Koning Willem-Alexander vorig jaar tijdens het uitspreken van de Troonrede.
De Troonrede wordt straks weliswaar voorgelezen door koning Willem-Alexander, maar het is het kabinet – in casu de speechschrijver van de premier – die haar schrijft. Het gaat hier immers niet om een persoonlijke toespraak van Willem-Alexander, maar om de plannen van de regering, waarvan de koning onderdeel is.
Het schrijfproces begint al voor de zomer, met een brainstorm met de premier en vicepremiers over de toon en de onderwerpen, en in de zomer met het lezen van de concept-Miljoenennota. Veel van de woorden en begrippen die ministers bij hun informele aftrap van het nieuwe jaar gebruiken, worden ook gebruikt – denk dit jaar aan ‘weerbaarheid’. Het is niet zo dat alle ministeries alinea’s inleveren waarna de speechschrijver daar één tekst van maakt.
Het gaat juist andersom: de eerste versie van de Troonrede gaat naar de premier en vicepremiers, na hun goedkeuring buigt de ministerraad op vrijdag zich over de tekst. Alle ministers mogen iets vinden, hebben eigen wensen. Die suggesties leveren soms aanpassingen op. Na goedkeuring van de ministerraad gaat de tekst naar de koning.
Wat hij vervolgens aan aanpassingen vraagt, is geheim. Dus ook hoe groot zijn invloed is op de Troonrede.
In zijn memoires noemde oud-premier Lubbers de Troonrede het „resultaat van een samenspel” tussen hem en koningin Beatrix. Concrete voorbeelden van aanpassingen in de tekst zijn er niet. Misschien juist het tegenovergestelde: nadat de koningin in 1988 op Prinsjesdag zei dat Nederland ,,de afgelopen jaren schoner [is] geworden. Dat geldt met name lucht en water”, zei ze tijdens haar Kersttoespraak: ,,Langzaam sterft de aarde en wordt het onvoorstelbare – het einde van het leven zelf – toch voorstelbaar.” De toespraak namens de regering en die toespraak zij zelf schreef leken met elkaar in tegenspraak.
Maar niemand zit bij het wekelijkse maandagoverleg tussen de premier en de koning als zij de tekst bespreken. Duidelijk is wel dat Willem-Alexander persoonlijke opmerkingen toevoegt. Zo stond hij in 2023 stil bij zijn tienjarig koningschap. En hij vroeg om ander papier: knispervrij, zodat je het omslaan van de pagina’s niet hoort.
Tot slot gaat de tekst sinds 1987 langs het Genootschap Onze Taal, dat kijkt of spelling en grammatica in orde zijn, en of er geen dubbelzinnigheden in zitten. Op de vraag of Onze Taal de tekst niet wat begrijpelijker kan maken, antwoordt het Genootschap op de eigen website: ,,Dat zouden we misschien wel kunnen en willen, maar dat is niet onze opdracht.”
Source: NRC