De Navo-landen kunnen de oorlog in Oekraïne eenvoudig beëindigen, claimt de Amerikaanse president Donald Trump. Ze moeten simpelweg zorgen dat niemand meer Russische olie koopt. Maar kan de wereld wel zonder?
is economieverslaggever voor de Volkskrant
1. Wat is er aan de hand?
Het einde van de Oekraïne-oorlog ligt binnen handbereik, beweerde de Amerikaanse president Donald Trump dit weekend op sociale media. De oorlog is nu al 3,5 jaar aan de gang en heeft inmiddels aan zo’n 300 duizend Russische en Oekraiense soldaten het leven gekost. Maar, zegt Trump, ‘als de Navo doet wat ik zeg, zal de oorlog snel eindigen’.
De Amerikaanse president is bereid ‘zware sancties’ aan Rusland op te leggen. Voorwaarde is dat alle 32 Navo-landen stoppen met het kopen van Russische olie. Als het hele militair bondgenootschap bovendien de duimschroeven aandraait bij China, groot afnemer van Russische olie, dan is de oorlog volgens Trump binnen afzienbare tijd voorbij.
Of Trump daadwerkelijk bereid is tot sancties valt nog te bezien: hij heeft vaker met sancties gedreigd, maar tot noch toe nooit actie ondernomen wanneer het Kremlin zijn deadlines of dreigementen negeerde.
Toch zetten de uitlatingen opnieuw een schijnwerper op het verdienvermogen van Rusland, dat ondanks sancties nog steeds geld heeft om de oorlog te financieren. Het land is een van de grootste exporteurs van olie en gas. Sinds de inval in Oekraine zijn Ruslands inkomsten weliswaar afgenomen, blijkt uit rapporten van de Finse denktank Centre for Research on Energy and Clean Air (Crea). Tegelijkertijd verdient Rusland iedere maand nog altijd meer dan 550 miljoen euro aan de verkoop van fossiele brandstoffen.
Europa is ondanks het wapengekletter nog altijd de belangrijkste afnemer van Russisch gas en lng. Dat is echter nog geen 20 procent van Ruslands export van fossiele brandstoffen. Het grootste deel van de inkomsten, 70 procent, komt uit olie en olieproducten. Door die inkomsten af te knijpen, hoopt Trump Poetin op de knieen te dwingen.
2. Wie koopt die Russische olie?
De Europese Unie was voor 2022 met afstand de grootste afnemer van Russische olie, maar vanuit Europa is die vraag bijna helemaal weggevallen. In plaats daarvan zijn er andere landen die de olie importeren, die nog altijd goedkoper is dan die uit Irak of Saoedi-Arabië. China en India zijn de grootste afnemers, gevolgd door Turkije en Brazillie.
En dat is een doorn in het oog van Trump, want daarmee houden ze indirect de Russische staatskas geevuld. Begin deze maand schroefden de VS de duimschroeven aan bij India, door het land importheffingen op te leggen van liefst 50 procent.
Nu deelt Trump een, ietwat omfloerste, sneer uit naar Navo-bondgenoten Turkije, Hongarije en Slowakije. De laatste twee landen importeerden in augustus nog elk 200 miljoen euro aan Russiche olie. Dat is formeel toegestaan: ze liggen niet aan zee en kunnen voorlopig dus alleen via pijpleidingen uit Rusland grote hoeveelheden olie importeren.
Turkije is een heel ander geval: het land is niet perse afhankelijk van Rusland, maar ziet handel in de Russische olie. Het is sinds het begin van de oorlog vele malen meer gaan importeren, wat het bewerkt en doorverkoopt op de wereldmarkt. Het is met 26 procent de grootste afnemer van Russische olie-producten.
Hoewel president Trump de drie landen niet bij naam noemt, liet hij wel zijn ongenoegen blijken. Dat Navo-landen Russische olie kopen noemde hij ‘shocking’. ‘Het is een aanzienlijke verzwakking van je onderhandelingspositie.’
3. Dus een heleboel landen blijven de Russische oorlogskas spekken. Zou Trumps plan kunnen werken?
Trump belooft een spoedig einde van de oorlog wanneer iedereen stopt met het kopen van Russische olie. Dat klinkt op papier als een goed plan, zegt Lucia van Geuns van het Haags Centrum voor Strategische Studies, maar dat zal in de praktijk niet werken.
De Europese Unie wilde zelf stoppen met het kopen van Russische olie, legt Van Geuns uit, maar had nooit het doel om de olie compleet uit de markt te halen. Dat had een reden: dat zou een ‘enorme schokgolf in de markt verzoorzaken. De olieprijzen gaan omhoog en daar gaat de Europese economie dus ook heel veel last van krijgen.’
Wereldwijd iedereen dwingen tot het stoppen met kopen van Russische olie is dus niet alleen wensdenken, maar kan dus ook voor hoge inflatie zorgen. Om nog maar niet te spreken over de slechte uitvoerbaarheid. Er is nu al een levendige illegale handel ontstaan via olietankers, de zogenoemde schaduwvloot. Die zal volgens Van Geuns alleen maar toenemen.
‘Dat zie ja ook bij sancties voor Venezuela of Iran: olie is bijna onmogelijk te sanctioneren. Er staat te veel geld op het spel. Of je moet bij alle raffinaderijen handhavers hebben, en een leger van laboranten vracht laten controleren.’
Hoe je Rusland dan wel financieel afknijpt? Van Geuns zucht diep. ‘Het is heel moeilijk. Je zou kunnen proberen om de sancties iets beter te handhaven.’ In de praktijk ziet ze dat de Oekrainers een aardige tactiek hebben. ‘Ze proberen steeds vaker de Russische energie-infrastructuur te bombarderen. Olieraffinaderijen, pijpleidingen. Dat is op zichzelf niet doorslaggevend, maar het zijn pogingen om de economie te verzwakken en de druk op Poetin te vergroten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant