Russische sabotage Ontplofte pakketjes in vestigingen van koeriersdienst DHL zorgden vorige zomer voor onrust in Europa. Nieuw onderzoek laat zien hoe amateuristisch de Russische operatie verliep.
Een DHL-vrachtvliegtuig vertrekt van het East Midlands-vliegveld in het Verenigd Koninkrijk.Foto Michael Saunders
In juni 2024 kreeg de Litouwer Aleksandras Suranovas, ingehuurd door de Russische veiligheidsdienst GROe, de opdracht om vier pakjes met explosieve lading op te halen uit een appartement in de Litouwse hoofdstad Vilnius. Hij moest ze versturen naar bestemmingen in het Verenigd Koninkrijk en Polen. De operatie liep mis omdat Suranovas het Airbnb-appartement in het nieuwbouwcomplex bij de Twinsbet-arena, in het noorden van Vilnius, niet kon vinden.
Het is een van de opmerkelijke details uit een gemeenschappelijk onderzoek van een tiental onderzoeksjournalisten van media uit Estland, Letland, Litouwen, Polen en Rusland naar de ‘DHL-branden’ waar zes maanden aan gewerkt is en dat woensdag is gepubliceerd. Het Litouwse Openbaar Ministerie maakte woensdag bekend dat vijftien mensen uit de Baltische landen en Oekraïne worden verdacht van betrokkenheid bij de branden, en dat twee Russen worden vervolgd omdat ze opdracht zouden hebben gegeven voor de sabotage-actie. Een onbekend aantal van de verdachten is aangehouden.
In juli 2024, een maand na de mislukte eerste poging, ontploften op drie achtereenvolgende dagen pakketjes op het vliegveld van Leipzig, in een vrachtwagen bij Warschau en in een depot van koeriersdienst DHL in Birmingham. Het pakje in Leipzig werd bijna overgeladen in een DHL-vrachtvliegtuig naar het VK. Als het pakje aan boord in brand was gevlogen, was het moeilijk te blussen geweest en was het vliegtuig mogelijk neergestort. De brand bij Warschau was pas na twee uur blussen onder controle.
Europese veiligheidsdiensten wezen al snel naar Rusland als dader, met name naar de in buitenlandse sabotage gespecialiseerde GROe. Aangenomen wordt dat de operatie was bedoeld om paniek te zaaien en de beveiliging van logistieke ketens te testen. De Russen wilden volgens die diensten zien of ze op deze manier bompakjes naar de VS en Canada konden sturen.
In november 2024 kwamen via de The Wall Street Journal de eerste resultaten van het onderzoek naar buiten. De onderzoeksjournalisten, onder wie Christo Grozev die eerder met onderzoekscollectief Bellingcat de daders achterhaalde van de vergiftiging van Sergej Skripal en Aleksej Navalny, komen nu met details over de sabotage-operatie en de betrokkenen. Ze spraken onder meer met familieleden van verdachten.
Dankzij de vondst van een niet ontploft vierde pakje in een depot in Warschau is de inhoud van de bompakketjes bekend. Ze bevatten elektronische massagekussentjes voor nek en schouders met timers en ontstekingsmechanismes, cosmeticatubes met de explosieve stof nitromethaan en seksspeeltjes.
Hoewel de vier pakjes werden verstuurd vanuit Vilnius – twee met een vliegtuig van DHL naar het VK, twee met een vrachtwagen van DPD naar Polen – begon hun reis als één pakket in de Estse stad Narva, op de grens met Rusland. Vandaar ging het naar de Letse hoofdstad Riga, door naar Vilnius en Kaunas in Litouwen en zelfs met een bus heen en weer naar de Moldavische hoofdstad Chisinau. Minstens vijf keer passeerde het explosieve pakket nationale grenzen.
Het spoor leidt naar de Rus Aleksandr Mirosjnikov, een voormalige duikbootkapitein van de Noordelijke Vloot die eerder dit jaar overleed aan kanker. Hij maakte gebruik van oude vrienden uit de marine om het pakket te verplaatsen.
De uiteindelijke opdracht voor het versturen vanuit Litouwen kwam van Yaroslav Michajlov, een voormalig smokkelaar van wapens, explosieven en radioactief materiaal. Hij werd in 2022 gearresteerd in Rusland en is toen waarschijnlijk gerekruteerd door de GROe. Hij zou zich nu schuilhouden in Azerbeidzjan.
Opvallend is hoeveel mensen betrokken waren bij de operatie, en hoe amateuristisch ze opereerden. De GROe maakte gebruik van criminele Oekraïners en Balten, wonend in Polen en de Baltische landen, die toevallig reageerden op een oproep op Telegram om snel geld te verdienen. Ze kregen opdrachten van een anoniem Telegram-account en werden betaald in cryptovaluta. De Russische opdrachtgevers bleven veilig in eigen land.
Dat beeld sluit aan bij een recent verschenen rapport van de Britse denktank IISS over Russische sabotage-acties in Europa. Na de massale uitzetting van Russische diplomaten annex spionnen uit Europese landen sinds 2022 rekruteert Rusland met succes niet-Russische ‘wegwerpagenten’. Probleem daarbij, schrijft IISS, is echter „de kwaliteit van de vervangers, die vaak slecht zijn getraind of slecht zijn uitgerust, wat hun activiteiten kwetsbaar maakt voor ontdekking, ontregeling of mislukking”.
Die kwetsbaarheid weerhoudt Rusland er niet van om de sabotage-acties in Europa flink op te voeren. Uit cijfers van IISS blijkt dat het aantal aanvallen, veelal gericht tegen infrastructuur, van 2023 naar 2024 is verviervoudigd.
Source: NRC