Latijns-Amerikaanse landen zijn verdeeld in hun reacties op het Amerikaanse militaire geweld in de Cariben. Venezuela maakt zich op voor een confrontatie, Colombia spreekt schande, Mexico houdt zich strategisch op de vlakte en Ecuador applaudisseert.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Het begon met één bootje begin deze maand: het Amerikaanse leger schoot een raket af op een Venezolaanse speedboot met elf bemanningsleden. Drugscriminelen, stelde Trump, en hij beloofde meer militaire acties. Deze week schakelden de VS naar eigen zeggen nog twee drugstransporten uit op de Caribische Zee.
In zijn tweede termijn laat Trump zijn wapens niet alleen spreken in het Midden-Oosten, maar richt hij ze ook op de eigen regio. Zijn militaire dreigementen zijn zowel gericht aan drugscriminelen als aan ‘narcoterrorist’ Nicolás Maduro, de autoritaire leider van Venezuela. Het Amerikaanse machtsvertoon plaatst Latijns-Amerikaanse landen voor een zoveelste dilemma sinds Trump in januari terugkeerde in het Witte Huis.
Een scherpe gemeenschappelijke veroordeling van het militaire geweld in de Cariben bleef tot nu toe uit. Hoewel de zorgen in de hoofdsteden groot zijn – dergelijk militair geweld heeft de regio sinds het Amerikaans interventionisme in de Koude Oorlog niet vaak meer gezien – kiezen Latijns-Amerikaanse staatshoofden hun woorden zorgvuldig, ieder de eigen relatie met de VS afwegend.
De Venezolaanse president Maduro, het voornaamste mikpunt van Trumps dreigementen, deed aanvankelijk de video van de eerste raketaanval af als nepnieuws, zei vervolgens open te staan voor een dialoog met Trump en stelt inmiddels dat alle lijnen van communicatie met de VS zijn verbroken. Het Witte Huis blijft herhalen dat Maduro een kartelbaas is en verhoogde recentelijk de prijs op diens hoofd naar 50 miljoen dollar.
Nu klinkt ook vanuit Caracas stoere retoriek. Want hoewel de Venezolaanse president in eerste instantie escalatie leek te willen voorkomen, komt Trumps wapengekletter hem niet geheel ongelegen, zegt de Venezolaanse criminoloog Andrés Antillano, verbonden aan de Centrale Universiteit van Venezuela.
‘Maduro krijgt het van Trump op een presenteerblaadje’, zegt hij telefonisch. ‘Vooralsnog veroorzaakt de militaire dreiging geen scheuren in zijn regering, maar versterkt die juist de eenheid binnen Maduro’s regering. En ze geeft hem het perfecte excuus om binnenlandse dissidenten te beschuldigen van samenwerking met de VS.’
Nadat Trump vorige maand oorlogsschepen, militaire vliegtuigen en duizenden manschappen had gestationeerd in de Cariben, bracht Maduro de ‘Bolivariaanse Milities’ in paraatheid, een civiel onderdeel van het leger. Defensieminister Vladimir Padrino López jubelde dezer dagen over de ‘krachtige reactie’ van het Venezolaanse volk op ‘de militaire dreiging waaronder de natie gebukt gaat’. Volgens de minister regent het aanmeldingen voor de burgermilities.
Het haast lukraak doden van Venezolaanse burgers, enkel onderbouwd met de aantijging dat het drugscriminelen zouden zijn, is niet alleen een dreigement richting Maduro, zegt criminoloog Antillano, maar ook een waarschuwing aan andere Latijns-Amerikaanse landen. ‘Zijn boodschap aan de regio is: de baas is gearriveerd, de cowboy met het pistool in de hand.’
De linkse Colombiaanse president Gustavo Petro, die al vaker botste met Trump, veroordeelde de raketaanvallen op de bootjes als ‘moord’. Aan een dergelijke oorlog tegen drugscriminelen zal zijn regering niet meewerken, schreef hij op sociale media. Toch klonk in Petro’s reactie niet alleen verontwaardiging door. ‘Wanneer de VS het internationaal recht respecteren, kunnen ze op mijn volledige steun rekenen.’
Mexico daarentegen ontving op de dag van de eerste militaire actie de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio. Het belangrijkste punt op zijn agenda: samenwerking op het gebied van veiligheid. Rubio pronkte in Mexico-Stad met het ferme Amerikaanse optreden. Zijn gastvrouw, de linkse president Claudia Sheinbaum, sprak zich over de gebeurtenis niet uit.
Toch voelt ook zij de Amerikaanse militaire druk. Met enige regelmaat herhaalt Sheinbaum dat Mexico een soeverein land is en dat haar regering geen Amerikaanse militairen op Mexicaanse bodem zal accepteren. Op maandag 15 september vierde Mexico de 215de ‘Schreeuw van de Onafhankelijkheid’. Ten overstaan van een bomvol plein, riep Sheinbaum vanuit het presidentieel paleis in Mexico-Stad: ‘Leve het soevereine en onafhankelijke Mexico!’
De boodschap aan haar volk: ik houd Trump buiten de deur. Maar om dat voor elkaar te krijgen, zoekt de Mexicaanse president tegelijkertijd toenadering tot de machtige noorderbuur, bovendien Mexico’s belangrijkste handelspartner. Zo stond ze eind augustus toe dat een Amerikaanse drone opnamen maakte boven Mexico.
Vanuit Mexico-Stad vloog minister Rubio door naar de Ecuadoraanse hoofdstad Quito. Daar werd hij met open armen ontvangen door de rechtse president Daniel Noboa, die in eigen land de oorlog heeft verklaard aan de georganiseerde misdaad. In het voorjaar van 2024 bestempelde hij al meerdere drugsbendes als ‘terroristen’, lang voordat Trump dit jaar hetzelfde deed. ‘Met de steun van de Verenigde Staten zullen we ons land heroveren’, stelde Noboa.
Het Ecuadoraanse staatshoofd is een van de weinigen die de Amerikaanse militaire interventies expliciet toejuichen. Elders nemen de zorgen over de onvoorspelbare Trump en zijn oorlogsschepen juist toe. ‘Trump is aan het improviseren met een enorme hoeveelheid militair materiaal in de Cariben’, zegt Phil Gunson, Venezuela-expert van denktank International Crisis Group.
Hij acht het aannemelijk dat de VS op enig moment een (beperkte) aanval op Venezolaans grondgebied zullen uitvoeren. ‘Om die grote troepenopbouw te verantwoorden heeft hij een spectaculaire volgende actie nodig.’
Gunson vreest de gevolgen van verdere escalatie. ‘Als Trump er onverhoopt in slaagt Maduro ten val te brengen, zijn in Venezuela alle ingrediënten aanwezig voor een groot intern conflict’, zegt hij telefonisch vanuit Caracas. ‘De VS spelen met vuur.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant