is socioloog en columnist van de Volkskrant.
Als er één krantenrubriek is waarmee ik moeite heb, is het wel financieel advies. Die kolommen vol tips over hoe je het handigst geld kunt overhevelen naar kinderen en kleinkinderen; hoe je voorkomt dat je een toeslag verliest; hoe je je spaargeld tijdig kunt verbrassen om niet te hoeven betalen aan een verpleeghuis. Verstandig handelen staat hier veelal gelijk aan geld onttrekken aan de samenleving.
Houd me ten goede: ook ik bevoordeel liever dieren, kunst, literatuur, natuur, Oekraïne en het Almense zwembad dan dat ik belasting betaal voor zaken die ik nutteloos acht (of erger), maar dat is iets anders dan het via slimme routes wegmoffelen van je vermogen.
‘Bezit is diefstal’ was een van de mantra’s van mijn communistische vader – een uitspraak uit 1840 van de anarchist Pierre-Joseph Proudhon. Als kind nam ik dergelijke leuzen uit zijn mond bloedserieus. Toen ik rond mijn 15de in het Communistisch manifest (1848) las dat Karl Marx het erfrecht wilde afschaffen, vroeg ik me dan ook af of ik in het aanstaande socialisme echt helemaal niets zou mogen houden van mijn ouders. Zelfs geen boek of foto? Dat wij in een huurhuis woonden sprak vanzelf; niet alleen uit principe trouwens, ook uit armoede. Bovendien woonde indertijd in Amsterdam nagenoeg iedereen in een huurhuis.
Anders dan mijn vader hecht ik wél aan bezit. Ik houd van mijn boeken, sieraden, Weense cappuccinokop, door Eileen Gray ontworpen eettafel, Hester van Eeghentas, van een verzetsvrouw geërfde borduurzijde, van de straat geredde Gispenfauteuil, van vriendinnen gekregen spullen, de kunst aan mijn muur. Bezit is meer dan bezit. Bezit betekent vaak ook herinnering.
Toen mijn man en ik begin deze eeuw een huis kochten waren we in de vijftig. Een vriendin zei: Jolande, je hebt geen idee hoe fijn een eigen huis is. Dat bleek waar. Je mag kamers doorbreken, de keuken slimmer indelen, de muren oranje schilderen – alles wat een huurder niet mag. Dat genoegen gun ik iedereen. Niettemin ben ik voor afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Een samenleving die het aangaan van hoge particuliere schulden subsidieert, berust op drijfzand.
Erfrecht wordt de komende jaren een grote politieke kwestie. Wat gebeurt er met het babyboomkapitaal? Naar hun nageslacht? Dat zou een enorme sociale ongelijkheid creëren, wat via de jubelton en al die handige adviezen al in hoge mate is geschied. Bezit is soms inderdaad diefstal. Maar diefstal van wie?
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het erfrechtdebat gaat steevast over de tegenstelling rijk-arm, maar er zijn meer vormen van onrechtvaardigheid. In de huidige voorstellen voor beperking van het erfrecht mis ik een wezenlijk punt: de archaïsche bevoordeling van verwantschapsbanden.
Nog niet zo lang geleden golden homoseksuele partners (m/v) niet als elkaars verwanten. Daardoor profiteerden zij als erfgenaam niet van de hoge vrijstelling die heterostellen kregen. Stel u even voor dat je bij je dood je liefste niet anders mag behandelen dan een willekeurige kennis, zodat die misschien het gezamenlijke huis moet verlaten, simpelweg omdat hij of zij van jouw sekse is…
In het belastingrecht worden (klein)kinderen nog steeds bevoordeeld boven vrienden. Zodoende dragen mensen zonder kinderen na hun dood aanmerkelijk meer bij aan de nationale schatkist dan mensen met (en kleine gezinnen meer dan grote), wat een enorme indirecte inkomensoverdracht impliceert.
Neem een man met vijf kinderen en tien kleinkinderen. Hij mag belastingvrij vijftien maal 25.490 euro nalaten (tarieven 2025). Over een bedrag van 382.350 euro draagt zijn nageslacht geen cent belasting af. Hieraan zit geen limiet: heeft iemand tien kinderen en dertig kleinkinderen dan mag hij ruim een miljoen vrij van belasting doorgeven.
Het verschil met een kinderloos persoon (m/v) is ongehoord: die mag elke erfgenaam (buiten zijn wettige partner) belastingvrij 2.690 euro nalaten. Net een tiende dus van het (klein)kindbedrag. Om eenzelfde bedrag aan de gemeenschap te onttrekken als de vader van vijf zou de kinderloze zo’n 140 vrienden tot erfgenaam moeten benoemen. Het komt erop neer dat kinderlozen (en mensen met weinig kinderen) het gat in de begroting vullen dat mensen met (veel) kinderen daarin onbedoeld aanbrengen.
Mijn idee: iedereen mag een bepaald maximumbedrag belastingvrij nalaten aan wie dan ook. Zo kan de kinderloze een vriendin helpen die door pech met haar werk geen pensioen heeft, of de opleiding bekostigen van de talentvolle dochter van armere vrienden.
Weg met de staatsbevoordeling van familie boven vrienden.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns