Verenigde Staten Sinds de moord op Charlie Kirk leeft in de VS de vrees voor grootschalige repressie van politieke tegenstanders. Aanleiding zijn de agressieve tirades van vicepresident JD Vance en anderen over een aanval op alle „linkse groepen” die geweld tegen politieke tegenstanders zouden aanjagen, organiseren en bejubelen.
Aanhangers van de doodgeschoten rechtse influencer en activist Charlie Kirk houden voor het hoofdkantoor van zijn organisatie een wake.
Is de moord op Charlie Kirk het Reichstag-moment voor de Amerikaanse rechtsstaat, een gewelddadig incident dat door een regering wordt aangegrepen om de repressie van politieke tegenstanders op te voeren? Woensdagavond, kort nadat Kirk tijdens een bijeenkomst op een universiteit in Utah met één schot in zijn hals werd vermoord, vergeleek een extreemrechtse Amerikaanse activist die brand al met de moord. Het was, schreef hij op X, „tijd voor een complete onderdrukking van links”. Een kleine week later werd de vergelijking ook aan Democratische kant gemaakt, bijvoorbeeld door politicoloog Norman Ornstein, die regelmatig in The Atlantic publiceert. De moord, schreef hij, wordt aangegrepen als „excuses voor een gewelddadige onderdrukking die leidt tot een volwaardige autocratie”.
Die vrees volgde na een uitzending maandag van Charlie Kirks podcast, voor de gelegenheid vanuit het Witte Huis gepresenteerd door vicepresident JD Vance. In agressieve tirades beloofden hij en andere prominente Republikeinen een aanval op alle „linkse groepen” die geweld tegen politieke tegenstanders zouden aanjagen, organiseren en bejubelen. Stephen Miller, de belangrijkste beleidsadviseur van president Donald Trump, sprak van een harde campagne tegen „de binnenlandse terreurbeweging” die de moord op Kirk zou verheerlijken. „We gaan alle middelen van de ministeries van Justitie, van Binnenlandse Veiligheid en de rest van de overheid inzetten om dit netwerk te identificeren, te ontregelen, uit te schakelen en te vernietigen”, zei hij. „En we doen het in Charlie’s naam.”
Een kleine week na de moord op Kirk gaf de Trump-regering daarmee de duidelijkste indicatie dat het de revanchistische woede die in de achterban leeft wil omzetten in harde actie. Al op de avond na de moord hield Trump in een televisietoespraak „radicaal links” verantwoordelijk voor het geweld en beloofde hij dat zijn regering „iedereen zal vinden die daaraan heeft bijgedragen”. Over het motief van de schutter was toen nog niets bekend. Hoewel de verdachte, de 22-jarige Tyler Robinson, niet meewerkt aan het politieonderzoek, zei de (Republikeinse) gouverneur van Utah Spencer Cox, zonder bewijzen te leveren, dat Robinson een „linkse ideologie” zou aanhangen.
De dreigementen van maandag passen in de lange aanval van Trump en zijn bondgenoten op politieke tegenstanders. Wraak, of het dreigen daarmee, is de essentie geworden van zijn tweede termijn – en daarmee komt hij zijn campagnebeloftes na. Al in 2023 verklaarde Trump „vergelding” te zullen toepassen op de rivalen van hem en zijn beweging, mocht hij een jaar later herkozen worden. Tijdens de presidentscampagne deed hij volgens publieke omroep NPR ruim honderd beloften om politieke tegenstanders te vervolgen of anderszins aan te pakken, van landelijke politieke tegenstanders als vicepresident (en tegenkandidaat) Kamala Harris en ex-Republikein Liz Cheney tot medewerkers van stembureaus die bij de verkiezingen van 2020 – toen Trump verloor van Joe Biden – zouden hebben gefraudeerd. „De vijand van binnenuit”, zei Trump, zal worden uitgeroeid.
En sinds Trump in januari daadwerkelijk terugkeerde in het Witte Huis heeft hij die ‘uitroeiing’ deels ook in de praktijk gebracht. Tegenkrachten in de media, bij universiteiten en in de advocatuur werden onder druk gezet om zich naar Trumps wensen te schikken. Tijdens Trumps eerste termijn speelde het advocatenkantoor Paul Weiss bijvoorbeeld nog een grote rol in het juridische verzet tegen diens regering. Het kantoor is daarnaast al jaren een spil in het netwerk dat geld ophaalt voor de Democraten. Weiss ging na dreigementen met strafmaatregelen, zoals het ontzeggen van de toegang tot federale cliënten, overstag en beloofde voor 40 miljoen dollar aan pro-bonozaken voor de regering te doen. Inmiddels zouden advocaten volgens The New York Times zelfs onbetaald zaken doen voor de overheid. Ook enkele andere prominente kantoren die uit vrees voor maatregelen schikten met Trump doen dat volgens de krant.
Een vergelijkbare tactiek – schikken of bestraft worden – voerde Trump uit bij meerdere prominente universiteiten, die daarna ook daadwerkelijk voldeden aan zijn eisen, bijvoorbeeld door diversiteitsbeleid te schrappen. Ook nieuwszenders ABC en CBS schikten met Trump, om rechtszaken en andere strafmaatregelen te voorkomen. Afschrikking werkt – met verhoging van de handelstarieven tegen andere landen, maar ook in het binnenland.
Tegelijkertijd is de Republikeinse wens om de vermeende linkse infrastructuur te ontmantelen vooral al jaren precies dat: een wens. Al in 2020, op het hoogtepunt van de Black Lives Matter-demonstraties, zei Trump dat hij ‘antifa’ als een binnenlandse terroristische organisatie wilde bestempelen. Dat is nog niet gebeurd. ‘Antifa’ is vooral een los verband van linkse activisten en moeilijk tot één gestructureerde organisatie terug te brengen.
Beloofde strafrechterlijke onderzoeken naar Trumps voormalig tegenkandidaten Hillary Clinton (2016), Joe Biden (2020) en Kamala Harris (2024) zijn ook (nog) niet begonnen. En hoewel Trump in april zelf een strafrechtelijk onderzoek naar het belangrijke Democratische donatieplatform ActBlue initieerde, heeft dat vooralsnog niet geleid tot aanklachten. Ook zijn dreigement om de belastingvoordelen voor een aantal progressieve organisaties in te trekken is nog niet uitgevoerd.
Hoewel die eerdere dreigementen nog niet zijn waargemaakt, kan de moord op Kirk de aanleiding zijn om actie te ondernemen en uitspraken, zoals die van afgelopen maandag aan het adres van ‘links Amerika’, in daden om te zetten. Zo dreigde advocaat-generaal Pam Bondi maandagavond om strafzaken te beginnen tegen linkse organisaties. Ze zegt van plan te zijn hen te willen vervolgen als georganiseerde criminele organisatie – bijvoorbeeld via de zogeheten RICO-wet, die vooral is bedoeld om maffiaorganisaties aan te pakken.
De bewijslast voor zo’n zaak ligt erg hoog, en vooralsnog zijn er geen bewijzen geleverd voor het bestaan van georganiseerd, gewelddadige gedrag door linkse tegenstanders van de regering-Trump. Noch werd maandag duidelijk welke organisaties politiek geweld zouden stimuleren – Vance zei dat het in ieder geval niet gaat om de héle Democratische partij, maar wel om een „groeiende, invloedrijke radicaal-linkse minderheid”. Twee anonieme regeringsbronnen zeiden wel tegen The New York Times dat zulke organisaties momenteel in kaart gebracht worden.
Om de aanvallen op tegenstanders te rechtvaardigen verwees Vance wel naar opinieonderzoek waaruit blijkt dat jongere, linkse Amerikanen positiever staan tegenover politiek geweld dan conservatieven. Die steun is inderdaad groter, hoewel de overgrote meerderheid geweld tegen andersdenkenden nog altijd afwijst. Datzelfde onderzoek laat ook zien dat sinds 2022 de bezorgdheid onder Amerikanen voor geweld tegen gekozen politici vooral afhangt van de politieke kleur die het potentiële slachtoffer heeft en de eigen politieke voorkeur.
Die dynamiek was de afgelopen tijd zichtbaar in de praktijk. Zo bagatelliseerden, negeerden of bespotten radicale Republikeinen in juni de moord op de Democratische politica Melissa Hortman uit Minnesota en dit keer vierden nogal wat linkse Amerikanen online de moord op Kirk. Een relevant verschil is dat die tweede groep concrete gevolgen van die online opmerkingen ondervindt, doordat zij in een digitale heksenjacht door die eerste groep worden gedoxt en bedreigd, geregeld met ontslagen tot gevolg.
Onder het Republikeinse revanchisme smeult een breder gevoel: dat de Verenigde Staten zich in een existentieel gevecht bevinden waarin slechts één kant kan winnen. De verkiezingen van 2024 werden daarin gezien als de laatste kans om een ondergang te voorkomen. In die strijd is „geen compromis mogelijk”, zei de zeer conservatieve hoge rechter Samuel Alito enkele jaren geleden al, „de ene of de andere kant zal winnen”.
Linkse Amerikanen zouden zelfs zo’n gevaar zijn voor de vermeende ‘echte’ Amerikanen, schreven twee radicaal-rechtse activisten in 2024 in een boek, dat zij geen mensen zijn maar „unhumans” die vernietigd moeten worden. JD Vance leverde een lyrische tekst voor op de kaft: de auteurs, schreef hij, „laten zien wat ervoor nodig is om terug te vechten”.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC