CDA-leider Henri Bontenbal maakt zich op voor een inhoudelijke campagne over plannen en doorrekeningen. Geert Wilders (PVV) weet juist zeker dat kiezers geen ‘gezapigheid’ willen. De twee politieke universums blijven voorlopig naast elkaar bestaan.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Polariseren of niet polariseren, dat is nu de vraag. Voor CDA-leider Henri Bontenbal is het antwoord al lang duidelijk: na een politieke tijd der troebelen snakt Nederland volgens hem naar samenwerking en compromisbereidheid. ‘Als politici elkaar als vijand gaan zien in een cultuurstrijd, staat de democratie zelf op het spel’, waarschuwde de CDA’er afgelopen week in de Tweede Kamer.
Het is een breed gedragen sentiment. Wie niet beter wist, zou denken dat Bontenbal met zijn vijf karige Kamerzetels al meeschreef aan de Troonrede. De koning waarschuwde daarin voor zwart-witdenken en riep politici op om ‘elkaar op een volwassen manier de hand te reiken’.
Demissionair premier Dick Schoof borduurde in zijn mediaoptredens voort op het thema. Volgens de ex-baas van inlichtingendienst AIVD is een gespleten samenleving ook minder weerbaar tegen de externe dreigingen die nu op Nederland afkomen. ‘We moeten elkaar weer weten te vinden.’
Geert Wilders was de enige die een radicaal ander standpunt innam. De PVV-leider, die als vanouds tekeer ging tegen immigratie en de islam, wil niets weten van een zoektocht naar compromissen. ‘Mensen worden knettergek van al die partijen, van VVD tot PvdA en van D66 tot CDA, die veel praten maar niets doen’, aldus Wilders. ‘De oplossing zit niet in het gezapige midden.’
Het debat van afgelopen week bewees dat Wilders’ invloed op de politieke cultuur nog steeds groot is. De Algemene Politieke Beschouwingen vielen uiteen in twee parallelle universums. Met zijn bekende boutades lokte Wilders een urenlange strijd uit met veelal linkse en progressieve partijen, die de ‘agenda van haat en verdeeldheid’ (dixit D66-leider Rob Jetten) van de PVV niet onweersproken wilden laten. Daarna volgde een meer bedachtzaam debat over inhoudelijke plannen en voorstellen, waarbij alleen de situatie in Gaza nog tot hoogoplopende emoties leidde.
Het was veelzeggend dat Wilders en Bontenbal zich niet buiten hun universum begaven. De CDA-leider wilde naar eigen zeggen geen extra brandstof geven aan Wilders’ provocaties, al zal ook meespelen dat hij zich liever profileert als verzoener dan als vechter. Omgekeerd ging de PVV-voorman evenmin de confrontatie met Bontenbal aan.
Helemaal verrassend was dat niet: het valt al langer op dat Wilders worstelt met de vrij plotselinge populariteit van de CDA’er, die inmiddels het auteursrecht lijkt te hebben op het woord fatsoen. Zelfs op sociale media is de PVV’er terughoudend om Bontenbal aan te pakken. Bij de aftrap van zijn campagne in Venlo noemde Wilders hem alleen terloops ‘dominee’. Eerder verspreidde hij op X een tekening waarop Bontenbal werd afgeschilderd als het ‘braafste jongetje van de klas’. Het CDA reageerde spottend op die kritiek: ze hadden Wilders best willen betalen voor dat bericht, want na Schoofs ‘ruziënde kleuterklas’ verlangen kiezers waarschijnlijk naar de braafste leerling.
Niet alleen de PVV, maar ook de middenpartijen zijn nog zoekende naar een antwoord op Bontenbal. Een persoonlijke verkiezingsstrijd die zich richt op abstracte thema’s als leiderschap en vertrouwen speelt de CDA’er in de kaart, omdat hij op die terreinen volgens de meeste peilingen beter scoort dan zijn tegenstanders. Partijen als VVD, D66 en GroenLinks/PvdA vergroten daarom vooralsnog vooral de inhoudelijke verschillen met Bontenbal uit, al is de vraag of het relatief gematigde CDA-verkiezingsprogramma zich daar goed voor leent.
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen waren de eerste contouren te zien van een bijna klassiek aandoende campagne over plannen, koopkrachtplaatjes en doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB). Bontenbal, die eerder al kritiek kreeg vanwege zijn voorstel om – langzaam – de hypotheekrenteaftrek af te bouwen, kwam donderdag onder vuur te liggen, omdat duidelijk werd dat hij een btw-verhoging overweegt. Volgens Bontenbal kan dat nodig zijn om de extra investeringen in Defensie te betalen.
Tegenstanders buitelden over elkaar heen om die potentiële maatregel te bekritiseren. ‘Bontenbal wil de boodschappen duurder maken’, concludeerde GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans. VVD-leider Dilan Yesilgöz beloofde plechtig dat haar partij ‘de mensen thuis niet met die kosten zal opzadelen’. SP-leider Jimmy Dijk sprak over ‘de Bontenbalboete op boodschappen’ en de SGP muntte ‘de Bontenbelasting’.
Bontenbal toonde zich niet onder de indruk. Hij wees erop dat de VVD gaat snijden in de sociale zekerheid en dat GroenLinks/PvdA de rekening van de extra defensie-uitgaven bij het bedrijfsleven zal leggen. Ook dat zal niet pijnloos zijn. En passant leek Bontenbal alvast het hoogtepunt van de campagne aan te kondigen. Meerdere keren verwees hij enthousiast naar ‘10 oktober’, wanneer het CPB met de doorrekeningen van verkiezingsprogramma’s naar buiten komt.
Wilders zal er die dag niet bij zijn, aangezien het PVV-verkiezingsprogramma niet doorgerekend wordt. Terwijl middenpartijen zich kunnen buigen over de consequenties van hun plannen voor de koopkracht, lastendruk en staatsfinanciën, zal de PVV-leider blijven praten over de ‘existentiële dreiging’ van immigratie en islam.
Weinig wijst erop dat de strijd om de ziel van de campagne dan al beslist zal zijn: Wilders met zijn strategie van polarisatie of toch het politieke midden, waarvan Bontenbal vooralsnog de belangrijkste exponent is.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant