Songfestival Intervision is het Russische antwoord op het Eurovisie Songfestival. Zaterdag treden in Moskou 23 artiesten op, uit landen die nog wél van Rusland houden.
De Rus die komende zaterdagavond op de sofa afstemt op het eerste staatskanaal, krijgt een televisieprogramma voorgeschoteld dat verdacht veel overeenkomsten vertoont met een bekende Europese zangwedstrijd. Deelnemers die hun land vertegenwoordigen, waarbij zij worden voorgesteld aan de hand van „postcards„ (mini-introductiefilmpjes) en een jury die uiteindelijk moet bepalen wie wint. Het doet verdacht veel denken als het jaarlijks terugkerende Eurovisie Songfestival.
Zelfs de naam lijkt erop: De Internationale Muziekwedstrijd Intervisie (Russisch: Intervidenïe). Russisch president Poetin besloot in februari de gloednieuwe concurrent op te tuigen, drie jaar na de uitsluiting van Rusland van deelname aan Eurovisie door de Russische invasie in Oekraïne. Alhoewel, gloednieuw?
Het programma bestond eerder en grijpt terug naar een fictief „nostalgisch Sovjet-verleden”, toen Europa scherp was verdeeld in een Westers democratisch blok en het communistische Oostblok, dat onder gezag stond van de toenmalige Sovjet-Unie. Het Westerse blok had Eurovisie en het Oostblok had de communistische tegenhanger Intervision. De organiserende instantie was de OIRT, de communistische tegenhanger van de West-Europese EBU. De herkenningstune van de Intervision-uitzendingen was gecomponeerd door Dimitri Sjostakovitsj.
De publieke omroep van Tsjechoslowakije bedacht Intervision in de jaren zestig, zegt Dean Vuletic, een historicus die de geschiedenis van Intervision en Eurovision heeft bestudeerd. „In die tijd was Tsjechoslowakije relatief liberaal. Ze wilden in het begin zelfs samenwerken met Eurovisie, alleen de organisatoren daar weigerden. Het idee was juist om de twee kanten te verenigen, om gedachten uit te wisselen. De Sovjets zelf hadden daar weinig interesse in.” De Tsjechen organiseerden het van 1965 tot 1968. De Russische inval na de Praagse Opstand gooide roet in het eten, volgens Vuletic. De „liberaliserende elementen” moesten weg, en het hoofd van de publieke omroep werd ontslagen, waardoor Intervision verdween.
De zangwedstrijd dook weer op in 1977, ditmaal in Polen, Westerse artiesten als Charles Aznavour en Whitney Houston traden daardoor op achter het IJzeren Gordijn. Deelname stond ook open voor niet-communistische landen, zoals Canada, Marokko en Spanje. Volgens Marieke Markerink, de enige Nederlandse deelnemer aan Intervision ooit, bleef de verbindende Tsjechische boodschap bestaan. In 1980 haalde zij in Gdansk de vierde plaats met het lied ‘Come Closer’. „Hadden we geen repetities, dan gingen we lekker bij elkaar op de hotelkamer zitten. Samen Beatles-liedjes zingen. Dan kon je met mensen praten uit landen die je totaal niet kende. Ik heb daar bijzonder veel lol gehad.”
Verzet van de Poolse bevolking tegen de Sovjet-heerschappij luidde in 1980 het einde in van het festival. Markerink vertelt over een tekort aan voedsel en over stijgende voedselprijzen, waarna in de haven van Gdansk werd gestaakt, onder leiding van de latere president Lech Walesa: „Wij werden onder begeleiding van militairen met karabijnen naar het openluchttheater gebracht. Daar moesten we dan repeteren en er mocht altijd publiek bij zijn. Dan sprak je af en toe mensen die buttons met „Solidariteit” uitdeelden, de naam van de nieuwe verzetsbeweging. Wij waren daar om plezer te maken en dan voel je die spanning daar. Een beetje creepy.”
Een klok in Moskou telt af naar de Russische Intervision Songfestival dat zaterdag begint. EPA/ SERGEI ILNITSKY
Na het einde van de Sovjet-Unie sloot Rusland zich in 1994 aan bij het Eurovisie Songfestival. Toch dook Intervision weer op in 2008. „Rusland probeerde erg hard om Eurovisie te winnen en gooide er veel geld tegenaan. Het lukte maar niet, dus ze organiseerden eenmalig een editie in Sotsji”, zegt hij. „Hetzelfde jaar wist Rusland toevallig Eurovisie te winnen, dus het bleef bij die ene keer.”
Volgens Vuletic zorgde de hechte relatie tussen het Songfestival en de queergemeenschap voor nieuwe wrijving met Rusland. „De Russische annexatie van de Krim en de aanname van een Russische anti-gaywet kwamen eigenlijk samen in de zege in 2014 van de Oostenrijkse bebaarde drag queen Conchita Wurst. Die had openlijk de wetswijziging en de invasie bekritiseerd. De winst schokte mensen, zeker de Russische leiders.” Toch bleef Rusland vanwege de grote aantallen kijkers die elk jaar in het land keken en het belang dat werd gehecht aan deze vorm van culturele diplomatie, aldus de expert. Na de invasie in Oekraïe in 2022 werd Rusland uit de competitie gezet.
Waar Eurovisie poogt apolitiek zegt te zijn (De realiteit blijkt anders te zijn, nu onder andere verschillende landen niet mee willen doen in 2026 als Israël deelneemt), laat Intervision die ambitie links liggen. In het reglement staat dat het evenement „traditionele universele en familiewaarden” promoot. Net als bij Eurovisie is het verboden om te zwaaien met vlaggen die niet van één van de deelnemende landen zijn. Waarschijnlijk uit angst voor pro-Oekraïense, of in de ogen van het Kremlin te progressieve uitingen.
Aan de komende editie doen drieëntwintig landen mee, van vier continenten – veelal dictaturen die bevriend zijn met het Russische regime. Naast landen uit het voormalige Oostblok zijn dat bijvoorbeeld BRIC-landen als China, India, Indonesië, en Arabische landen als Saoedi-Arabië, Egypte en Qatar. Rusland wordt vertegenwoordigd door Shaman, een levensliedzanger met korte blonde dreads die zich na de inval in Oekraïne ontpopte tot nationalistische aanhanger van Poetin. De publieksstem bestaat niet bij Intervision, kandidaten worden beoordeeld door een jury van afgevaardigden.
Het doel van Intervision is het vergroten van de Russische invloed volgens media-kundige Vitaly Kazakov van de Universiteit van Aarhus die het verband tussen politiek, sport en media onderzoekt: „Het Kremlin probeert twee dingen. Het regime legitimeren bij de eigen bevolking en het promoten van Russische soft power in de internationale gemeenschap.” Denk ook aan de Olympische winterspelen van 2014 en het FIFA Wereldkampioenschap in 2018. Met het festival toont Rusland een beeld van binnenlandse stabiliteit en steun. „Het is in feite een signaal dat alles in Rusland „normaal” is, ondanks de oorlog. En, door de deelname van andere BRICS-landen, dat het land nog steeds een grote internationale speler is”.
Een opmerkelijke, late aankondiging voor de huidige editie: de Australische zangeres Vassy zal de Verenigde Staten vertegenwoordigen in Moskou. ‘Vertegenwoordigen’ is overigens een groot woord want zij wordt niet gestuurd door een Amerikaanse omroep of overheid. Haar deelname versterkt het Russische narratief, zegt Kazakov. „Het sluit naadloos aan bij hun boodschap dat het Westen ‘verdeeld’ is.”
Oud-deelneemster Marieke Markerink is in elk geval niet over Poetins nieuwe creatie te spreken: „Je moet zo'n festival niet op die manier inzetten. Muziek is in essentie verbindend. Althans, dat hoort het te zijn.”
Source: NRC