Uitspraken van het Britse punkrapduo Bob Vylan leidden sinds dit weekeinde tot meldingen bij de politie en een kort geding om een optreden te schrappen. Hoever mag een artiest gaan op het podium? Advocaat informatierecht Christiaan Alberdingk Thijm geeft zijn kijk op de zaak.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Voor de tweede keer in nog geen twee maanden beheerst een optreden van Bob Vylan het nieuws. Afgelopen zomer was dat het geval nadat de zanger van de Britse punkband ‘death, death to the IDF (het Israëlische leger, red.)’ had geroepen tijdens een optreden op festival Glastonbury. De uitspraken werden wereldnieuws. Bob Vylan werd het middelpunt van een rel die zelfs doordrong tot Downing Street 10 – de Britse premier Keir Starmer sprak van ‘afschuwelijke haatzaaiende taal’.
Op het podium van Paradiso in Amsterdam bezigde de zanger dit weekeinde niet alleen de leus die hem eerder al in de problemen bracht, ook riep hij het publiek op om zionisten en fascisten ‘op te zoeken op straat’ en ‘te bevechten’. Het werd door velen geïnterpreteerd als oproep tot geweld. Daarnaast verwees Bob Vylan naar de moord op Charlie Kirk. ‘Rust in vrede Charlie Kirk, you piece of shit’, riep hij het publiek toe.
Het Openbaar Ministerie (OM) zegt te onderzoeken wat Bob Vylan precies heeft gezegd in Paradiso. ‘Zodra dat duidelijk is, zal het OM beoordelen of deze uitspraken een verdenking van een strafbaar feit opleveren.’
Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm, gespecialiseerd in informatierecht, zegt dat elke veroordeling hierover een beperking van de vrijheid van meningsuiting inhoudt. ‘Daarmee wordt een fundamenteel recht ingeperkt, namelijk artikel 10 van het Verdrag voor de Rechten van de Mens.’
Zelf noemt hij de uitspraak ‘dood aan de IDF’ van Vylan ‘geen prettige’. ‘Maar onder de vrijheid van meningsuiting vallen ook uitspraken die shockeren, beledigen en verontrusten.’
‘Dood aan’, vervolgt Alberdingk Thijm, ‘is een oproep tot geweld, daar stopt de vrijheid van meningsuiting. Meestal is dat een vrij duidelijke grens, alleen nu is de vraag hoe de zanger het heeft bedoeld. Bedoelt hij dit letterlijk of bedoelt hij met deze kreet dat hij het niet eens met wat het Israëlische leger doet in Gaza? Ik denk het tweede.’
De uitspraak om ‘fascisten en zionisten’ ‘op straat op te zoeken’ en ‘te bevechten’ is een ander verhaal, zegt Alberdingk Thijm. ‘Een rechter zou kunnen oordelen dat dat een jodenjacht-achtige oproep is, en dat is strafbaar.’ De uitspraken over Charlie Kirk zijn volgens hem ‘weinig chic, maar niet strafbaar’.
Artistieke vrijheid kan bij een eventueel proces een rol spelen, aldus Alberdingk Thijm. Maar ook artiesten hebben hun verantwoordelijkheid. ‘Tijdens een concert vraagt de artiest het publiek vaak om iets te doen, denk bijvoorbeeld aan het opvangen van iemand bij een stagedive. Aan dat soort zaken wordt vaak gehoor gegeven. Dat betekent dat je als performer eigenlijk een extra verantwoordelijkheid hebt richting het publiek. Zij kunnen niet zomaar weg en moeten in een split second beslissen: doe ik mee of niet? En de kans is vrij groot dat ze daarin meegaan.’
Tot slot spelen ook de heftigheid van het maatschappelijke debat en de verwachting waarmee het publiek naar het concert gaan een rol. ‘Je zou ook kunnen zeggen: het concertbezoek is een vorm van demonstratie’, zegt Alberdingk Thijm. ‘Als publiek weet je bij dit concert dat dit soort uitlatingen worden gedaan, dan kun je het ook zien als een betoging, een samenkomst om meningen te uiten. Dan komt het demonstratierecht om de hoek kijken.’ En ook daar mag je niet oproepen tot geweld, aldus de advocaat.
Omstreden uitspraken en gebaren als die van Bob Vylan komen vaker voor in protestgenres als punk en hiphop, helemaal sinds Israëls nietsontziende geweld in Gaza. In Nederland staat de populaire band Hang Youth erom bekend. De band schopt in songteksten tegen zo veel mogelijk heilige huisjes.
Zo wordt in het lied Bom (2024) gezinspeeld op het gooien van een molotovcocktail. Hang Youth trad al meerdere keren op in Paradiso. Deze zomer sloot frontman Abel van Gijlswijk op festival Down the Rabbit Hole een betoog over vermeende hypocrisie en activisme af met de boodschap een beetje lief en coulant voor elkaar te zijn. ‘Behalve als het kankerzionisten zijn’, voegde hij eraan toe.
De Noord-Ierse rapgroep Kneecap, fel pro-Palestijns, heeft de controverse nooit vermeden. Lid Mo Chara staat volgende week in Londen terecht voor het ‘promoten van terrorisme’, omdat hij in november vorig jaar tijdens een optreden een vlag van Hezbollah omhoog zou hebben gehouden. De rapper ontkent dit overigens.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant