Prinsjesdag
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het kabinet-Schoof regeert nauwelijks meer, maar ‘s rijks financiën moeten worden beheerd. Daarom oogt deze dubbeldemissionaire editie van Prinsjesdag niet heel anders dan anders, inclusief rituelen, folklore en metaforen over kloppende huishoudboekjes. In de Miljoenennota staat hoe het demissionaire kabinet voor ruim 486 miljard euro aan uitgaven voor het komende jaar verantwoordt. Maar achter dat imposante bedrag gaapt een grote leegte. Deze begroting is de meest beleidsarme sinds jaren. Nieuw beleid staat er nauwelijks in. Deels is dat begrijpelijk, terecht zelfs. Het kabinet is al twee keer gevallen, en steunt nog maar op 32 zetels in de Tweede Kamer. Over ruim een maand zijn er nieuwe verkiezingen. Dat is geen moment om met grote plannen te komen. Maar er is een verschil tussen terughoudendheid en totale stilstand, dat het kabinet niet lijkt te kennen. Beleidsarm lijkt sterk op beleidsloos.
De begroting is deels een voortzetting van oude keuzes. Het kabinet maakte bij het aantreden een einde aan grote fondsen, zoals het klimaatfonds en het stikstoffonds. Die fondsen waren bedoeld voor beleid op lange termijn, en zijn nu grotendeels geplunderd. Financieel beleid werd op basis van wensdenken gedaan. Ook dat is zichtbaar in deze begroting. Het kabinet begroot vast in dat er 1,6 miljard euro minder aan de Europese Unie wordt afgedragen. Het kabinet boekt ook een enorme besparing op de kosten voor asiel en migratie in, terwijl de asielwetten nog niet aangenomen zijn.
Zo beschouwd is de begroting veel minder degelijk dan demissionair minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) wil doen geloven. Het is maar de vraag of een lagere afdracht aan de EU mogelijk is, of dat er inderdaad minder asiel in Nederland zal worden aangevraagd. Daarbij: de klimaatdoelen moeten nog altijd gehaald worden. De stikstofuitstoot moet ook fors naar beneden. Er komen fors hogere defensieuitgaven aan, die nog niet gedekt zijn. Het kabinet heeft die zaken in deze begroting niet de juiste prioriteit gegeven. Dat is typerend voor het tijdperk-Schoof, dat begon in de zomer van 2024. De vier coalitiepartijen (PVV, VVD, NSC en BBB) waren vanaf het begin vooral bezig met het bedienen van hun eigen achterban, en nauwelijks met een gezamenlijk doel. De beleidsarme periode is dus niet begonnen met de val van het kabinet van dit voorjaar, maar op de dag dat het kabinet aantrad. Moeilijke, maar onvermijdelijke keuzes werden uitgesteld of getraineerd.
Het stikstofbeleid van minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) is daar een goed voorbeeld van. Zonder de mogelijkheid om boerenbedrijven uit te kopen met het geplunderde stikstoffonds van 25 miljard euro, kwam ze met termen als ‘innovatie’ en alternatieve berekeningen. Kritische analyses, zoals van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), werden achtergehouden, zo schreef NRC. Onzeker is wat er met de maatregelen gaat gebeuren die ze binnenkort wél zal presenteren. Deze periode is er een van een onthutsende stilstand, en stikstof is daar alleen maar een voorbeeld van. De apathie van het demissionaire kabinet biedt mogelijkheden voor de Tweede Kamer. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, woensdag en donderdag, kunnen partijen die besturen serieus nemen het initiatief in handen nemen. Daar is een volwassen debat voor nodig, met ruimte voor politieke tegenstellingen, maar met oog voor de dossiers die niet nóg maanden kunnen wachten, tot er eindelijk een nieuw kabinet zit.
Source: NRC