Na ruim twintig jaar onderhandelen treedt begin volgend jaar het High Seas Treaty in werking, een wereldwijd verdrag dat de oceanen moet beschermen tegen overbevissing, vervuiling en diepzeemijnbouw. Voor milieuorganisaties is het een mijlpaal.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Met de ratificatie door Marokko en Sierra Leone is de vereiste drempel van zestig landen gehaald. Daarmee wordt de weg vrijgemaakt voor de eerste internationale afspraken om de zogeheten ‘volle zee’ te beschermen: de internationale wateren die buiten de jurisdictie van staten vallen. Deze gebieden beslaan bijna tweederde van alle oceanen en bijna de helft van het aardoppervlak.
Volgens VN-secretaris-generaal António Guterres is het verdrag een ‘reddingslijn voor oceaan en mensheid’. Wetenschappers benadrukken dat bescherming van de volle zee cruciaal is is: oceanen produceren naar schatting de helft van alle zuurstof op aarde en nemen een aanzienlijk deel van de door mensen uitgestoten CO₂ op. Toch is momenteel slechts ongeveer één procent van de volle zee effectief beschermd.
Het verdrag, dat in juni 2023 werd gesloten na jarenlange onderhandelingen, bevat bindende afspraken om beschermde zeegebieden aan te wijzen. In 2030 moet 30 procent van de oceanen beschermd en duurzaam beheerd zijn.
Volgens Mads Christensen, directeur van Greenpeace International, is de inwerkingtreding van het verdrag ‘het bewijs dat landen kunnen samenwerken om onze blauwe planeet te beschermen’, zo zei hij tegen de BBC. ‘Het tijdperk van uitbuiting en vernietiging moet eindigen. Onze oceanen kunnen niet wachten, en wij evenmin.’
Toch zijn er ook zorgen. Grote visserijlanden zoals China, Rusland, Japan en de Verenigde Staten hebben het verdrag nog niet geratificeerd. Zonder deelname van deze landen dreigt de bescherming tandeloos te blijven: hun vissersvloten zouden in aangewezen reservaten actief kunnen blijven, zonder dat er een internationaal middel is om hen tot naleving te dwingen. Handhaving ligt volledig bij de deelnemende staten.
Opvallend is dat Nederland het verdrag in september 2023 wel heeft ondertekend, maar nog altijd niet heeft geratificeerd. Daarmee ontbreekt Den Haag op de lijst van zestig landen die het verdrag daadwerkelijk van kracht lieten worden.
‘Het is teleurstellend en onbegrijpelijk dat Nederland zo lang wacht met het ratificeren en dus niet vooroploopt’, zegt Farah Obaidullah tegen ANP. Ze is oprichter van The Ocean and Us, een internationaal netwerk dat burgers, wetenschappers en beleidsmakers samenbrengt om de gezondheid van de oceanen te bevorderen. ‘Dit laat zien dat wij als land op dit moment volkomen stuurloos zijn als het gaat om belangrijke internationale zaken.’
Directeur Ewout van Galen van Stichting De Noordzee zegt dat het kabinet heeft aangegeven bezig te zijn met de ratificatie. Hij hoopt dat er zo snel mogelijk wetgeving komt om dit verdrag te implementeren.
Dat het verdrag nu alsnog van kracht wordt, geldt als een opsteker na de teleurstellende afloop van de VN-oceanenconferentie in Nice eerder deze maand. Daar werd aanvankelijk gehoopt op een doorbraak, maar de top eindigde met slechts vijftig ratificaties. Grote beslissingen bleven uit en in de slotverklaring werd bovendien de verwijzing naar het Akkoord van Parijs en CO₂-reductie geschrapt, waardoor de samenhang tussen oceaanbescherming en de aanpak van klimaatverandering sterk werd afgezwakt.
Zelfs nu het verdrag in werking treedt, betekent dat nog niet dat de oceanen direct beter beschermd zijn. Pas na 120 dagen wordt het verdrag internationaal rechtsgeldig. Daarna komen de aangesloten landen samen in de zogenoemde Conference of the Parties (COP), het hoogste besluitvormingsorgaan van het verdrag, vergelijkbaar met de jaarlijkse klimaattoppen. Tijdens die bijeenkomsten wordt bepaald welke delen van de volle zee als eerste tot beschermd gebied worden uitgeroepen en hoe de afspraken moeten worden nageleefd.
De eerste COP staat gepland voor 2026, waar landen voorstellen zullen indienen voor de eerste internationale zeereservaten. Deskundigen verwachten dat de eerste daadwerkelijke beschermde gebieden rond 2028 of 2029 een feit zullen zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant