Online medialandschap Na de moord op hem wordt Charlie Kirk door rechtse podcastmakers en influencers een martelaar genoemd. Kenners zien een verband tussen de politieke polarisatie en de versplintering van het medialandschap.
Charlie Kirk (l) en zijn vrouw Erika Lane Frantzve (midden) kijken naar The Village People die optreden tijdens het Turning Point USA Inaugural Eve Ball op 19 januari 2025
Onder rechtse podcastmakers, activisten en influencers in de VS vochten twee emoties om voorrang in reactie op de moord op Charlie Kirk: angst en woede. Kirk was een prominente stem in het nieuwe online medialandschap waarvan zij ook deel uitmaken, een politieke activist met invloed tot in het Witte Huis. Zijn conservatieve jongerenbeweging Turning Point USA had een belangrijk aandeel in de laatste verkiezingszege van president Donald Trump.
Daags na de moord zeiden verschillende podcastmakers en andere politieke influencers zich zorgen te maken over hun veiligheid. Sommigen overwegen hun beveiliging op te schalen. Zeker nu publieke optredens, zoals toespraken en debatten, een steeds belangrijker onderdeel van hun werk vormen. Anderen vragen zich af of ze nog in het openbaar video’s moeten blijven maken.
„Het hoofd van mijn beveiligingsteam belde me toen het gebeurde”, vertelde Glenn Beck, een conservatieve opiniemaker en presentator die na zijn vertrek bij de rechtse zender Fox News zijn eigen mediabedrijf begon. Hij zat na de moord in de opinieshow op YouTube van Megyn Kelly, net als hij een voormalige Fox-presentator die voor zichzelf is begonnen. Beck zei dat hij er al eerder bij Kirk op had aangedrongen om zijn beveiligingsniveau te verhogen. „Te veel mensen in onze positie nemen hun beveiliging niet serieus.”
Naast angst overheerste in rechtse kringen vooral woede, waarbij ‘links’ of ‘radicaal-links’ (vaak gebruikt als synoniemen voor de Democratische Partij) de schuld kreeg van de moord, ook al was er nog weinig over de schutter en zijn motieven bekend. Dit gold niet alleen voor politieke influencers en andere extreme stemmen op sociale media, maar net zo goed voor Republikeinse politici en regeringsleden, tot Trump aan toe.
„Ieder van jullie die ons fascisten noemde, heeft dit gedaan”, stelde Anna Paulina Luna, een Republikeins lid van het Huis van Afgevaardigden uit Florida, in reactie op de moord. De 36-jarige Luna is de eerste politieke influencer die voortkwam uit Turning Point USA en werd verkozen in het Congres. „Jullie zijn de haat die jullie zeggen te bestrijden”, beet ze de Democraten toe. „Jullie woorden hebben dit veroorzaakt. Jullie haat heeft dit veroorzaakt.”
Als de voormalig directeur Hispanic Engagement van Turning Point USA kende Luna Kirk persoonlijk. Hij is de reden dat ze in het Congres zit, vertelde ze aan de Wall Street Journal. Volgens Luna was Kirk zo succesvol omdat hij wist hoe hij sociale media moest inzetten „om contact te maken met de generatie die is opgegroeid in het digitale tijdperk”. Hij had vele miljoenen volgers op de verschillende sociale platformen, alleen al op Instagram 12 miljoen.
Kirk bouwde zijn politieke merk rond Turning Point USA, een non-profit die hij oprichtte in 2012, toen hij achttien was. Het doel was om conservatieve ideeën te verspreiden op middelbare scholen en universiteiten, van oudsher progressieve bolwerken. Dankzij evenementen met country-optredens, politieke sprekers en evangelische predikanten bracht Turning Point USA jongeren in aanraking met conservatieve opvattingen. Met achthonderd afdelingen is het de grootste conservatieve jeugdbeweging in de VS.
Dankzij de steun van Republikeinse donoren veranderde Kirk Turning Point USA in een goed geoliede media-organisatie die zijn persoonlijke merk versterkte. Een belangrijke rol was daarbij weggelegd voor de Prove Me Wrong-evenementen die hij hield op campussen, waarbij studenten met hem in debat gingen. De venijnigste fragmenten van die debatten, waarbij Kirk als een soort internettrol studenten te kakken zette, werden gebruikt als video’s voor zijn sociale mediakanalen en zijn populaire podcast The Charlie Kirk Show.
„Voor mensen van Kirks leeftijd wordt de realiteit gevormd door sociale media”, zegt Gabriel Kahn, hoogleraar journalistiek aan de Annenberg School for Journalism van de University of Southern California. „Kirk begreep die taal als geen ander. Zijn beweging is gebaseerd op dat soort communicatie. Hij had de reputatie iemand te zijn die jongeren overhaalt op Trump te stemmen. Dit maakte hem interessant voor de Republikeinen, die lang moeite hebben gehad om jongeren te bereiken.”
Vicepresident JD Vance presenteerde op 15 september een aflevering van ‘The Charlie Kirk Show’ vanuit het Witte Huis. Foto Doug Mills/The New York Times via AP
Om zijn video’s viraal te laten gaan schuwde Kirk de controverse niet, zoals veel rechtse influencers van zijn generatie die het product zijn van de online aandachtseconomie. Hij grossierde in haatdragende uitspraken over transgenders, vrouwen, zwarte mensen, migranten en moslims, die in progressieve kringen felle reacties uitlokten. In augustus postte hij nog op een bericht X waarin hij aankondigde: „Trump gaat vanavond op patrouille in Washington D.C. Shock and awe. Force. We heroveren ons land op deze kakkerlakken.”
„Die tweet leidde tot ophef aangezien dit soort dehumanisering van tegenstanders in de geschiedenis tot vreselijke dingen heeft geleid”, zegt Kirsten Verdel, mediastrateeg en Amerika-expert en auteur van het boek De eerste 100 dagen van Trump. „Om dat soort teksten stond hij bekend. Die werkten ook goed op sociale media. Hij had op de dag van de moord 5,4 miljoen volgers op X.”
Kirk speelde een voortrekkersrol in de creatie van een alternatief online media-ecosysteem voor conservatief Amerika. Zijn podcast bereikte een miljoenenpubliek op YouTube, Spotify en andere platforms waar rechtse mediapersoonlijkheden een thuis hebben gevonden. Sommigen van hen zijn gevestigde namen die de traditionele media inruilden voor sociale media, zoals voormalig Fox-presentator Tucker Carlson. Anderen bouwden naamsbekendheid op via sociale media, zoals de podcastmakers Ben Shapiro en Matt Welsch.
In dit ecosysteem fungeerde Kirk als Trumps megafoon, een influencer met toegang tot de president. Andere influencers focussen meer op andere onderwerpen, zoals godsdienst, internationale ontwikkelingen of identiteitspolitiek. „Iedereen heeft zijn eigen niche”, zegt Verdel. „Want vergis je niet, er wordt natuurlijk ook gewoon geld verdiend. Dat is een onderbelicht aspect, maar de populaire podcastmakers en influencers verdienen ontzettend veel geld aan views, advertenties, abonnees en allerlei sponsorcontracten. Het gaat om tientallen miljoenen dollars.”
Kirk was lang niet de enige mediapersoonlijkheid die toegang heeft tot de president. „In Trumps tweede termijn is de scheidslijn tussen politiek en media flinterdun”, zegt Verdel. Hij heeft negentien voormalige presentatoren, journalisten en commentatoren van Fox News voorgedragen voor hoge functies. En radicaal-rechtse influencers zoals Laura Loomer hebben veel informele invloed. Ook zijn de persconferenties in het Witte Huis opengesteld voor podcasters, vloggers, en andere MAGA-influencers, terwijl de toegang van gevestigde media wordt ingeperkt.
Op de uiterst rechtse flank vindt je beruchte politieke influencers zoals Nick Fuentes, een witte nationalist, racist en antisemiet die grossiert in complottheorieën. Sinds Elon Musk zijn X-account vorig jaar herstelde, heeft hij 900.000 volgers opgebouwd. Ooit dineerde hij met Trump in Mar-a-Lago, inmiddels heeft hij zich tegen de president gekeerd. The New York Times recent schreef in een profiel dat hij „de sekteachtige toewijding van zijn jonge mannelijke fans geregeld op de proef stelt door hun patriarchale figuur, president Trump, te bekritiseren omdat hij niet rechts genoeg zou zijn”.
Nick Fuentes (midden) en Alex Jones (rechts) in 2020. Foto Zach Roberts/NurPhoto via Getty
Fuentes’ fans worden ‘Groypers’ genoemd, een verwijzing naar een meme die door extreem-rechts is omarmd. In 2019 raakten ze verwikkeld in een heuse ‘Groyper-oorlog’, waarbij ze de evenementen van Turning Point USA verstoorden. Fuentes spoorde zijn aanhang aan lastige vragen te stellen met als doel extreem-rechtse standpunten te verspreiden en de ideologische inconsistenties van Kirk en Trump te belichten. Als gevolg is Fuentes niet meer welkom op prominente evenementen van conservatief Amerika, waaronder Turning Point USA.
Na de moord op Kirk suggereerden (vooral linkse) internetgebruikers dat de vermoedelijke schutter een Groyper was. Er waren namelijk Halloween-foto’s opgedoken waarop hij verkleed was als een Groyper-meme. „Daardoor voelde Fuentes zich genoodzaakt om een verklaring naar buiten te brengen waarin hij zijn aanhangers dreigde te verstoten als ze de wapens zouden opnemen”, zegt Verdel. „Hij wilde zich duidelijk indekken voor het geval de dader inderdaad een Groyper was.” Maar volgens Fuentes worden zijn fans ten onrechte beschuldigd van de moord, „op basis van letterlijk nul bewijs”.
De afgelopen week is Kirk door conservatief Amerika uitgeroepen tot een martelaar die door ‘radicaal-links’ op brute wijze de mond is gesnoerd. „Als iemand zo publiekelijk wordt vermoord, en hij heeft zeer machtige vrienden, dan ontstaat er razendsnel een narratief”, zegt Kahn. „Dit wordt niet gehinderd door feiten, waardoor het ontaardt in een soort politiek kooigevecht.”
Kahn ziet een direct verband tussen de politieke polarisatie van de laatste decennia en de versplintering van het medialandschap. Daardoor worden extreme stemmen in het publieke debat versterkt. „Ik denk dat we vaak verdwalen in ideologie omdat die zo extreem en polariserend is”, zegt Kahn. „Daardoor vergeten we de onderliggende structuren die deze dynamiek mogelijk maken.”
Van de jaren zeventig tot aan de eeuwwisseling hadden de VS een media-ecosysteem met drie nationale tv-zenders, ABC, CBS en NBC, die concurreerden om hetzelfde publiek. „Dit spoorde mediaproducenten aan content te maken die voor een groot publiek te verteren was”, zegt Kahn. Het legde de basis voor een samenleving met gedeelde waarden en feiten. „Dit is vervangen door een media-ecosysteem waarin de drempel om toe te treden extreem laag is en niemand ooit een relevant deel van het nationale publiek zal bereiken.”
Dit spoort mediaproducenten aan een niche te vinden en dat deel van het publiek aan zich te binden. Dit doen ze vaak via sociale platforms, waar veel mensen hun nieuws vandaan halen. „Het doel van sociale platforms is ons zo lang mogelijk online te houden, zodat ze ons zo veel mogelijk advertenties kunnen verkopen”, zegt Kahn. „Daarom worden we overspoeld door een eindeloze stroom content. Wie zich wil onderscheiden in deze overvolle markt, moet zo extreem mogelijk zijn. Polariserende content krijgt immers de meeste reacties.”
Ook Verdel maakt zich grote zorgen over de invloed van de online echoput op de toch al zo gepolariseerde politiek. Want feiten doen er in het versplinterde medialandschap volgens haar niet toe. Zo beweren de Republikeinen nu – ten onrechte – dat politiek geweld vooral van links komt. „Doordat iedereen in zijn eigen bubbel zit, spelen informatie en kennis geen rol van betekenis meer”, zegt Verdel. „Tegenover de waarheid zetten mensen gewoon hun eigen waarheid. Het gevolg is dat niet alleen in de VS, maar ook in veel andere landen, de politieke temperatuur oververhit is geraakt.”
De spannendste stukken over de toekomst van tech, economie, klimaat en megatrends
Source: NRC