Volgens regisseur Petra Volpe en hoofdrolspeler Leonie Benesch van ziekenhuisthriller Heldin krijgt de verpleegkundige nog altijd véél te weinig waardering. Zowel in films en series als in de echte wereld. ‘Ik hoop dat politici deze film zien en dit onderwerp hoger op de agenda zetten’
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Het ziekenhuis is meer en meer dé plek waar film- en seriemakers willen zijn, met alleen al in de laatste jaren producties als The Pitt, Dag en Nacht en Pulse, die laten zien dat het werken in de zorg allesbehalve gemakkelijk is. De werkdruk is gigantisch en de tekorten zijn groot, terwijl die de komende jaren alleen maar groter dreigen te worden.
De verpleegkundige komt er misschien nog wel het slechtst vanaf, in ieder geval volgens Zwitserse regisseur Petra Volpe en Duitse hoofdrolspeler Leonie Benesch (Das Lehrerzimmer). Zij schuiven in februari aan in een Berlijnse hotelkamer om te praten over hun film Heldin, een beklemmende thriller over de nachtdienst van verpleegkundige Floria (Benesch), waarbij de druk steeds heftiger wordt, omdat de werkomstandigheden in het zwaar onderbemande Zwitserse ziekenhuis dramatisch zijn, en Floria meer op haar bord krijgt dan goed is voor een mens.
Volpe: ‘Veel ziekenhuisseries- en films gaan toch vooral over de dokters. Vaak is de dokter in deze series een god of godin in het wit, en de verpleegkundige hooguit iemand die op de achtergrond een infuus aanbrengt. Terwijl de verpleegkundige juist het dichtst bij de patiënt staat. De verpleegkundige ziet het wanneer de status van een patiënt verandert, de dokter komt alleen ‘s ochtends even vijf minuten binnen om naar grafieken te kijken, te praten en verder te gaan met hun dag. Maar de verpleegster is voortdurend in de buurt. Dat belang is niet te onderschatten.’
Volpe baseerde haar film deels op het boek Our Profession Is Not the Problem. It’s the Circumstances van de Duitse verpleegkundige en schrijver Madeline Calvelage, en raakte ook geïnspireerd door verhalen in haar eigen kring. ‘Ik woonde jarenlang samen met een verpleegkundige, en elke keer als zij thuiskwam dacht ik: wat is mijn werk toch banaal! Zij kreeg dagelijks te maken met de grootste menselijke drama’s denkbaar.’
‘We lijken te vergeten hoe belangrijk verpleegkundigen zijn voor het systeem, en daarom zien we te weinig hoe slecht de omstandigheden zijn waarin ze werken. Dat is slecht nieuws voor ons allemaal. Hun belang is ons belang, en dat maakte het ook zo’n belangrijk thema voor deze film.’
Tijdens het researchproces haalde Volpe veel inspiratie uit interviews met verpleegkundigen, onder meer over hun fysieke staat. ‘Het zijn eigenlijk een soort atleten, het is een heel atletisch beroep.’
Hoofdrolspeler Benesch: ‘Het waardevolst was voor mij de tijd die ik doorbracht in een ziekenhuis in de buurt van Bazel, waar ik verpleegkundigen kon schaduwen tijdens hun dienst. Dat was vooral een kwestie van kijken hoe ze bewegen, hoe ze medicijndoses voorbereiden, en hoe ze communiceren met elkaar, de patiënten en de dokters. En gelukkig hadden we een fantastische medisch adviseur, die zelf twintig jaar op een intensive care heeft gewerkt.’
Volpe: ‘Ja, zij was geweldig, en zo grappig. Ook omdat er een totale cultuurclash was met de filmcrew. Op een gegeven moment schreeuwde ze naar ons: als wij zo zouden werken als jullie, zouden alle patiënten allang dood zijn! Maar ik wil toch ook benadrukken dat Leonie hier echt iets fantastisch heeft gedaan. Ik ken niemand die dingen zo goed kan onthouden als zij: de dialogen, maar juist ook het atletische aspect van deze rol, ook omdat de takes vaak heel lang waren.’
Benesch: ‘Ik was na het lezen van het script al uitgeput, omdat het best een fysieke exercitie was. Jullie hadden het veel moeilijker, door te zorgen dat alles aan de technische kant goedging.’
Volpe: ‘Ja, maar jij moest het allemaal uitvoeren. Maar je hebt gelijk, het was behoorlijk pittig. Dat komt omdat het een soort balletuitvoering was, waarbij Leonie de topatleet is die eigenlijk voortdurend een parcours moet afleggen.’
Dat levert een behoorlijk intense film op, die volgens Volpe vooral een liefdesverklaring moet zijn aan verpleegkundigen en hun werk. ‘Dankbaarheid, dat is waar het om gaat. Ik hoop dat politici deze film zien en denken: dit onderwerp moet hoger op de agenda. Dat er zo weinig debat over de werkomstandigheden van verpleegkundigen is, komt ook doordat het vooral een vrouwenzaak is: tachtig procent van de verpleegkundigen is vrouw. En zoals alle vrouwenbanen is hun werk onderbetaald, onderschat en ondergewaardeerd.’
In dat opzicht ziet Volpe haar film als een ‘statementfilm’: ‘Het is raar dat verpleegkundigen zelf de straat op moeten om te demonstreren voor betere voorwaarden en werkomstandigheden. Wij zouden juist de straat op moeten gaan voor ze: wij worden uiteindelijk hun patiënten. We zijn op een gegeven moment allemaal afhankelijk van verpleegkundigen, maar geven ze nu alleen de waardering wanneer we ze nodig hebben. Dat moet veranderen.’
‘Oorlogshelden worden altijd geëerd, maar wie lapt de helden op en houdt hun hand vast? De verpleegkundigen zijn er altijd, maar niemand praat over ze. Het is een taboe, omdat niemand wil nadenken over zaken als ziekte en dood. Het is seksisme, en het is voor politici nu eenmaal makkelijker om kiezers mee te krijgen in sappige thema’s als migratie. Maar als we hier als samenlevingen niet veel meer de nadruk op gaan leggen, zijn de gevolgen voor onszelf uiteindelijk immens.’
Daarbij wilde Volpe ook vooral laten zien dat het niet alleen maar ellende was. Juist de menselijkheid van Floria wordt benadrukt, ook als het systeem en de werkomstandigheden haar voortdurend tot het uiterste drijven. Volpe: ‘Ondanks de immense druk heeft ze nog steeds tijd voor kleine menselijke gebaren. Dat is het belangrijkste heroïsme: iemand die elke dag op haar werk verschijnt en een mens probeert te zijn voor mensen die dat nodig hebben. Voor mij is dat wat een held moet zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant