Oorlog Ziekenhuizen en gemeenten melden dat ze snel ernstig zieke kinderen uit Gaza kunnen opnemen, maar het kabinet houdt vast aan behandeling in de regio. Artsen waarschuwen: in Gaza is de zorg ingestort en honderden kinderen overlijden, terwijl Nederland genoeg plekken beschikbaar heeft.
Judi Qudeih (10) kijkt naar haar zusje Shamm (2), die wordt behandeld in een kinderziekenhuis in Napels, Italië. Foto Andrew Medichini/AP
Nederlandse zorginstellingen kunnen en willen ernstig zieke, Gazaanse kinderen behandelen. Al binnen enkele dagen zou dat kunnen. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen met kanker of diegenen die amputaties nodig hebben en in buurlanden van de bezette Westelijke Jordaanoever of Gaza verblijven. Daar is de zorg vastgelopen, voor duizenden Gazaanse kinderen. Maar het demissionaire kabinet wil niet dat de zieke kinderen naar Nederland komen en vindt dat ze moeten worden opgevangen in buurlanden van Israël.
Volgens artsen met wie NRC sprak wil de Nederlandse medische gemeenschap zich liever niet met politiek bemoeien. Toch schreef het Amsterdam UMC twee weken geleden in een persbericht zich „grote zorgen” te maken dat „kinderen uit Gaza met de hoogste medische noden” worden afgewezen. „Als zelfs onschuldige kinderen met zware verwondingen of chronische ziekten niet in ons land geholpen mogen worden, waar is dan onze medemenselijkheid?”
Ad Melkert, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, schreef op 9 september in een persbericht: „Voor de zorgverlening aan onmenselijk getroffen kinderen, ook uit Gaza, is de steun vanuit de politiek dringend gewenst.”
Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) maakte 29 augustus bekend dat Nederlandse ziekenhuizen klaarstaan, in reactie op het politieke debat over de „opvang van zwaar gewonde en/of ernstig zieke kinderen uit conflict- of rampgebieden”. Om hoeveel plekken het zou gaan, kan het LNAZ pas zeggen als het kabinet besluit deze kinderen in Nederland op te vangen.
Hoogleraar Hans van Goudoever, kinderarts bij het Amsterdam UMC, kan de capaciteit wel inschatten. „We hebben zeven kinder-IC’s in Nederland, met ongeveer 110 bedden. Stel dat ze allemaal twee bedden beschikbaar hebben, dan kun je per direct veertien kinderen behandelen.”
Kinderen liggen gemiddeld vijf dagen op de IC, dus na een paar weken kan Nederland „al een veelvoud geholpen hebben”. En sommige kinderen kunnen ook goed buiten de intensive care worden behandeld. „We kunnen in Nederland heel veel kinderen helpen, en dat willen wij met z’n allen, alle UMC's, maar wel via het landelijke netwerk, zodat de coördinatie goed verloopt.” De gemeentes Amsterdam, Utrecht en Groningen hebben al laten weten dat zij de kinderen willen opvangen.
Dat dit kan, blijkt uit de eerdere evacuatie van ernstig zieke Oekraïense kinderen, vlak na de grootschalige invasie door Rusland in februari 2022. Het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie in Utrecht haalde met twee vluchten ruim vijftig Oekraïense kinderen met kanker op in Polen. In totaal heeft Nederland ruim 250 zieke Oekraïense kinderen behandeld.
In een uitzending van EenVandaag op 6 september zei Linda de Koning, bestuurder bij het Prinses Máxima Centrum, dat die operatie een „blauwdruk” vormt voor de evacuatie van Gazaanse kinderen. „Wij zijn klaar voor ieder kind met kanker dat hulp nodig heeft.” Het enige dat nodig is, zei De Koning, is financiële steun en een visum.
Geld kan de regering vrijmaken. En volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst kunnen medische visums voor kinderen en begeleiders binnen enkele dagen geregeld worden.
Een vrouw met haar kind wordt geëvacueerd uit Gaza-Stad. Foto Eyad BABA/AFP
Andere Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Griekenland, Italië, Malta, Roemenië, Noorwegen, Spanje en Zwitserland, zijn al begonnen met de opvang en behandeling van zieke kinderen uit Gaza.
Het Nederlandse kabinet wil dat vooralsnog niet doen. Ook een meerderheid van de Tweede Kamerleden is tegen, bleek afgelopen donderdag bij een hoofdelijke stemming: 71 Kamerleden waren vóór, 72 tegen.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) riep landen begin augustus op om „medische evacuaties via elke mogelijke route te realiseren”. Sindsdien boog de Tweede Kamer zich er enkele keren over. Zo kwamen de Kamerleden terug van zomerreces om te debatteren over Gaza.
Sommige fracties dienden moties in over evacuatie van patiënten, die zijn verworpen. Bij de Algemene Politieke Beschouwingen zullen voorstanders daarvan, van Denk tot het CDA, de kwestie niet laten rusten.
VVD en SGP menen dat de kinderen effectiever in de regio kunnen worden geholpen. VVD-Kamerlid Eric van der Burg vindt dit „het moeilijkste thema” in het Gaza-debat van vorige week in de Kamercommissie Buitenlandse Zaken. SGP-leider Chris Stoffer sloot zich daar toen bij aan.
In de VVD-fractie is volgens ingewijden uitvoerig gediscussieerd over het evacuatievoorstel. Onder het leiderschap van fractieleider Dilan Yesilgöz houdt de VVD beleid dat tegen Israël gericht is en voor de Palestijnen tegen, al hielp de partij vorige week een handelsembargo op producten uit illegale Israëlische nederzettingen aan een meerderheid. De VVD-leden en de Nederlandse bevolking staan steeds kritischer tegenover het optreden van Israël.
De SGP is zeer pro-Israël, maar zegt ook barmhartig te willen zijn, juist in individuele schrijnende gevallen. Toch steunen SGP en VVD de kabinetslijn. Volgens demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) staat „de capaciteit [van de zorg] op dit moment onder druk” in de regio. Volgens Van Weel zal Nederland zich inzetten om die capaciteitsproblemen te verlichten. Het kabinet maakt hier dit jaar 25 miljoen euro voor vrij.
Voor kinderen die complexe zorg nodig hebben, is zorg in de regio niet haalbaar, zeggen hulporganisaties echter. Zo is er geen ruimte voor geavanceerde reconstructieve chirurgie, (nazorg van) amputaties, oncologie, hart- en vaatziekten en aangeboren afwijkingen – omdat er zeer specifieke apparatuur voor nodig is, of een heel team van specialisten. In Nederland zijn die wel beschikbaar.
„Je zou artsen én apparatuur moeten sturen, zodat de kinderen in privéklinieken behandeld kunnen worden”, zegt een medewerker van Save the Children in Egypte. „Maar zelfs dan is het niet genoeg. In sommige gevallen zou zoiets helpen, maar nooit in alle gevallen.”
Kinderarts Van Goudoever sluit zich daarbij aan: „Met geld heb je het tekort aan oncologisch specialisten of oogartsen niet opgelost. Voor oogoperaties is heb je bijvoorbeeld een ingewikkelde medische structuur nodig. Het is geen kwestie van: operatiemesje mee en het lukt allemaal wel.”
In Gaza is zelfs simpele zorgverlening al bijna niet meer mogelijk, omdat Israël vrijwel het hele zorgsysteem heeft vernietigd. Complexe behandelingen zijn er nagenoeg onmogelijk. Het enige ziekenhuis gespecialiseerd in kankerbehandelingen functioneerde sinds november 2023 al niet meer door gebrek aan onder meer brandstof, en in maart dit jaar heeft Israël dit ziekenhuis opgeblazen.
Lang konden zieke Gazanen geen kant op, maar de afgelopen maanden geeft Israël steeds meer visa af voor zieke kinderen en hun begeleiders (bijvoorbeeld een familielid, of een ngo-medewerker) om in buurlanden behandeld te worden, aldus Artsen zonder Grenzen. Sinds de oorlog begon zijn zo’n 5.300 kinderen medisch geëvacueerd met toestemming van Israël. Van alle evacuees, kinderen en volwassenen, wordt 97 procent opgevangen in omliggende landen.
Sinds deze zomer zijn ook buurlanden niet meer in staat om zieke Gazanen op te vangen. In Jordanië is een gebrek aan financiering het probleem. Het land, dat slechts 2,5 procent van de evacuees opneemt, behandelt inmiddels amper complexe gevallen, om efficiënter te kunnen werken. In Qatar (13 procent) ontbreekt specifieke medische expertise en capaciteit, daarom is het land een jaar geleden gestopt met de medische evacuaties. Bij de Verenigde Arabische Emiraten (19,4 procent) verlopen de evacuaties soepel: het land behandelt maandelijks zo’n honderd Gazanen. Dat is echter maar een fractie van het aantal zieken en slachtoffers van Israëlische bombardementen die medische zorg nodig hebben.
Egypte ontvangt ruim de helft van de patiënten uit Gaza, zo’n vierduizend mensen. Volgens Artsen zonder Grenzen en Save the Children is daardoor „het zorgsysteem zo overbelast” dat ook de Egyptische bevolking niet meer goed geholpen kan worden. De „acute gevallen en traumaverwondingen worden vaak behandeld, maar geavanceerde behandelingen hebben te maken met significante barrières”, schrijven de hulporganisaties.
Mohamed Barakat is medisch directeur van het Al-Akkad-ziekenhuis in Egypte, dat dagelijks ernstig gewonde kinderen uit Gaza behandelt. „Het gaat hier niet om reguliere verwondingen”, zegt hij. „We hebben het over het risico op verlies van ledematen, amputaties, [kogel]fragmenten die in het hele lichaam zitten.” Met name „multidisciplinaire teams” zijn nodig, en meer kunstledematen, waar Europa uitkomst kan bieden. „Daarmee kunnen jullie kwaliteit van leven bieden aan patiënten die wij niet kunnen leveren.”
Als Nederland zorg uit handen neemt van de ziekenhuizen in de regio, zijn niet alleen de kinderen dáár geholpen, maar ook de kinderen die nu nog in Gaza verblijven. Volgens de WHO zitten 3.800 zieke Gazaanse kinderen vast in de Gazastrook, volgens Unicef zijn het er zelfs 4.500. Zij kunnen pas weg als er plekken in ziekenhuizen elders in de regio vrijkomen.
Volgens het Gazaanse ministerie van Volksgezondheid zijn tussen juli 2024 en afgelopen augustus 137 kinderen overleden die beschikten over een medisch vertrekvisum. AZG en StC denken dat het werkelijke aantal veel hoger ligt. Onder de overleden kinderen was het vijftien maanden oude meisje Jud Awad, wier overlijden in Nederland media-aandacht kreeg. Zij overleed aan een goed behandelbare vorm van leukemie, terwijl ze wachtte op evacuatie.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC