Exorbitante beloningen bij exotische bedrijven zijn een groeiend probleem, blijkt uit het jaarlijkse onderzoek van de Volkskrant naar de topinkomens van CEO's.
Door Wilco Dekker, Serena Frijters en Lianne Tiebout
Graphics Adriaan van der Ploeg en Eleanor Mohren
De zevennullenclub zou je ze kunnen noemen, de bestuursvoorzitters van de door de Volkskrant onderzochte ruim honderd toonaangevende in Nederland gevestigde of genoteerde bedrijven die vorig jaar meer dan 10 miljoen euro verdienden. De hoogst genoteerde van de negen is wederom Glenn Fogel van Booking.com. Het van oorsprong Nederlandse bedrijf, met het hoofdkantoor in Amsterdam, ligt onder vuur omdat het woningen verhuurt op de Westelijke Jordaanoever. Ook heeft het een massaclaim aan de broek van meer dan duizend Nederlandse hotels die zich benadeeld voelen.
Maar de beloning van de Amerikaanse baas lijdt er niet onder. Met een basissalaris van omgerekend 1.123.034 euro, een bonus van 4.676.239 euro, aandelenwinsten ter waarde van 37.351.272 euro en 10.192 euro aan overige inkomsten komt Fogel op een totaal van 43.160.736 euro. Dat is 466 keer meer dan de gemiddelde werknemer van het boekingsbedrijf. Dat wijst er in een reactie op dat Fogel beloond wordt als baas van Booking Holdings, dat groter is dan Booking.com alleen.
Booking Holdings
Totaal in € mln 43,2 mln
Topman van de grootste boekingssite ter wereld, Booking. Opgeleid aan Harvard. In Nederland onder meer bekend omdat hij een bonus kreeg van 6,5 miljoen euro, terwijl Booking ruime coronasteun ontving van de overheid en tegelijkertijd personeel wilde ontslaan. Na de ophef trok het Amerikaanse bedrijf niet de bonus in, maar betaalde de coronasteun terug.
De gemiddelde beloning van de CEO’s in het Volkskrant-onderzoek kwam vorig jaar uit op 3,7 miljoen euro. Daarvan is 876 duizend euro salaris, 662 duizend euro bonus en bijna 2 miljoen euro aandelenwinsten – de rest bestaat uit pensioenbijdragen en overige inkomsten zoals onkostenvergoedingen.
Gemiddeld zijn de bestuursvoorzitters in het onderzoek er 7,6 procent op vooruitgegaan ten opzichte van een jaar eerder. De gemiddelde loonkloof komt uit op 39,4 – de doorsneetopman (en enkele -vrouw) verdient dus bijna 40 keer zo veel als de gemiddelde medewerker. De voorgaande twee jaar gingen de werknemers er meer op vooruit dan hun bazen. Dit door de sterke loonstijgingen vanwege de hoge inflatie. Vorig jaar stegen de cao-lonen met 6,6 procent, het hoogste percentage in decennia.
Booking-baas Glenn Fogel wordt gevolgd door Lucian Grainge van Universal Music Group (UMG). De Britse baas van het grootste muziekbedrijf ter wereld – met een notering in Amsterdam en het hoofdkantoor in Hilversum – verdiende vorig jaar 36,6 miljoen euro. Grainge heeft nog altijd het Nederlandse beloningsrecord in handen, met 274,3 miljoen euro. Dat kreeg hij drie jaar geleden voor de succesvolle beursgang. ‘Ordinair hoog’ en ‘on-Nederlands’ vonden boze beleggers destijds.
Universal Music Group
Totaal in € mln 36,6 mln
CEO van de grootste platenmaatschappij ter wereld, Universal Music Group, met een beursnotering in Amsterdam en het hoofdkantoor in Hilversum. Verdiende in 2021 meer dan een kwart miljard euro (274,3 miljoen), een recordbedrag dat de Franse president Macron deed pleiten voor een Europees beloningsplafond voor CEO’s (dat er niet is gekomen). Woont in Los Angeles.
Ook de nummer drie van het Volkskrant-onderzoek kreeg te maken met ontevreden aandeelhouders. Carlos Tavares, de Portugese baas van de in Amsterdam gevestigde autoreus Stellantis (onder meer Fiat, Citroën, Opel, Jeep), moest eind 2024 na een dramatisch jaar vertrekken. Tot woede van beleggers kreeg hij daarbij een bonus van 10 miljoen euro mee, naast een vertrekpremie van 2 miljoen.
Stellantis
Totaal in € mln 23,1 mln
Baas van autoreus Stellantis (onder meer Fiat, Jeep, Citroën, Peugeot en Opel). Eerdere omvangrijke beloningspakketten voor de topman leidden tot woede in met name Frankrijk. Studeerde in Parijs en begon als jonge twintiger bij Renault, waar hij nooit de hoogste positie bekleedde. Verzamelt klassieke auto’s.
Volgens directeur Rients Abma van Eumedion, de belangenbehartiger van institutionele beleggers als pensioenfondsen, zijn dit soort exorbitante beloningen bij exotische bedrijven een groeiend probleem. ‘Het zijn ondernemingen die wel willen meeliften op ons Rijnlandse model, waarbij bestuurders alle uiteenlopende belangen moeten wegen, daarbij veel vrijheid hebben en ook daardoor moeilijk te ontslaan zijn. Tegelijkertijd trekken ze zich weinig tot niets aan van het Rijnlandse denken over een evenwichtige ontwikkeling van salarissen en bonussen. Het zijn eigenlijk ondernemingen die niet echt geworteld zijn in ons Rijnlandse model.’
Het is voor aandeelhouders lastig beloningen als die van Tavares aan te pakken. Volgens de wet moet het beloningsbeleid op de aandeelhoudersvergadering met minimaal 75 procent van de stemmen worden goedgekeurd. Tenzij de statuten iets anders voorschrijven, zoals bij Stellantis. Daar volstaat een gewone meerderheid. Dankzij extra stemrecht voor bevriende aandeelhouders als de familie Agnelli en de Franse staat is dat geen probleem voor de autoreus.
De Volkskrant onderzocht 104 in Nederland gevestigde bedrijven en organisaties. Het basissalaris van de bestuursvoorzitters loopt al redelijk ver uiteen. Nummer 104 in de lijst, Laura van Geest van toezichthouder AFM, heeft een jaarloon van 205 duizend euro. Het hoogste salaris is van muziekbaas Grainge, met ruim 4,5 miljoen euro.
Het echte verschil maken de douceurtjes: de korte- en langetermijnbonussen. De kortetermijnbonussen worden veelal in contanten uitgekeerd, de langetermijnbonussen in de vorm van aandelen. Zoals bij Booking-topman Fogel, net als vorig jaar de best beloonde bestuursvoorzitter. Negen ceo’s van Nederlandse bedrijven kregen vorig jaar dus meer dan 10 miljoen. Nog eens zestig streken een miljoen euro of meer op.
RELX
Totaal in € mln 16,3 mln
Topman van de in Londen gevestigde en in Amsterdam genoteerde informatieleverancier Relx, ooit bekend als Reed Elsevier. Sinds jaar en dag een van de grootverdieners onder de CEO’s.
De enige Nederlander in de toptien is Richard Blickman van chipfabrikant Besi. Vorig jaar telde de top nog twee landgenoten, maar Peter Wennink is bij chipmachinefabrikant ASML inmiddels opgevolgd door de Fransman Christophe Fouquet, die met 5,4 miljoen euro niet in de toptien voorkomt.
BE Semiconductor Industries
Totaal in € mln 16,0 mln
CEO van chiptoeleverancier Besi uit Duiven, hoog in de grootverdienerslijst door de sterk gestegen beurskoers van chipbedrijven vorig jaar. Opgeleid in Delft.
Wel in de toptien, als enige vrouw: Nancy McKinstry. De Amerikaanse baas van informatieleverancier Wolters Kluwer voerde jarenlang de topinkomenslijstjes aan en voegde vorig jaar nog eens ruim 12 miljoen euro aan haar totaal toe. McKinstry stopt begin volgend jaar. Ze wordt opgevolgd door Stacey Caywood, waardoor de kans bestaat dat de zevennullenclub ten minste één vrouw blijft tellen.
Wolters Kluwer
Totaal in € mln 12,8 mln
Al heel lang de CEO van Wolters Kluwer, de informatieleverancier uit Alphen aan de Rijn. Was diverse malen de best beloonde manager in het jaarlijkse Volkskrant-onderzoek naar de topinkomens.
Nieuw in de toptien is Ashutosh Kulkami van Elastic. De Indiase baas van het in Amsterdam gevestigde en in New York genoteerde Amerikaans-Nederlandse bedrijf ontving vorig jaar omgerekend 14,3 miljoen euro. Elastic – voor het eerst opgenomen in het Volkskrant-onderzoek – is actief in kunstmatige intelligentie (AI) en zoekmachines, een lucratieve business.
Elastic NV
Totaal in € mln 13,8 mln
Topman van Elastic, voorheen Elasticsearch, een zoekmachinebedrijf dat veel gebruikmaakt van AI. Kulkarni, ‘Ash’ voor intimi, staat sinds 2022 aan het roer van het Amsterdamse bedrijf en werkte daarvoor onder andere voor McAfee. Studeerde in Mumbai, Texas en Californië. Woont in San Francisco.
Een andere nieuweling is Fabricio Bloisi. De Braziliaanse baas van de van oorsprong Zuid-Afrikaanse techinvesteerder Prosus kwam vorig jaar in het nieuws doordat hij in 2028 een eenmalige ‘moonshot-bonus’ van 100 miljoen dollar (85 miljoen euro) kan binnenhalen. De doelen die hij daarvoor moet halen zijn weliswaar zeer uitdagend, maar niettemin waren beleggers ontstemd. ‘Het wordt steeds gekker’, zei Eumedion-directeur Abma daar eerder over. ‘Het roept de vraag of ze alleen nog maar door dit soort hoge bedragen worden geprikkeld om goed te presteren.’
De bonus is nog niet zeker, maar met zijn beloning over het afgelopen jaar van 14,2 miljoen euro treedt Bloisi nu al toe tot de zevennullenclub.
Prosus
Totaal in € mln 13,9 mln
* CEO vanaf 10 juli 2024
Deze topman torent ver boven zijn collega-CEO’s uit met ruim 50 miljoen euro, hoewel een deel daarvan bestaat uit aandelen die hij nu nog niet mag incasseren. De Braziliaan is in juli 2024 aangetreden als nieuwe topman van mediaconglomeraat Prosus. Als hij zeer goede resultaten haalt, wacht hem in 2028 een bonus van 100 miljoen dollar. De Braziliaanse-Amerikaanse Kamer van Koophandel heeft Bloisi maar vast tot Persoon van het Jaar uitgeroepen.
De vorig jaar veelbekritiseerde – ‘bizar hoog!’ – bonus van mogelijk 60,5 miljoen euro voor JDE Peet’s-baas Rafa Oliveira wordt pas over enige jaren uitgekeerd als de doelstellingen worden gehaald, en is dus niet meegenomen in het Volkskrant-onderzoek. Het moederbedrijf van Douwe Egberts heeft een overnamebod ontvangen van Keurig Dr Pepper. Als die is afgerond, maakt Oliveira plaats en wordt volgend jaar duidelijk hoeveel miljoenen hij meekrijgt. Hij profiteert mee van de verwachte waardestijging, ook al draagt hij daaraan zelf niet bij, omdat hij stopt. De gang van zaken bij onder meer Stellantis en JDE Peet’s laat zien hoe gecompliceerd en uiteenlopend de beloningen bij beursgenoteerde bedrijven zijn geregeld.
Los van dit soort uitschieters is het beeld rustig, zo blijkt het onderzoek van de Volkskrant. Na jarenlange maatschappelijke en politieke ophef over ‘graaiers in de top’ is het rustiger geworden, zegt Eumedion, in elk geval bij ‘gewone’ multinationals. Er waren sinds lang niet zo weinig botsingen over beloningen als dit jaar, stelt de club van institutionele beleggers.
Shell
Totaal in € mln 10,4 mln
Opvolger van Nederlander Ben van Beurden bij de inmiddels volledig Britse olie- en gasreus Shell. Moest de groene ambities onder druk van aandeelhouders bijstellen, omdat Amerikaanse rivalen onbekommerd olie en gas blijven oppompen. Dat levert een hogere beurskoers op.
Of de zevennullenclub de komende tijd verder wordt uitgebreid, hangt onder meer af van het nieuwe kabinet. Vanwege de potentieel hoge bonus voor de topman van JDE Peet’s zou het volgens Eumedion-directeur Abma goed zijn als dat nieuwe kabinet een advies van deskundigen invoert dat het beloningsbeleid altijd informatie moet bevatten over wat er gebeurt bij een overname. Dan moeten commissarissen altijd motiveren of het wel passend is dat een bestuurder meeprofiteert van latere voordelen waaraan hij zelf niet heeft bijgedragen.
Verder zou het volgens Eumedion goed zijn wettelijk te bepalen dat het beloningsbeleid alleen kan worden goedgekeurd als op de aandeelhoudersvergadering minimaal 75 procent vóór stemt. Dit moet ook gelden voor Nederlandse bedrijven die alleen genoteerd zijn buiten de EU, zoals in de Verenigde Staten, en die nu dus nog gebruik kunnen maken van een gewone meerderheid.
Zo kunnen ‘exoten’ als de Universal Music Group, Stellantis en JDE Peet’s exorbitante beloningen gemakkelijk invoeren, omdat bevriende familieaandeelhouders de meerderheid in handen hebben. Andere aandeelhouders kunnen dan wel tegenstemmen, wat ze ook in groten getale deden, maar zijn bij voorbaat kansloos. ‘Met die twee aanscherpingen kan het beloningsbeleid weer een stukje minder Angelsaksisch – gericht op kortetermijnwinsten – en een stukje meer Rijnlands worden, met aandacht voor de maatschappelijke kant’, zegt Abma. ‘En dat is wat eigenlijk alle politieke partijen willen.’
Het onderzoek van de Volkskrant is gebaseerd op de beloningsparagrafen in de jaarverslagen, die bij beursgenoteerde bedrijven omvangrijk en complex kunnen zijn. De loonkloof tussen de bestuursvoorzitter en het gemiddelde van de werkvloer wordt berekend door alle kosten die het bedrijf maakt voor de beloning van de ceo mee te tellen. Dat totaalbedrag wordt waar mogelijk afgezet tegen de totale personeelskosten gedeeld door het aantal fte, in sommige gevallen is uitgegaan van het door het bedrijf gemelde gemiddelde salaris. Bestuursvoorzitters ontvangen ook beloning in de vorm van aandelen. De waarde daarvan is, indien dat mogelijk is op basis van de rapportage, pas meegeteld op het moment dat de ceo deze aandelen daadwerkelijk kan verzilveren, dat kan soms enige jaren na toekenning zijn. Bij een bestuurswissel is meestal de beloning van de komende en gaande bestuurder bij elkaar opgeteld.
Fotografie Getty, ANP, Jiri Buller, Elastic, Prosus
Slechts twee Nederlanders en één vrouw staan er in de toptien van best beloonde topbestuurders van in Nederland gevestigde, toonaangevende bedrijven. De Angelsaksische oriëntatie bij grote bedrijven laat zich gelden, blijkt uit het jaarlijkse Volkskrant-onderzoek naar topinkomens.
Op de Westelijke Jordaanoever biedt Booking.com vakantiehuizen aan die door Joodse kolonisten worden aangeboden. Daarmee steunt het Israëls illegale nederzettingenbeleid, stelt de Palestijnse mensenrechtenorganisatie Al Haq. Zij doet donderdag aangifte tegen Booking bij justitie in Nederland.
Rafa Oliveira, nieuwe baas van JDE Peet’s, moederbedrijf van Douwe Egberts en Pickwick, kan bonus krijgen van 60,5 miljoen. Een ‘bizar hoog’ bedrag, vinden boze beleggers.
Source: Volkskrant