In Paradiso vonden zaterdagavond het publiek en het Britse activistische punkrapduo Bob Vylan elkaar, „niet alleen in muzikaal enthousiasme, maar ook in hun overtuiging”, zo viel zondagmorgen voor 01.00 uur al te lezen in een recensie op de NRC-site. „Soms prikte de woede door alles heen” – vooral over wat er in Gaza gebeurt. Maar de gul lachende zanger liet zonder moeite de zaal dansen en crowdsurfen.
Wie zondagmorgen vroeg op nrc.nl kwam, kon niet vermoeden dat het optreden van Bob Vylan tot felle politieke en maatschappelijke reacties zou leiden, dat een volgend concert zou worden geannuleerd, dat Joodse organisaties zouden oproepen tot een „massale aangifte” wegens het aanzetten tot geweld en opruiing én dat er tientallen aangiften zouden worden gedaan. En aan de zijlijn van de mediastorm kwam ook NRC door een positieve recensie op sociale media en bij lezers onder vuur te liggen. Schreef NRC hier te lyrisch over een concert waar op het podium was opgeroepen tot geweld?
Terug naar zaterdagavond. Zanger Bobby Vylan deed tussen de nummers door zeker drie uitlatingen die voor de ophef zorgden. Deze kwamen in de NRC-berichtgeving nooit helemaal naar voren, daarom hier op basis van inmiddels beschikbare fragmenten nog op een rij:
„Death, death, death, to the IDF”. (IDF is het Israëlische leger)
„I want to dedicate this next one to an absolute piece of shit of a human being. [ …] If you talk shit, you will get banged. Rest in piss Charlie Kirk, you piece of shit.”
„Fuck the fascists. Fuck the Zionists. Get out there and fight them. Get out there and meet them in the street. Get out there and let them know that you do not fucking stand by them.”
Deze citaten zijn bewust niet vertaald, omdat je dan betwistbare keuzes moet maken. Betekent fight in dit geval ‘vechten’, ‘bestrijden’ of ‘weerstand bieden aan’? Het maakt nogal wat uit.
De ervaren poprecensent Hester Carvalho had de instructie gekregen om haar recensie snel te leveren, want het was een nieuwswaardig concert en de lezers in de vroege ochtend moesten goed worden bediend. Ze tikte na het concert haar stuk binnen twee uur af en mailde het aan de nachtredacteur die het om 00.42 publiceerde. Vier van de vijf ballen gaf Carvalho: een zeer goed concert. Een mix van grime, punk en hiphop, met goed getimede raps. Ze noemde ook dat Bobby Vylan voor het eerst sinds een optreden op het festival in Glastonbury weer ‘dood aan de IDF’ (het Israëlische leger) riep. Ze vermeldde dat hij zich verbolgen toonde over ‘haatzaaiende mensen als Charlie Kirk’, maar wat Vylan precies riep over de vermoorde Amerikaanse rechtse activist beschreef ze niet. En ook de uitspraak om fascisten en zionisten op te zoeken „in de straat” kwam niet aan bod.
Bij De Telegraaf was dat zaterdagavond laat wel het geval: „Paradiso juicht voor moord op Charlie Kirk tijdens omstreden concert Bob Vylan: ‘Fuck de fascisten! Ga ze vinden op straat!’” Dit zorgde zondagmorgen voor een ongemakkelijk gevoel bij de weekendploeg van NRC. De Telegraaf slaat wel vaker een andere toon aan maar het verschil met de NRC-recensie was wel zo groot, dat werd besloten om twee verslaggevers te laten uitzoeken wat er nu wel en niet was geroepen. In de loop van de zondag leek het even alsof er was ingegrepen in de recensie: de ballen waren weg. Maar dat kwam door technisch malheur. De ballen keerden terug.
Het verifiëren van Vylans uitlatingen bleek lastiger dan gedacht; filmpjes waren vaak onvolledig of onverstaanbaar, en de poprecensent had ter plekke niet alles letterlijk meegekregen. Vooral de ‘straat’-uitspraak, door Joodse organisaties gezien als oproep tot een pogrom, vereiste nauwkeurigheid. De verslaggevers kwamen onder tijdsdruk, want hun stuk was bestemd voor de nieuwsbrief van vijf uur. Vlak voor die deadline bevestigde een goed filmpje dat Vylan inderdaad had opgeroepen om fascisten en zionisten op de straat te ontmoeten. Maar door de haast lieten de verslaggevers een belangrijk deel van het fragment weg (Get out there and let them know that you do not fucking stand by them). Uit die toevoeging zou je kunnen opmaken dat de zanger geen gewelddadige bedoeling had. Het Openbaar Ministerie onderzoekt of Bobby Vylan iets strafbaars heeft gezegd.
