: in Brahms Eerste symfonie mochten vijf gelukkigen uit de zaal tussen de musici in het orkest plaatsnemen – een verjaarstraktatie waarom je de toehoorders die pal naast hoorns en de pauken belandden, niet per se benijdde.
Wat opviel, zowel in Beethoven (‘Adagio’) als Brahms, is hoe geweldig Viotti het orkest weet te verleiden tot tederheid en theatraliteit. Dáár ligt een grote kracht; ook als operachef zal hij node worden gemist. En hoewel hij op Brahms’ Eerste ook overall duidelijk een eigen visie etaleerde, voelde je je eerder meegenomen op een spannende reis dan bijgelicht in begrip van Brahms’ bouwplan en contrapunt. Prachtmomenten te over, maar in de balans (dominante bovenstemmen) en de afwerking van overgangen miste je soms finesse.
Heel anders was de Brahms van het Radio Filharmonisch Orkest onder chef Karina Canellakis. Zij is in Hilversum nog in functie tot zomer 2027, maar wordt internationaal gevraagd door steeds prestigieuzere orkesten.
Brahms’ Altrapsodie met mezzo Sophie Harmsen en de warmklankige mannen van het Groot Omroepkoor klonk fraai in balans. Het door Brahms gecomponeerde contrast tussen harmonie en ongeluk verwarmde als een haardvuur na een ijsduik.
Dat het orkest zich gelukkig mag prijzen met Canellakis als chef, bewees ook de heldere én opwindende uitvoering van Strauss’ symfonisch gedicht Ein Heldenleben. Je zou de fraaie solo van concertmeester Joris van Rijn kunnen roemen, de gave blazers, de zinderende RFO-strijkersklank. Maar het was vooral zo dat je dacht: waarderen we Canellakis genoeg? Ze kreeg keurig een staande ovatie, maar je gunde haar en het orkest wat gejoelde Viotti-euforie.
Source: NRC