DEN HAAG - Dalton Den Haag bestaat honderd jaar. Welke datum precies is niet bekend, daarover lopen de lezingen uiteen, maar morgen (maandag) beginnen de festiviteiten. Een beetje met de natte vinger berekend zullen er in totaal zo'n 100.000 leerlingen hun middelbare schooltijd hebben doorgebracht, of in elk geval een deel daarvan. Een reünie is in de maak en daar zal het ongetwijfeld druk worden. Maar wat is het nou het geheim van deze school in de Haagse wijk Bohemen-rechts?
Het kenmerkende gebouw aan de Aronskelkweg speelt daarin zeker een belangrijke rol. En dat terwijl het bijna was verdwenen. Daarover zo meteen meer, eerst maar eens even naar het heden. Waarom is de school nog altijd zo populair?
Op die vraag geeft rector Katrien van de Gevel, die inmiddels acht jaar aan het roer staat, resoluut antwoord.
'De leerlingen en docenten kennen elkaar hier. En leerlingen uit de bovenbouw helpen kinderen uit de onderbouw. Die gaan ook mee op kamp, voeren gesprekken of helpen in de derde met de profielkeuze.'
Ook aan tafel: Arjen Petri, al 36 jaar verbonden aan de school. De eerste twintig jaar als docent wiskunde en natuurkunde, daarna als conrector.
'Het is vooral de manier waarop we met leerlingen omgaan. We zijn niet streng hier. Gedraag je normaal, is hier de stelregel. Soms wijk je daar een beetje van af, nou, dan gaan we in gesprek.'
Een losgeslagen bende is het zeker niet, bezweert Petri. 'Wel laagdrempelig. Geen groot hoogteverschil tussen docenten en leerlingen, zoals je soms wel eens op andere scholen ziet.'
Toch is het aanspreken van de docenten bij hun voornaam er niet bij. Het zit hem meer in andere dingen, zoals de daltonuren.
'Leerlingen hebben zes tot acht daltonuren per week', zegt de rector. 'Ze schrijven zich dan in om in een lokaal, nis of studieruimte aan een taak of aan hun huiswerk te zitten.'
Op deze school mogen leerlingen dus voor een gedeelte kiezen waar, wanneer en hoe ze werken. 'Het kan ook zijn dat ze bij een docent die ze zelf niet hebben in het lokaal gaan zitten, omdat die dingen anders uitlegt.'
Dát is de grote vrijheid van de Dalton', zoals Petri omschrijft. 'Niet van les naar les, maar in je eigen tempo, op je eigen manier werken. Niet in je eigen klas, maar in een andere groep.
Tijdens zo'n daltonuur zitten alle leerjaren door elkaar heen. Die mix geeft rust, stabiliteit en een gemeenschappelijk gedrag. Dat is door de jaren heen niet veranderd.'
Om het jubileum te vieren komen er nog allerlei evenementen, voor zowel leerlingen, docenten als andere betrokkenen. En wanneer is dan die genoemde reünie?
Ex-Daltonezen moeten 29 november 2025 alvast vrijhouden in hun agenda. Meer informatie is te vinden op een speciale internetsite.
Dan bemoeit Martin Helleman zich met het gesprek. De docent tekenen en beeldende kunst kent de school inmiddels, na 34 jaar trouwe dienst, ook van binnen en van buiten.
En nog langer, want hij zat er zelf ook op school, net als zijn broer, zus en eigen dochter.
'Het mooiste? De autonomie, die is en blijft belangrijk. Dat vind ik fijn.' Niet alleen voor leerlingen, maar ook voor docenten.
Petri: 'Ik heb er zeker geen spijt van dat ik nooit ergens anders ben gaan werken, nee. Ik kom op veel andere scholen, maar ik heb nog nooit een plek gezien die ik leuker vind. En hier mocht ik mij als docent al met van alles bemoeien, bijvoorbeeld met renovatieplannen. En ik heb een muziekfestival opgezet.'
Toch nog even terug naar die daltonuren. Is dat concept nou de grote succesfactor?
Van de Gevel: 'Nee, dat is eigenlijk niet waar de meesten voor komen. Het roept soms ook vragen op.'
Volgens Petri vragen ouders zich vaak af: is mijn kind wel geschikt voor dit zelfstandige systeem? 'Ach, als hij over vijf jaar iets wil gaan studeren moet hij toch ergens onderweg geleerd hebben hoe hij zijn werk moet aanpakken', zegt Petri dan.
'Wij kunnen dat als school bieden en daarin opvoeden. Niemand is een typische daltonleerling als hij hier binnenkomt.'
Het De Dalton heeft wellicht toch een beetje een elitair imago. Hoe zit dat? 'Het klopt dat je er niet makkelijk op komt. Maar daar hebben wij geen invloed op. En je hebt inderdaad minimaal een havoadvies nodig.'
Helleman: 'Wij werpen geen drempels op. Maar er is nou eenmaal veel belangstelling.'
En dan komt rector Van de Gevel toch even fors uit de hoek zetten. 'Andere scholen nemen misschien tien brugklassen aan, wij maar zes. Dus ja, dan kom je er minder snel op.'
Het etiket 'elitair' laat ze zich duidelijk niet aanleunen. 'Ook hebben we een vrij lage vrijwillige ouderbijdrage en hebben we leerlingen van ruim vijftig verschillende basisscholen uit de hele stad.'
'Toen ik hier kwam werken was de school vooral wit. En er waren veel meisjes. Nu is dat ongeveer gelijk verdeeld. Vijfentwintig procent van de leerlingen heeft een andere achtergrond.
Er zitten hier ook kinderen met Ooievaarspassen en er zijn ook regelingen voor ouders die buitenschoolse activiteiten niet kunnen betalen.'
En, vervolgt ze, 'Bij de diploma-uitreiking zie je dat er best veel verschillende groepen zijn, je ziet hier echt van alles. Leerlingen kunnen ook zichzelf zijn, of dat nou met paars haar, korte broek, hoodie, hoofddoek of pak is.' Helleman denkt dat het op de Dalton veel meer ontspannen dan gemiddeld is.
'Andere scholen zijn vaak veel meer homogeen. Daar lig je eruit als je niet de juiste merkkleding aanhebt. Dat is hier minder. We hebben ook gothics, kakkers, inderdaad van alles wat.'
Bestaat sinds: 1925
Aantal leerlingen: 1030
Studierichting: havo/vwo (de mavo-afdeling Han Stijkel aan de Laan van Meerdervoort werd in 2003 gesloten)
Aantal docenten: 90 (steeds vaker in deeltijd, omgerekend 60 fte)
Ondersteunend personeel: ongeveer 20
Bijzondere vakken: filosofie, drama (ook in de brugklas), veel aandacht voor film
Bekende ex-leerlingen: de rector wil geen namedropping doen, maar komt na enig aandringen toch op de proppen met: voetbalcoach Sarina Wiegman, Journalist Xander van der Wulp (school niet afgemaakt), Lucky TV-maker Sander van de Pavert (idem), actrice Claire Bender, zanger Scott Beekhuizen (Prins S. en De Geit) en natuurlijk het legendarische duo Kees van Kooten en Wim de Bie, die elkaar op deze school leerden kennen.
En dan nog even over dat gebouw. Daar wil Helleman ook nog iets over kwijt, want je bent immers kunstdocent of niet.
Hij vertelt ons dat er oorspronkelijk 'drie identieke Daltons' waren in Den Haag. Dat wil zeggen: drie gebouwen die erg op elkaar leken.
'Voor de Tweede Wereldoorlog wilde de gemeente het hbs-onderwijs (hogere burgerschool, min of meer vergelijkbaar met vwo red.) stimuleren. Ze gingen scholen oprichten en die hadden gebouwen nodig.
De gemeente heeft een architect, D.C. van der Zwart, hoofdarchitect van de gemeente Den Haag, eerst het gebouw laten ontwerpen van wat nu Maris Belgisch Park is, aan de Nieuwe Duinweg (ooit het Johan de Witt-college, red.).'
Maar de gemeente had meerdere schoolgebouwen nodig en omdat de tekeningen er toch nog lagen, is volgens de docent een soortgelijk gebouw neergezet aan de Stokroosstraat.
'Dat is vanwege de bouw van de Atlantikwall in 1942 door de Duitsers afgebroken', zegt Helleman. 'Dalton is in 1925 begonnen als vijfde gemeentelijke hbs in de Raamstraat, een zijstraat van de Grote Marktstraat. En daarna aan de Laan, bij de Jan Hendrikstraat.'
Uiteindelijk werd dat dat dus Dalton Den Haag, met een derde exemplaar van dit ontwerp dat in 1932 gebouwd werd aan de Aronskelkweg. In 1935 was het gebouw klaar, maar wel met wat aanpassingen.
'Bredere gangen, grotere lokalen. En er moesten nissen komen, studielokalen en een bibliotheek, want dat hoort bij Dalton.'
Overigens denken veel mensen dat de beroemde architect Berlage het gebouw heeft ontworpen. Maar dat is niet juist, de architect Co Brandes (die wel een leerling was van Berlage, red.) heeft het gebouw met toestemming van D.C. van der Zwart haar kenmerkende uiterlijk gegeven.
In de Tweede Wereldoorlog was het gebouw bijna afgebroken, vertelt Helleman.
'Maar het stond net aan de goede kant van de gracht van de Atlantikwall, dus het gebouw kon blijven staan. Het werd wel gebruikt als opslag door de Duitsers. Maar het is een wonder dat het gebouw er nog staat, want de versie aan de Stokroosstraat is toen dus wel gesloopt.'
Volgens zijn collega's speelt het gebouw een belangrijke rol binnen Dalton. 'De symmetrie, hoe licht het is, de centrale hal, de groene omgeving, dat geeft allemaal rust', zegt Van de Gevel.
Petri knikt instemmend. 'Het voelt echt als een tweede huis voor leerlingen en docenten. Dat is niet overal zo.'
In al die jaren zijn de kinderen in de school volgens hem onveranderd. 'Ik loop nog steeds tegen dezelfde dingen aan als 35 jaar geleden. Het zijn pubers, dus er gebeurt af en toe wat, ze krijgen soms ruzie. Alleen speelt zich dat nu af op sociale media, in plaats van op het schoolplein.'
'Daar wordt ook niet meer gerookt, maar ze vapen tegenwoordig', vult de rector aan. De opvallendste analyse komt tenslotte van Martin Helleman. 'De ouders. Die zijn wél veranderd. Veel werken tegenwoordig allebei en hebben minder zicht op wat hun kinderen doen. Opvoeden doen ze meer op afstand. Ze willen hun kinderen vooral vrij laten.'
Daarvoor lijkt Dalton een uitstekende plek. De school is en blijft populair. Dus in de volgende honderd jaar uitbreiden wellicht? Alle drie trekken ze meteen een vies gezicht.
'Nee, dat is niet goed voor de manier waarop wij werken. We zitten nu echt op het maximale aantal leerlingen in dit gebouw en willen geen dependance ergens anders. Vanwege de gemeenschap, de cohesie. Dat gaan we niet veranderen. Nee hoor, wij blijven fijn hier', zegt Van de Gevel glimmend van trots.
Source: Omroep West Den Haag