Het achtergrondstuk kwam maandag in de krant, de concertrecensie niet. De in het stuk beschreven ophef en de gemoedelijke sfeer die in de recensie naar voren kwam, verhielden zich niet meer goed tot elkaar. Toch kwamen er boze mails en enkele opzeggingen binnen. „De recensente was erbij, maar schrijft geen woord over de verheerlijking van een politieke moord. Ze geeft vier ballen voor het optreden. Ik vind dat onbegrijpelijk”, schreef een lezer. En een ander: „NRC werkt met dit soort stukken mee aan de vergoelijking van geweld, de bevordering van ontmenselijking en normalisering van haat.”
De redactie wist van tevoren dat er veel spanning rond het concert hing. Zoals de recensent schreef: er was nog nooit zo veel politie en beveiliging om en in Paradiso als deze keer. Toch was ervoor gekozen om het concert als kunstuiting te beschouwen. Dat was een verkeerde inschatting, vindt de hoofdredactie achteraf. „Dat is een grote les: bij zo’n optreden waar het vooral gaat om context kun je beter inzetten op verslaggeving dan op een recensie”, zegt plaatsvervangend-hoofdredacteur Melle Garschagen.
De poprecensent vindt ook dat „we achteraf misschien voor een andere vorm hadden moeten kiezen, maar ik ben gevraagd er als recensent naar toe te gaan”. Wat op een podium gezegd en gezongen wordt moet je niet altijd letterlijk nemen maar wat Bobby Vylan over Charlie Kirk riep, had ze wel moeten opschrijven. „Hier vloog hij uit de bocht.” Dat ze de ‘straat-uitspraak’ niet beschreef, vindt ze achteraf niet erg. „Die is overal gemankeerd geciteerd, ook in NRC.” Liever had ze haar stuk zondagmorgen ingeleverd, om na een nachtje slapen alles nog even goed te overdenken. Dat had ook als voordeel gehad dat niet alleen de nachtredacteur ernaar had gekeken maar ook nog een andere eindredacteur en/of een chef van dienst.
Wie de recensie ook had gezien was Marcel van Roosmalen. Hij tikte zondag zijn column voor de maandagkrant en vooral de recensent werd zijn onderwerp. „Een dwars meisje van 62 – vroeger punk! – süchtig op zoek naar anschluss bij de jongste generatie dwarsliggers”, was een van zijn kwalificaties van haar. De column leidde tot meer kritische mails dan de recensie zelf. Lezers vonden dat Van Roosmalen „seksistische onder-de-gordel-klappen” uitdeelde en dat sprake was van „oncollegiale misogynie”.
Van Roosmalen bestrijdt dat hij zich schuldig maakte aan vrouwenhaat. „Ik ken haar in het geheel niet, heb niets tegen haar maar ik vond het een idiote recensie. Als ik zoiets lees, ga ik fantaseren. Ik heb geprobeerd haar op een beetje leuke manier neer te zetten”, zegt hij.
Een columnist moet natuurlijk iedereen de maat kunnen nemen, maar ik ben het ook eens met de collega die me mailde: „Hij mag elk stuk afkraken, maar waarom een heel mens?” Twee terzijdes: de poprecensent zit helemaal niet met de column en ze is geen 62.
Het was een weekend waarin veel samenkwam: woede over wat er in Gaza gebeurt, woede over wat daarover wordt gezegd en woede over hoe dáár weer over wordt bericht. En als we elkaar de maat nemen, dan moet dat kennelijk hard en persoonlijk. Waar de NRC-redactie de verslaggeving op zaterdag en zondag de laatste jaren heeft versterkt, was dit niet een weekend om met plezier op terug te kijken. Gelukkig ging het later in de week beter, met vervolgverhalen en een podcast over de botsing tussen artistieke vrijheid en maatschappelijke onrust.
Herman Staal
Reacties: ombudsman@nrc.nl
De ombudsman opereert onafhankelijk; zijn oordeel is persoonlijk en niet dat van de (hoofd)redactie. Kijk hier voor de statuten van de ombudsman. Wilt u rechtstreeks reageren op artikelen of audioproducties van NRC, dan kunt u een brief van maximaal 200 woorden mailen aan opinie@nrc.nl.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC