Tentoonstelling In ‘Mysterious Universe’ brengt Museum van Bommel van Dam de creaties van Eugène Brands (1913-2002) over het heelal samen met die van de multidisciplinaire kunstenaar/uitvinder Gabriel Lester (1972). Werkt dat?
In een rustgevend blauwe ruimte in Museum van Bommel van Dam lijken vijftien van de werken van Eugène Brands de enige serieuze lichtpunten te zijn.
Lachend keek beeldend kunstenaar Eugène Brands naar de zogenaamde „realist die meent met beide benen op de grond te staan terwijl hij in werkelijkheid om de as van de aarde tolt”. Alles stroomde, volgens hem. Het bepaalde ook zijn grotendeels intuïtieve manier van creëren.
Recensie Tentoonstelling
Mysterious Universe. Eugène Brands/Gabriel Lester. Museum van Bommel van Dam, Venlo, t/m 4/1/26. Meer info: vanbommelvandam.nl
Veel kunstenaars kennen periodes waarin ze geobsedeerd zijn door één thema. Daarna komt er dan weer iets anders op hun pad. Bij Brands (1913-2002) keerde het universum tijdens zijn hele lange loopbaan steeds weer terug in zijn oeuvre. Tussen twee van de krachtigste werken op de tentoonstelling Mysterious Universe in Museum van Bommel van Dam in Venlo zit een halve eeuw. Dynamisch heelal uit 1944 is een zwart-wit gouache die een blik gunt op een deel van de onmetelijke ruimte. De collage Black sun (1994) toont anders dan de titel doet vermoeden niet een maar twee hemellichamen. De grootste is een door de kunstenaar afgebeelde zwarte bol, de tweede de binnenkant van het deksel van een blik vuurrode verf. De combinatie werkt – in al zijn simpelheid – wonderwel.
Met Mysterious Universe brengt Museum van Bommel van Dam de creaties van Brands samen met die van de multidisciplinaire kunstenaar/uitvinder Gabriel Lester (1972). Ook bij hem lijkt de kosmische ontdekkingstocht een constante. Lesters bijdrage in Venlo is wel een stuk kleiner.
Als Venlo en Noord-Limburg al associaties met het heelal oproepen, dan vooral met de hardware die hoort bij de verkenning van de ruimte. De sterrenkundige/futuroloog Chriet Titulaer, die Nederland er jarenlang over vertelde in zijn populairwetenschappelijke tv-programma’s, groeide hoorbaar op in deze regio. Op Mysterious Universe draait het juist niet om al die techniek en innovatie. Eerder om het ongrijpbare, onbekende, mystieke en mysterieuze van het heelal.
De werken van Eugène Brands hangen in één zaal in Museum van Bommel van Dam in de vorm van een soort sterrenbeelden aan de wanden en vrij in ruimte. Foto Minted Media
Museum van Bommel van Dam legt daarom de nadruk op de ervaring. Op zaal ontbreekt de informatie. Wie wat wil weten, kan terecht in een bij de ingang verkrijgbaar toelichtend boekje. Na twee kleine amuses (waaronder het aandoenlijke The Milky Way on the inside of a tart box (1954), een gouache op opengeklapte gebaksverpakking) komt de bezoeker terecht in een rustgevend blauwe ruimte waarin vijftien van Brands’ werken de enige serieuze lichtpunten lijken te zijn. In een zaal verderop wordt enig navigatievermogen verlangd: daar hangen de ‘Brandsen’ in de vorm van een soort sterrenbeelden aan de wanden en vrij in ruimte.
Brands, ook kort lid van de Cobra-groep, gebruikte soms figuratieve elementen zoals een huis, een grote letter, een meisje, zichzelf of een sok (Red sock: mankind surrounded by the deep darkness of the universe, 1996). Maar vaker koos hij voor volledige abstractie. In zijn schilderijen, tekeningen, collages en assemblages kreeg het overweldigende van al dat licht en het onmetelijke zwart van de kosmos veel plek.
De fascinatie van Brands dateert van ver voor de Spoetniks, Apollo’s, Joeri Gagarin en Neil Armstrong. Toch lopen er wel lijnen tussen een deel van zijn werk en de toenmalige actualiteit rond de ruimterace tussen de twee supermachten van de Koude Oorlog. Deep Universe – first step on the moon is geïnspireerd door en geschilderd na de eerste mannen op de maan in juli 1969.
De inbreng van Lester beperkt zich tot twee werken. Big Bang bestaat uit houten panelen die samen een soort kosmisch coulisselandschap vormen. De routing van de tentoonstelling loopt er dwars doorheen. Het is een kunstige doorgang die niet echt verwondering of ontroering oproept.
Lesters Cosmic Call, een werk uit 2015, is daarentegen wel een echte toevoeging aan de expositie. Voor de installatie zijn online beelden van het heelal en ruimtevaart gebruikt. Op zeer lage resolutie en met grove pixels verliezen die echter aan herkenbaarheid en winnen aan suggestieve kracht. Met enige moeite ziet de kijker zich door het heelal snellen, sterrennevels passeren en vlak boven de gloeiendhete buitenkant van de zon.
Het werkt voor wie er een hele tijd aandachtig naar gaat kijken, en net zo goed in je ooghoeken bij de rondgang door de rest van de museumzaal – of als de bron die steeds weer een nieuw licht werpt op de daar hangende werken van Brands.
Source: NRC