Na een reeks beschuldigingen door vrouwen over seksueel wangedrag lijkt de Turkse cultuurwereld wakker te worden. Theatergroepen en sommige filmproducenten stellen manifesten op tegen seksuele intimidatie.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Acht jaar na de eerste onthullingen over de Amerikaanse (film)producent Harvey Weinstein beleeft #MeToo een opleving in de Turkse cultuursector. Meer dan honderd personen (uitsluitend mannen) uit de werelden van tv, theater, mode, muziek en film in Turkije zijn de afgelopen weken op sociale media beschuldigd van seksuele intimidatie of aanranding.
De reeks aanklachten begon in de modefotografie met het relaas van een vrouwelijk model, over het wangedrag van een fotograaf. Meer namen van fotografen volgden. Al spoedig lieten vrouwen uit de wereld van de film zich horen, televisie, reclame, theater, popmuziek. Soms werden alleen de initialen van de beschuldigden genoemd, maar dan was het vaak voor iedereen duidelijk wie er werd bedoeld.
En het zijn niet de minsten. Een van de spraakmakende zaken betreft Gökhan Özoguz, zanger van de populaire rockgroep Athena, meldt nieuwssite Bianet. Een vrouw stelt dat, toen ze een selfie deelde van een concert waar ze vlak voor het podium stond en Özoguz tagde, hij haar een bericht stuurde met een verzoek om naaktfoto’s en haar uitnodigde in zijn hotel. De vrouw was toen begin 20 en Özoguz was in de 40.
Eind augustus werd het Akbank Short Film Festival geannuleerd na beschuldigingen van intimidatie tegen de directeur, de 49-jarige regisseur Selim Evci. De beslissing kwam kort nadat streamingplatform Mubi de deelnemende film van de regisseur had verwijderd. Akbank, sponsor van het festival, heeft de samenwerking met Evci beëindigd. De filmer ontkent de beschuldigingen.
Een andere beschuldigde is de 44-jarige komiek Mesut Süre. Meerdere vrouwen zeggen dat hij hen gedurende een periode van tien jaar heeft lastiggevallen en geprobeerd aan te randen. Dit in de context van zijn populaire YouTube-show İliski Testi (Relatietest), een programma waarin paren worden getest – met de nodige verleidingen – op hun trouw aan elkaar. Na de beschuldigingen deelden de producers mee de banden met de komiek te verbreken. Het socialemedia-account van de show deelde de verklaringen van vrouwen die zich hadden gemeld.
Schrijver en podcastproducent Tulug Özlü publiceerde op sociale media getuigenissen die zij over Süre had ontvangen, zoals over fysiek contact zonder wederzijdse toestemming en ongepaste toenaderingen. Süre ontkent alles en heeft gedreigd met juridische stappen tegen de klaagsters.
Dat de verhalen nu pas naar buiten komen, betekent niet dat vrouwen in de cultuursector het altijd voor zich hebben gehouden. Al in 2017, naar aanleiding van de affaire-Weinstein, werd het platform Susma Bitsin (Stop met zwijgen) opgericht, waarin vrouwen onderling ervaringen delen en elkaar steunen, eventueel ook juridisch.
‘Het begon met mensen uit de filmindustrie’, zegt Ebru Nihan Celkan, die van het begin af aan betrokken was. ‘Met werkgeversorganisatie Tüsiad hadden we een workshop gendergelijkheid. Vrouwen uit de film stelden daar dat we een plek moesten hebben waar vrouwen veilig en vertrouwelijk kunnen praten. We hebben geregeld bijeenkomsten, iedereen kan komen.’
De 45-jarige actrice, regisseur en scenarioschrijver, oprichter van toneelgezelschap Bulut, verdient haar brood met het geven van workshops inclusiviteit en gendergelijkheid. Mede daardoor weet ze dat het probleem niet beperkt is tot de cultuurwereld. In alle sectoren van de samenleving worden vrouwen lastig gevallen en ongepast seksueel benaderd, ook in het bedrijfsleven en bij de ambtenarij.
Toch ontploft het nu in de culturele industrie. Beroemde mannen menen zich meer te kunnen veroorloven, maar hun bekendheid maakt hen ook vatbaarder voor publieke verontwaardiging. En als er één bekende naam rondgaat, volgen er al snel meer: het sneeuwbaleffect waaraan #MeToo zijn naam te danken heeft.
‘Wat echter nog altijd meespeelt, is de economische crisis’, zegt Celkan. ‘Het is moeilijk om werk te vinden. Dat maakt mensen kwetsbaar en daarom zwijgen ze.’ Anderzijds, zegt ze, zijn er nu blijkbaar ook vrouwen die denken: je kunt je net zo goed uitspreken, slechter kan het toch niet worden.
Turkije is de op een na grootste producent en exporteur van tv-series ter wereld. In Latijns-Amerika, Azië en het Midden-Oosten zijn de dizi bijzonder populair. Het publiek ervaart in de Turkse series meer culturele verwantschap dan in de schreeuwerige en seksueel lichtzinniger Amerikaanse films.
Klachten over arbeidsomstandigheden in de Turkse tv- en filmwereld zijn er al langer. Het aanbod van acteurs, technici en schrijvers is zo groot, dat productiebedrijven naar hartenlust de arbeidsvoorwaarden kunnen dicteren. Op alle niveaus geldt: voor jou tien anderen. ‘Een slavernijsysteem’, noemde actrice en vakbondsactivist Asli Sahin het in 2019 in de Volkskrant.
Celkan ziet ook een verband met het politieke klimaat in Turkije. In 2021 stapte de Turkse regering uit de Istanbul Conventie, een Europees verdrag ter voorkoming van geweld tegen vrouwen. Volgens haar zijn de overheid en de rechterlijke macht sindsdien minder scherp op seksuele intimidatie. ‘We hebben drie dingen nodig: instituties, regels en mentaliteitsverandering.’
Toch is er ook goed nieuws, zegt Celkan. Theatergroepen hebben aangekondigd manifesten tegen seksuele intimidatie op te stellen en beginnen trainingen voor gendergelijkheid. De acteursvakbond is ermee bezig. ‘Sommige producenten ook. Ze willen hun werkterrein vrij van intimidatie houden.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant