Echtscheiding In zwarte komedie The Roses valt een huwelijk uiteen. Is deze relatie te redden? En wat kunnen we ervan leren? Met twee relatietherapeuten naar de bioscoop.
Ivy en Theo Rose, gespeeld door Olivia Colman en Benedict Cumberbatch, waren direct verliefd.
Soms is liefde genoeg. Vaak is dat niet zo. De relatie in The Roses begint idyllisch. Het is liefde op het eerste gezicht, binnen een paar minuten gevolgd door hete seks – in de ijskoude koelcel van het restaurant waar zij werkt. Beiden zijn Brits, maar als zij naar Amerika wil verhuizen, volgt hij zonder aarzeling.
Tien jaar later is hij een succesvol architect en zij een toegewijde moeder. Ze kookt en bakt nog steeds, maar nu voor hun twee kinderen die ze vol stopt met zoetigheid.
En dan wordt alles anders.
Zij begint een eigen restaurant, dat slecht loopt. Maar op de avond dat een storm zijn nieuwste ‘iconische’ gebouw, en daarmee zijn carrière, doet instorten, blaast diezelfde wind een bekend culinair recensent het restaurant in. Daarna zijn de rollen omgedraaid en zorgt hij voor de kinderen, terwijl zij carrière maakt. Het leidt tot onbegrip en onvermogen, gevolgd door wrijving en wrok. Wat begint met kleine ergernissen, verandert in publiekelijk afzeiken en escaleert om te eindigen in een moordaanslag.
Het uitvergroten van gebeurtenissen en karakters is inherent aan een komedie, maar daaronder ligt de dynamiek van een relatie verscholen, eentje die veel stellen zullen herkennen – reden waarom de film zo populair is.
Ivy en Theo Rose, gespeeld door Olivia Colman en Benedict Cumberbatch, zijn verbaal aan elkaar gewaagd. En hoewel hun vileine steken onder water tot veel gegniffel in de zaal leiden, zijn ze desastreus, meent psychotherapeut Jean-Pierre van de Ven. Hij ziet het vaak gebeuren, in zijn praktijk, waar stellen-in-zwaar-weer zich melden.
Relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven: „Laat elkaar een beetje.”
Relatietherapeut Marte Kaan: „Echtscheidingen zijn zelden zo hard.”
Jean-Pierre van de Ven en Marte Kaan zijn beiden psychotherapeut met een eigen praktijk. Daarnaast schrijven ze over hun vak, in boeken en columns in populair wetenschappelijke tijdschriften, en geven ze lezingen. Tien dagen nadat The Roses uitkwam, zien ze de film in de bioscoop, apart van elkaar. De vraag is of ze een diagnose kunnen geven van het huwelijk van Ivy en Theo. En wat kunnen andere koppels ervan leren?
Ivy: Niemand krijgt ons eronder.Theo: Ik heb dat gevoel ook altijd gehad.
Ivy en Theo zijn direct verliefd. Dat gebeurt niet altijd; soms zijn mensen vrienden voordat ze geliefden worden. Beide ‘manieren’ kunnen leiden tot een liefdevolle relatie – maar de weg ernaartoe is anders, zegt Kaan.
„Ben je al vrienden, dan is de ander minder een projectie van je fantasie. Is er vooral sprake van lust, dan duurt het langer voordat je de ander echt ziet en is de kans op een teleurstelling groter. Directe verliefdheid kan ontstaan omdat je iets in de ander herkent, veelal iets van vroeger. Maar wat herken je nu precies? Zie je bijvoorbeeld iemand die op je eerste liefde lijkt, dan kan er een wereld bij je opengaan. Maar die wereld hoort niet bij degene die voor je staat.”
Theo: En toen zei het patriarchaat: vergeet je dromen en faciliteer je man en kinderen.Ivy: Ik doe het graag.
Theo heeft zijn carrière, die van Ivy staat al tien jaar in de ijskast. Ze heeft hem daar eigenhandig in gezet toen er kinderen kwamen.
„Kinderen zorgen ervoor dat je meer moet samenwerken en beter moet communiceren, terwijl je minder slaapt. En je bent niet langer de belangrijkste voor de ander”, zegt Kaan. „Dat kan fout gaan, maar ook goed – in dat laatste geval werken kinderen verbindend.”
Pas later, als een echtpaar bijvoorbeeld in therapie gaat, herschrijft het de geschiedenis. „Dan kan deze periode in een grimmig daglicht komen te staan, doordat er onverwerkte teleurstellingen komen bovendrijven.” Werk aan je grootmoedigheid, is het advies. Kaan: „De mate van grootmoedigheid bepaalt of je genoemde scheurtjes kan verdragen.”
Theo: Jij vindt het kennelijk geen probleem om hun bloed in suikerstroop te veranderen.Ivy: Ik zie een meisje dat grenzen leert.
Ivy stopt de kinderen in de eerste tien jaar van hun leven vooral taart toe – zelfs als hun dochter ervan moet kotsen, geeft Ivy niet toe dat het ongezond is: „Ik zie een meisje dat grenzen leert.” Maar dan worden de rollen omgekeerd en neemt Theo de opvoeding op zich. Hij laat ze voornamelijk sporten – denk aan intervalsprints en push-ups.
Naast ruzie over geld of familie is onenigheid over de opvoeding een van de meest voorkomende redenen waarom koppels zich bij zijn praktijk melden, stelt Van de Ven. In de film ziet hij een verbeten strijd: vrijheid versus discipline. Maar opvoeden zou geen strijd moeten zijn. „Beter kijk je naar elkaars talenten – waar ben jij goed in? – om die vervolgens ook in te zetten.”
Ivy: Hoe gaat het?Theo: Prima.Ivy tegen een vriendin: Hij zegt niet veel en het lijkt lomp om het te vragen.
Gebrekkige communicatie sluipt er vaak in, constateren beide therapeuten. Je hebt het druk, komt steeds verder van elkaar te staan, begrijpt elkaar steeds minder. In sessies zien ze het vooral op een non-verbale manier gebeuren. „Dan luistert de een niet meer, checkt hij of zij uit”, zegt Kaan. „En als ze zich dan toch uitspreken, in een sessie, zijn ze ontroerd. Omdat ze het niet meer gewend zijn.”
Daarbij is het lastig praten over een mislukking – ook met je partner. Ivy geeft Theo de ruimte, ziet Kaan, maar hij ervaart het verlies van zijn carrière als een deuk in zijn ego waarbij hij niet stil wil blijven staan. „Maar je moet rouwen om wat je hebt verloren.”
Ook is het lastig zelf verantwoordelijkheid te nemen – makkelijker leg je de schuld bij de partner. En dan wordt een relatie wrokkig. Een advies? Kaan: „Blijven communiceren, over jezelf en je eigen ervaring. Dus niet: jij doet … En wel: ik voel …”
Ivy: Was ik er maar bij geweest.Theo: Maar dat was je niet, toch?
Als de dochter voor het eerst ongesteld wordt, is Ivy aan het werk en biedt Theo de helpende hand. Geen van beiden vertelt het aan Ivy – die hoort het pas veel later.
Van de Ven: „De mens slaat ervaringen uit zijn jeugd en eerdere relaties op, de zogenoemde tere punten. Als de wrok is binnengetreden, gaat de ander expres op die punten drukken. Ivy laat hem voelen: jij bent een mislukking. Theo doet iets soortgelijks bij haar: jij hoort er niet bij. Zij voelt zich haar leven lang buitengesloten en verdedigt zich door te denken: dan doe ik het wel alleen. Daarom opent ze een eigen restaurant. Hij denkt vervolgens: ze heeft me niet nodig en gaat een huis bouwen, in plaats van zich in haar te verdiepen.”
De therapeut: Noem tien dingen die je leuk vindt aan je partner.Ivy: Hij heeft armen.Theo: Ik herinner me dat ze ooit grappig was.
Van de Ven zucht: „Voor het maken van zo’n lijstje hoef je toch niet naar de therapeut?” Ieder stel kan volgens hem bedenken dat ze vaker met elkaar moeten praten, regelmatig samen iets moeten ondernemen. „Als therapeut moet ik soms een kontje geven. Want je hebt het wel bedacht, je moet het ook doen.”
De therapeut in de film is geen goede, meent hij. „Omdat ze een oordeel geeft. Maar in een relatie hebben beide partners hun eigen waarheid en hebben ze er niets aan als een therapeut daar een derde waarheid bovenop legt.”
Theo: Ik wil alleen het huis. Ik heb het ontworpen en gebouwd.Ivy’s advocaat: We willen het huis en het restaurant.
Hier doet de film geen recht aan de praktijk, zeggen beide therapeuten. „Echtscheidingen zijn zelden zo hard”, zegt Kaan, „vooral niet als er een therapeut, mediator of advocaat bij betrokken is. Dat zorgt ervoor dat mensen zich inhouden.”
Was het echt gebeurd, dan was de echtscheiding anders gelopen, meent Van de Ven. „Dan had de advocaat gezegd: hij het huis, zij het restaurant. En waren beiden akkoord gegaan.”
Ivy: Jij bent gestopt met van mij te houden.Theo: Jij stopte eerst.
Het hóéft niet zo ver te komen. Van de Ven wijst op onderzoek van hoogleraar Esther Kluwer, die vijf pijlers van een duurzame relatie definieert: breng tijd met elkaar door, uit positieve emoties en houd de negatieve in, gun elkaar iets en vergeef elkaar.
Van de Ven voegt daar nog een zesde aan toe: „Laat elkaar een beetje. Het is misschien geen ideaal model, maar het werkt wel.”