In het laatste grote Kamerdebat voor de verkiezingen zal het woensdag ook gaan over de nalatenschap van het kabinet-Schoof. De herinneringen van kiezers aan de afgelopen periode beïnvloeden ook de kansen van een volgende regering.
Het klinkt cru, maar demissionair premier Dick Schoof is de komende dagen te gast op zijn eigen politieke begrafenis. Er zal tijdens zijn laatste Algemene Politieke Beschouwingen – daar gaat iedereen in Den Haag van uit – nog wel óver hem worden gesproken, maar amper mét hem. De verwachtingen bij Schoof zelf zijn ook extreem laaggespannen, zo valt achter de schermen te horen.
De koning riep in zijn troonrede al op om toch vooral vooruit te kijken, maar de inzet bij het laatste grote Kamerdebat voor de verkiezingen zal ook draaien om de duiding van het verleden: wat blijft de kiezer bij van Schoofs mislukte kabinet?
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Geert Wilders’ geschiedschrijving is al sinds zijn vertrek uit het kabinet in juni in volle gang. De PVV-leider presenteert zich als de man die na zijn zege in 2023 volop concessies deed, maar zelf van alle kanten werd tegengewerkt.
Kansloos is die exercitie niet. Onder invloed van de 24 uurs-nieuwscyclus en sociale media is het geheugen van de kiezer korter geworden. Zo was PVV-minister van Asiel Marjolein Faber een periode lang bijna dagelijks in het nieuws met haar bestuurlijke problemen, maar inmiddels is er alweer zo veel gebeurd dat ze voor menig kiezer niet meer dan een schim uit een ver verleden zal zijn.
Het korte geheugen van kiezers viel eerder op bij de Amerikaanse verkiezingen. Ex-president Donald Trump leek uit de gratie vanwege zijn aanpak van de coronacrisis en zijn rol bij de bestorming van het Capitool in 2021, maar tot ontsteltenis van de Democraten speelden die gebeurtenissen bij de verkiezingen van 2024 amper een rol. Minder dan 10 procent van de kiezers noemde een van die twee thema’s nog als herinnering aan het Trump-tijdperk.
Op beperkte schaal is iets vergelijkbaars nu zichtbaar bij Wilders. Ook interne kiezersonderzoeken van partijen wijzen erop dat een aanzienlijk deel van het electoraat denkt dat de PVV slachtoffer is geweest van tegenwerking.
Voor middenpartijen met bestuursambities is het van belang om een ander beeld van het kabinet-Schoof in het collectieve geheugen te prenten. Dat er chaos was en volop ruzie is bij de meeste kiezers wel bekend, maar de materiële en bestuurlijke schade die is aangericht zal vooralsnog minder duidelijk zijn. Toch zal een nieuwe coalitie straks moeten verwijzen naar de erfenis van Schoof om moeilijke maatregelen verkocht te krijgen.
Zo gaat een nieuw kabinet de handen vol krijgen aan het vlottrekken van de asielopvang, die nu vooral leunt op peperdure tijdelijke onderkomens. De weg naar een sociale huurwoning is voor statushouders afgesneden, maar alternatieven zijn er amper. Tegelijkertijd is er op basis van hoop, lef en trots wel al begroot dat er in 2027 amper nog nieuwe vluchtelingen naar Nederland komen. Er is in de coalitie nog even over gesproken om dat gat te dichten, maar uiteindelijk is besloten dat een volgend kabinet mag uitleggen waarom er alsnog miljarden extra nodig zijn voor asielopvang.
Bij het stikstofdossier speelt hetzelfde. BBB-leider Caroline van der Plas ontkende onlangs nog met klem dat haar partij alleen maar heeft vertraagd en BBB-minister van Landbouw Femke Wiersma doet hetzelfde, maar toch valt dat verwijt ook in kabinetskringen te horen. Premier Schoof voelde zich afgelopen januari genoodzaakt om de impasse te doorbreken door een ministeriële commissie onder zijn leiding in te stellen. Toch heeft minister Wiersma ook dat initiatief gefrustreerd.
Verdergaande plannen tot stikstofreductie werden wel ambtelijk besproken, maar bereikten nooit de tafels van de ministeriële commissie. En als er al iets werd doorgestuurd, gebeurde dat op het laatste moment.
‘Ze kreeg het voor elkaar om haar ambtenaren opdracht te geven de stukken pas op de ochtend van de ministeriële vergadering te delen’, aldus een bron. Een nieuw kabinet zal alsnog een drastische reductie van de stikstofuitstoot moeten realiseren, maar ook daarvoor zullen extra miljarden nodig zijn.
Een belemmering is daarbij dat het kabinet-Schoof de begrotingsruimte al maximaal heeft opgerekt. De VVD profileert zich als degelijke hoeder van de schatkist, maar onafhankelijke experts bij een denktank als het Instituut voor Publieke Economie wijzen erop dat de schijn van de nu nog gunstige begrotingscijfers bedriegt.
Het kabinet-Schoof heeft miljardenfondsen die bedoeld waren voor de lange termijn, zoals het groeifonds, het stikstoffonds en het klimaatfonds, ‘geplunderd’ voor lastenverlichtingen en het stimuleren van de koopkracht. Niet voor niets tikte de Europese Commissie het ministerie van Financiën vorig jaar al op de vingers omdat er een begrotingspad is ingeslagen dat op de lange termijn onhoudbaar is, zeker nu de rente oploopt.
Een nieuwe coalitie komt zo voor lastige keuzes te staan, maar kan er niet op rekenen dat de kiezers dan overtuigd zullen worden door verwijzingen naar de erfenis van het kabinet-Schoof. Het omgekeerde is minstens zo waarschijnlijk: de herinneringen aan het experiment met PVV, VVD, BBB en NSC zullen vervliegen, de consequenties komen voor rekening van de opvolgers.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant