Austen-mania De beroemde Britse romanschrijfster Jane Austen werd 250 jaar geleden geboren en dat werd breed gevierd in het plaatsje Bath. Van over de hele wereld kwamen ‘Janeites’ samen om, gehuld in kleren uit de Regency-periode, samen croquet te spelen, te dansen en te picknicken.
Eris McGann (rechts) en Kevin Kelleher (links) met hun dochters Tuiren en Fiadh.
‘Ik ben Elizabeth Bennet en ik ben nog steeds op zoek naar mijn Mr. Darcy”, lacht de zeventigjarige Jenny Paick. Ze heeft een rieten kapje met een zachtgroen lint op haar hoofd, draagt een lange jurk die door een band net boven haar buik in tweeën wordt gesplitst met daaroverheen een kort groen jasje. In het weekend dat in Londen met Britse en Engelse vlaggen wordt gedemonstreerd tegen migratie en voor nationalisme, wapperen in het verzorgde en luxueus uitziende centrum van Bath dezelfde vlaggen in een veel nostalgischer omgeving: een parade om de verjaardag van romanschrijfster Jane Austen (1775-1817) te vieren. Mannen in vroeg 19e-eeuws militair kostuum lopen voorop, slaan op trommels of spelen op piccolo’s, waarna zo’n 2.000 mensen meelopen – vooral vrouwen, fans die ook wel Janeites worden genoemd – in wat volgens het Guinness World Records de grootste verkleed-optocht in Regency-kostuum ter wereld is.
Sinds 2001 viert Bath – de plek waar Austen vanaf 1801 woonde – uitgebreid haar beroemdste inwoner. Er is een Jane Austen Center waar het hele jaar door ‘personages’ over het leven van hun schepper vertellen. In het openingsweekend gaat het minder om de satire die in haar romans is te vinden en meer om de poespas eromheen: vrouwen wanen zich Jane Austen of Elizabeth Bennet, mannen (die in de minderheid zijn) doen zich graag voor als Mr. Darcy of vader Bennet.
Voor aanvang van de Jane-Austen-parade. Foto Bertram Mourits
Dit jaar is het feest dankzij de 250ste verjaardag nog groter dan anders. Anno 2025 is Jane Austen met haar bijna tijdgenoot Charles Dickens een van de populairste Britse schrijvers. Na 1995 toen de BBC met Pride and Prejudice kwam (met Colin Firth als Mr. Darcy) is er een ware Austen-mania ontstaan. Hoofdpersoon Elizabeth Bennet, die onder druk van haar moeder in Pride and Prejudice moét trouwen, wordt bijna gekoppeld aan een predikant die haar kan onderhouden. Gesteund door haar vader, die in haar zijn lievelingsdochter ziet, wijst ze hem af. De mega-rijke, arrogante Darcy wijst ze eerst ook af, omdat hij op de familie neerkijkt, maar hun liefde blijft sluimeren. Als Darcy de familie uit de brand helpt zonder daar prat op te gaan, wint hij de liefde van Elizabeth. Rijk, bescheiden en vol liefde: dat is de romantiek die in 2025 nog steeds aanspreekt. En wie minder romantisch is aangelegd en toch Pride and Prejudice of andere romans van Austen leest, is nog steeds gecharmeerd van de snelle dialogen en de subtiele satirische ondertoon over deze stiff upperlip samenleving.
Jenny Paick doet al sinds 2004 mee aan de jaarlijkse parade – „behalve toen het corona was uiteraard” – net als haar drie vriendinnen uit Cambridge. Alleen haar leeftijdgenoot Maureen Moore doet voor het eerst mee. Zij is verkleed als Jane Austen zelf, zegt Moore. „De betekenis van deze parade en Jane Austen zit in het idee dat je kan ontsnappen uit de werkelijkheid om je te hullen in elegantie.” Volgend jaar wil ze weer meedoen. „We moeten gaan”, zegt Paicks vriendin Joelle Bishop. „Mijn Mr Darcy is namelijk al doorgelopen en straks is hij ons kwijt”.
Ze wijst naar haar man Trevor Bishop, die in een blauw fluwelen lange jas met grijze bakkebaarden een paar meter verderop om zich heen kijkt waar iedereen is gebleven. Ze zwaait even waardoor haar blauwe polsbandje tevoorschijn komt. De vriendinnen mogen meelopen in de parade, maar de animo was zo groot dat een deel van de verklede fans langs de kant moet blijven staan.
Militairen in witte en grijze broeken en met rode tunieken vol glimmende knopen lopen voorop in de parade. Als het klaar is, keren ze terug naar hun ‘tentenkamp’ waar vlakbij enkele vrouwen croquet spelen. Richard Marren (35) en Stuart Townsend (57) drinken cola uit tinnen bekers en vinden het allemaal schitterend. „We doen net alsof het bier is hoor, zo ging dat in die tijd”, lacht Townsend. Ze zijn hier niet zozeer vanwege Jane Austen. „Dit is onze hobby”, vertelt Townsend. „Van mei tot half september komen we twee keer per maand ergens bijeen in militaire outfits, die kloppen met die tijd. Hij is van het legioen dat ook nu nog voor Buckingham Palace staat. Ik ben van legioen 33.” In het echte leven zat Townsend tot 2005 in het leger.
Richard Marren (rechts) en Stuart Townsend (in het midden). Foto Bertram Mourits
„War is hell” grijnst Townsend terwijl hij vertelt dat hij zijn legertijd vooral op het strand van Cyprus doorbracht. In 2015 mochten hij en Marren het Britse leger vertegenwoordigen bij de herdenking van de slag bij Waterloo. Een eervolle taak, vertelt Townsend. „Het is een periode waar we van houden”, legt Marren uit. „Je ontvlucht de werkelijkheid.” De suggestie dat het spelen van een 19e-eeuwse soldaat iets merkwaardigs heeft nu er zoveel oorlogen tegelijk woeden, ook op het Europese continent, vinden beiden onzinnig. „Het leger begin 19e eeuw was schitterend. Ik ben trots op het leger van toen, en ik ben trots op ons leger nu, maar dit weekend gaat het me om de general stuff uit die tijd.” Townsend heeft wel Pride and Prejudice gelezen toen hij 16 was. „Toen al dacht ik: wat een intrigerende vent die Mr. Darcy. Je kan nog zo onaardig zijn en toch het mooiste meisje krijgen.”
Dit jaar doen er zo’n 2.000 mensen mee aldus de organisatie, en zijn er meer dan 3.500 mensen die naast de parade ook deelnemen aan spelletjes croquet, lezingen bijwonen, borduurlessen volgen en dansen op muziek uit die tijd. Wie het dansen niet beheerst, kan overdag lessen nemen. De meeste events zijn uitverkocht, en dat is ook de reden dat Janne Ismaar Petersen (61) uit Kopenhagen er een beetje beteuterd bij staat. Anders dan de andere zeventig leden van het Deense Jane Austen genootschap is het haar niet gelukt de Parade Gardens op te komen, waar een huwelijk wordt voltrokken. Slechts in de verte ziet ze hoe twee mensen in een prieel, waar een harpiste op de achtergrond wat klanken plukt, in Austen-kleren ten overstaan van fans elkaar het ja-woord geven.
De in Dublin wonende Eris McGann heeft meer geluk. Zij mocht meedoen en is een ‘Janeite’ sinds de BBC-verfilming: „Ik weet nog dat ik er als tiener naar keek, en ik was meteen verliefd.” Zij, haar man Kevin Kelleher en hun twee dochters Tuiren (10) en Fiadh (8) hebben allemaal een outfit aan van een Jane Austen personage, en doen ouderwetse spelletjes die in het Jane Austen Centrum staan opgesteld.
‘Janeites’ voor een snackbar in het centrum van Bath. Foto Bertram Mourits
„Ik heb nog nooit iets van haar gelezen”, bekent Kelleher. Hij won haar hart, zo vertelt hij, door haar in 2001 mee te nemen naar Bath toen het eerste Austen-festival plaatsvond. Dat hij haar meenam was een eerste stap, een replica van een Jane Austen ring – platinagoud met een blauwe steen, en voor 189 Britse ponden nog steeds te koop in het Jane Austen Center – trok haar over de streep.
En zo lopen er meer mannen rond in lange jassen, met hoge laarzen aan en een zwarte hoed op: de meeste zijn meegekomen omdat hun vrouw dol is op de boeken van Austen, en iedereen wil – ongeacht de leeftijd – graag een Mr Darcy zijn.
Zit er meer achter de verkleedpartij en het verlangen een 21e-eeuwse Darcy te zijn? Austen zelf zal ongetwijfeld raar hebben opgekeken dat ze na twee eeuwen nog zoveel teweeg brengt met haar boeken. Haar werk werd pas in 1811 voor het eerst uitgegeven. Anoniem, want een schrijvende vrouw kwam niet zo vaak voor en romans lezen werd in die tijd als nodeloos tijdverdrijf gezien of voer voor rare ideeën. Austen werd door haar vader George juist wel gestimuleerd zich intellectueel te ontwikkelen, door veel te lezen en zelf te schrijven. Hij kocht papier en inkt voor haar en stuurde Pride and Prejudice, dat toen nog de titel First Impressions had, in 1791 naar een uitgever in Londen. Zonder succes, hij kreeg het manuscript ongelezen terug.
Pas toen Austens broer Henry een goede positie bij een bank in Londen had, lukte het om haar romans gepubliceerd te krijgen, zij het dus anoniem. De eerste die verscheen was Sense and Sensibility, twee jaar later gevolgd door Pride and Prejudice. Tijdens haar leven kwamen er nog twee romans uit, terwijl Northanger Abbey en Persuasion pas verschenen na haar dood, met een biografische schets van haar broer Henry, die zo openbaarde wie de auteur achter de romans was geweest.
Wie denkt dat de romans van Austen autobiografisch zijn, vergist zich deels. Anders dan de Bennets die in Pride and Prejudice vijf dochters onder mannelijke pannen moesten brengen, was Jane de jongste uit een gezin van zeven kinderen met vijf broers. Zowel Jane als haar zusje zouden nooit trouwen. Haar zusje Cassandra verloor haar verloofde aan gele koorts onderweg naar West-Indië, en Jane werd één keer verliefd. Tot een echte verhouding kwam het echter niet omdat de man in kwestie ziek werd en vroegtijdig stierf. Jane verloofde zich jaren later nog wel met een oudere man, maar na een nachtje slapen bedacht ze zich. Dit huwelijk zou haar beletten romans te schrijven, en dat had ze er niet voor over.
John White (rechts) is al 21 jaar gastheer bij het Jane Austen Festival. Foto Bertram Mourits
Voor haar werk bleef ze wel behoorlijk dichtbij huis: vrouwen waren standaard de hoofdpersonages, en ze kregen te maken met liefde en huwelijk, gekoppeld aan de verwachtingen die hun sociale status met zich meedroeg. Vrouwen werden in die tijd nauwelijks als zelfstandig denkende wezens gezien. Dat was een herkenbare setting voor haar lezers, en Austen gaf daar een satirische twist aan. Haar personages belichamen geen radicale verzetsdaden, maar stellen verwachtingen bij.
„Austen staat voor girl power”, vertelt Astrid Leona. Ze heeft vrij genomen van haar werk als ambtenaar en is met haar vriendin uit Jakarta gekomen om het hele festival bij te wonen. Ze was er nog niet eerder, maar voor de 250ste geboortedag móést ze wel, besloot ze. Ze houdt van Austen sinds ze Pride and Prejudice heeft gezien. Volgens haar is Austen in Indonesië de populairste van alle Engelse auteurs, meer nog dan Charles Dickens. „Een vrouw kan worden wat ze wil, dat is wat Austen ons leert. Ze leert ons nog altijd wat emancipatie is.”
Daar is John White het mee eens. Hij werkt al 21 jaar als gastheer voor het festival. „Haar visie op de emancipatie is misschien niet meer van deze tijd, maar toch nog relevant. Ik zie haar werk vooral als een roep om tolerantie.” In dat laatste zit volgens hem ook het verschil met iemand als Dickens. „Hij schetste de onderkant van de samenleving, waar het Austen ging om het geprivilegieerde deel. Wat Dickens ons vertelt over economische ongelijkheid gaat nog steeds op voor het Verenigd Koninkrijk, vrees ik. Wat we van Austen kunnen leren is hoe een wereld eruit kan zien als je oog houdt voor de ander en tolerant bent. Dat kunnen we nu goed gebruiken.”
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC