Lea Bonasera | klimaatactivist Lea Bonasera was een van de oprichters van actiegroep Letzte Generation en onderzoekt nu het effect van klimaatprotest. Daarmee lijkt het niet goed te gaan. „Mensen vonden onze acties stom, maar het onderwerp belangrijk.”
Klimaatactivist Lea Bonasera, deze maand in Berlijn.
De klimaatbeweging in Europa zit in het slop. EU-lidstaten schortten deze week hun ambitieuze klimaatplannen op. En protestgroepen verdwijnen steeds meer naar de marge.
In april werd in het VK Just Stop Oil opgeheven, bekend van wegblokkades en kunstwerken waar de soep vanaf druipt. De Duitse actiegroep Letzte Generation hield in februari op te bestaan. De Oostenrijkse afdeling daarvan gooide al in augustus 2024 het bijltje erbij neer omdat de „fossiele onwetendheid” niet te doorbreken was.
Lea Bonasera (28) was in 2021 medeoprichter van Letzte Generation, een groep die dramatisch begon met een hongerstaking in een tent voor het gebouw van de Bondsdag om bij de verkiezingen dat jaar aandacht te vragen voor de klimaatcrisis. Daarna maakte de actiegroep naam met het blokkeren van wegen door heel Duitsland, waarbij ze hun handen aan het asfalt kleefden. Al gauw werden ze geringschattend de „Klimakleber” genoemd, de „klimaatplakkers”.
Bonasera stapte eind 2023 uit de groep omdat ze de protestvorm niet langer constructief vond, en promoveert inmiddels aan de sociologiefaculteit in Oxford op een studie naar de redenen voor het mislukken van het klimaatprotest en manieren waarop het effectiever zou kunnen zijn. Of ze haar proefschrift op korte termijn kan afronden is de vraag: bij het OM in München loopt een onderzoek naar Bonasera op verdenking van het vormen van een criminele organisatie. Vijf andere leden van Letzte Generation zijn al aangeklaagd. Ze kunnen een gevangenisstraf van vijf jaar krijgen.
Waarvan wordt u precies beschuldigd?
„In het Duitse strafrecht wordt paragraaf 129 normaal gesproken gebruikt voor georganiseerde misdaad, bijvoorbeeld drugsbendes. Nu wordt die paragraaf gebruikt om iedereen die ook maar iets met de Letzte Generation te maken had te vervolgen. Het OM argumenteert dat de Letzte Generation een criminele of zelfs terroristische organisatie was. Dat is natuurlijk onzin want onze acties waren geweldloos en burgerlijk verzet moet onderdeel kunnen zijn van een democratie.”
Waarom doet juist het OM in München onderzoek?
„Ik heb nooit actie gevoerd in Beieren, wel in Berlijn en Hessen. Maar juist in Beieren vindt justitie het belangrijk om een precedent te scheppen en toekomstige activisten af te schrikken. Dit zogenaamde chilling effect is een vorm van repressie, het moet mensen ontmoedigen deel te nemen aan acties voor het klimaat. En het lijkt te werken, mensen trekken zich terug.”
Volgens Britse media waren de zeer hoge gevangenisstraffen voor de actievoerders van Just Stop Oil een belangrijke reden waarom de groep ophield te bestaan: zo werd één van de activisten veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf voor het plannen van een wegblokkade.
In Duitsland zeggen veel mensen dat de acties van de Letzte Generation averechts werkten voor het klimaat omdat mensen de acties zo irritant vonden. Hoe ziet u dat?
„Dat wordt vooral gezegd door rechtse politici of vertegenwoordigers van bedrijven die de doelen van Letzte Generation hoe dan ook niet ondersteunden. Volgens een studie lukte het de Letzte Generation wél om de klimaatcrisis als onderwerp op de agenda te houden. Mensen vonden de acties stom, maar het onderwerp belangrijk. Ik denk dat we meer effect hadden kunnen hebben als we onze acties hadden veranderd en iets constructiefs hadden gekoppeld aan de ontregelende acties.”
Hoe zou een effectieve klimaatbeweging eruit kunnen zien?
„Ik denk dat de beweging uit haar bubbel moet komen. We zijn er erg goed in met mensen te praten die al aan onze kant staan, maar we zijn er erg slecht in om met mensen in gesprek te komen die nog niet betrokken zijn. Iets anders is de samenwerking met mensen en groepen die veel macht hebben, waaronder boeren, universiteiten maar ook justitie. Als het lukt om de urgentie van de klimaatcrisis ook daar te laten doordringen, kunnen de machtsverhoudingen schuiven.
„Er is nu een interessante nieuwe samenwerkingsvorm in opkomst, namelijk die tussen activisten en mensen die de dupe worden van klimaatverandering. Het gaat erom die mensen aan te sporen om voor hun belangen op te komen. Dat is niet makkelijk, want er moet bij wijze van spreken op iedere voordeur worden geklopt.”
Als voorbeeld noemt Bonasera een intitatief in Treuchtlingen in Beieren, waar een mineraalwaterbedrijf, dat eigendom is van supermarktketen Aldi, gratis water oppompt om in flessen te verkopen, terwijl er in de regio droogte heerst. Klimaatgroep Guter Grund probeert de inwoners van het stadje tot actie te bewegen. „Zulke lokale kwesties maken het onderwerp veel grijpbaarder dan wanneer je in Berlijn op straat zit en ‘klimaat, klimaat’ roept. Voor de mensen in Treuchtlingen gaat het over hun watervoorziening van de komende maanden. Tegelijkertijd moet er internationaal gecoördineerd protest blijven, want met alleen acties op lokaal niveau ga je de klimaatcrisis niet stoppen.”
In Duitsland is eerder een negatieve trend te zien wat betreft klimaatmaatregelen: de Duitse minister van Landbouw Alois Ranier (CSU) die eerder slager was, beweerde onlangs dat vleeseten niet schadelijk is voor het klimaat. En de nieuwe regering wil een gasveld nabij het Waddeneiland Borkum laten aanboren.
„De regering wil de status quo behouden, omdat ze denkt dat die economisch nog winstgevend is. Maar de regering en het bedrijfsleven zouden moeten weten dat deze werkwijze in toekomst helemaal niet meer rendabel zal zijn en dat Duitsland op deze manier volstrekt de boot mist.”
Burgers lijken weinig behoefte te hebben aan klimaatmaatregelen, gezien hun stemgedrag.
„Mensen zijn er niet tegen meer klimaatbescherming, maar het moet een vorm van klimaatbescherming zijn die sociaal rechtvaardig is en ongelijkheid in de samenleving niet vergroot.”
Bonasera wijst op de woede dat een wetsvoorstel van toenmalig minister van Economie en Klimaat Robert Habeck (Groenen) opriep. Het voorstel hield grofweg in dat alle nieuwe verwarmingsketels duurzamer varianten zouden moeten zijn. Het werd een publicitaire ramp voor Habeck en zijn partij: rechtse media, met name tabloid Bild, deden het voorkomen alsof het ministerie alle goedwerkende gasketels uit de kelders van de mensen zou komen slopen om die te vervangen door een onbetaalbare warmtepomp.
Het wetsvoorstel is in sterk afgezwakte vorm aangenomen, maar was voor de Groenen funest. Na de verkiezingsnederlaag, waarbij de Groenen bijna een derde van hun zetels inleverden, en na het vertrek van de twee boegbeelden Habeck en Annalena Baerbock is de partij nu stuurloos.
Burgers zelf lijken evenmin veel energie te hebben om iets te doen of laten voor het klimaat. In 2024 werd er meer vlees gegeten in Duitsland.
„Ja, maar dat heeft denk ik niet te maken met woede op de klimaatbeweging. Wel met een gevoel van onmacht en berusting. Er zijn zoveel crises. Daarom is de studie naar burgerlijk protest voor mij zo belangrijk, omdat ik kan vertellen hoe effectief het kan zijn en hoe vaak het in de geschiedenis verandering teweeg heeft gebracht. Aan de andere kant laat de verslaggeving van veel kranten, of ook de communicatie van de regering, totaal niet zien hoe urgent het onderwerp is.”
Er zijn meerdere internationale protestgroepen gestopt de afgelopen tijd. Is het klimaatprotest op een doodlopende weg?
„Ik zie het juist als een grote kans dat de klimaatbeweging zich nog eens opnieuw kan uitvinden en een andere weg kan inslaan. Ik zou nu afzien van symbolische of demonstratieve acties, zolang die niet gecombineerd worden met een constructief plan. Voor het protest zie ik het niet zo somber in. Voor de planeet wel. De anderhalve graad opwarming hebben we al vrijwel bereikt, en zes van negen planetaire grenzen zijn overschreden.”
Source: NRC