De VN-Veiligheidsraad maakt de weg vrij voor de herinvoering van sancties tegen Iran. Een resolutie die dat moest voorkomen, werd vrijdag verworpen. Als die nieuwe sancties er komen, is de nucleaire deal met Iran definitief van de baan.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Het initiatief om opnieuw sancties in te stellen tegen Iran komt van de twee Europese permanente leden van de VN-Veiligheidsraad, Frankrijk en Groot-Brittannië, en Duitsland. Zij vinden dat Iran zich niet houdt aan de afspraken uit de nucleaire deal, die moeten voorkomen dat Iran een kernmacht wordt.
De landen geven Iran nog tot 28 september om met serieuze voorstellen naar de onderhandelingstafel te komen. Zo niet, dan worden er opnieuw VN-sancties tegen Iran ingevoerd.
Het zou de facto het einde van de nucleaire deal met Iran betekenen. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken waarschuwde de Europese landen vrijdag dat zij ‘verantwoordelijk zijn voor alle mogelijke toekomstige risico’s’ die dat met zich meebrengt.
Iran sloot in 2015 een deal met de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië) en Duitsland. In die deal werd afgesproken dat Iran uranium mag verrijken tot 3,67 procent en uitsluitend voor civiele doeleinden.
Dit moest voorkomen dat Iran in de buurt zou komen van de 90 procent die nodig is om kernkoppen te maken. In ruil daarvoor zouden de sancties, waaronder Iran al jaren gebukt ging, worden opgeheven.
Even leek de deal te werken. Maar Donald Trump stapte in 2018, tijdens zijn eerste presidentstermijn, uit het akkoord. Hij voerde opnieuw stevige economische sancties tegen Iran in.
Sindsdien werkte Iran minder goed mee aan controles van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA). De nucleaire waakhond waarschuwde in mei dat Iran 400 kilo tot 60 procent verrijkt uranium had geproduceerd, iets wat eenvoudig kon worden verrijkt tot 90 procent. Tegelijkertijd was er geen bewijs gevonden dat Iran ook daadwerkelijk aan een kernwapen bouwde.
Israël viel Iran een maand later aan met het argument dat Iran dicht bij de productie van een kernwapen was. Het leidde tot een 12-daagse oorlog tussen de twee landen, waar uiteindelijk ook de Verenigde Staten zich in mengden. Iran schortte hierna de samenwerking met het IAEA op.
De drie Europese landen waren ondertussen nog onderdeel van de Iran-deal die officieel het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) heet. In die overeenkomst zit een mechanisme ingebouwd waarmee deelnemende landen die twijfelen aan Irans intenties, de sancties van voor 2015 eenvoudig kunnen herinvoeren.
Israël en de Verenigde Staten drongen er de afgelopen tijd bij de drie Europese landen op aan om zo’n zogenoemde ‘snapback procedure’ te beginnen. De laatste mogelijkheid om dat te doen was op 18 oktober 2025. Daarna zou het mechanisme vervallen.
De Europese landen, samen de E3 genoemd, gaven uiteindelijk gehoor aan de oproep vanuit de VS en Israël. Eind augustus zetten de drie landen die ‘snapback procedure’ in gang. De resolutie die vrijdag in de Veiligheidsraad voorlag, was bedoeld om die procedure te stoppen. Dat voorstel werd niet aangenomen. Alleen Rusland, China, Pakistan en Algerije stemden voor.
De E3 hebben Iran tot 28 september gegeven om met ‘serieuze voorstellen’ terug naar de onderhandelingstafel te komen. Als Iran dat niet doet, dan zetten ze de snapback procedure door. Het betekent in de praktijk dat de nucleaire deal met Iran ten einde komt. De Franse President Emmanuel Macron zei donderdag dat hij verwacht dat het die kant op gaat. ‘Want het laatste nieuws dat we van de Iraniërs kregen was niet serieus.’
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei in een reactie op Macrons uitspraken dat Teheran juist een ‘redelijk en uitvoerbaar plan’ op tafel had gelegd. Iran maakte bovendien vorige week nieuwe afspraken met het Internationaal Atoomagentschap om de inspecties te hervatten.
Na de stemming in de VN-Veiligheidsraad noemde de Iraanse vertegenwoordiger het initiatief van de E3 ‘politiek gemotiveerd’. Hij waarschuwde dat als het diplomatieke overleg zou falen ‘alle opties op tafel komen’.
Ook de Nederlands-Iraanse Iran-kenner Peyman Jafari vreest voor escalatie als de Europese landen hun snapback procedure doorzetten en oude VN-resoluties weer van kracht worden. ‘Elk land, dus ook Israël, kan dan zeggen: 'Kijk, er liggen VN-resoluties die Iran veroordelen. Dat kan worden gebruikt als rechtvaardiging om een oorlog te beginnen. Het opent de weg voor verdere escalatie in het Midden-Oosten.’
Jafari vermoedt dat de Europese landen het plan doorzetten omdat ze Trumps steun nodig hebben in de oorlog in Oekraïne. ‘Natuurlijk heeft Iran ook boter op zijn hoofd. Het had veel eerder zijn verplichtingen moeten nakomen. Maar mijn zorg is dat we straks in een situatie belanden waarin diplomatie er niet meer toe doet.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant