De schending van het Poolse luchtruim door Russische drones was een escalatie, maar wel een die past in een groter patroon van ‘hybride oorlogsvoering’ aan de oostflank van de Navo.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De rust is niet teruggekeerd in het oosten van Europa. Nadat minstens 19 Russische drones het Poolse luchtruim schonden, ging Zapad 2025 van start. Deze militaire oefening van Russische en Belarussische troepen vindt plaats pal naast de Poolse en Litouwse grens. De regering in Warschau sloot de grens met Belarus voor onbepaalde tijd en stuurde 40 duizend troepen naar het gebied. Polen is beducht op nieuwe provocaties, zei premier Donald Tusk.
Vorige week onderschepten straaljagers voor het eerst Russische drones in het luchtruim van de Navo. In reactie op de projectielen die een nacht lang Polen binnendrongen, kondigde Navo-chef Mark Rutte vrijdag ‘Eastern Sentry’ aan. Deze operatie moet op korte termijn de gehele oostflank van de Navo versterken.
In Polen bestaat geen twijfel dat deze ‘grootschalige provocatie’, zoals Tusk zei, ‘doelbewust’ was, hoewel het Kremlin dit ontkent. Het was een escalatie van de zogenoemde ‘hybride oorlog’ die Rusland voert, uniek qua omvang en reactie.
Op Navo-grondgebied althans. Afgelopen weken voerde Rusland de nachtelijke drone-aanvallen op Oekraïne immers op, met soms honderden drones per nacht. Rusland terroriseert dagelijks Oekraïners en schendt het internationaal recht, kortom, het escaleert voortdurend.
De schrik zat er in Polen goed in. President Nawrocki sprak van een ‘ongekend moment in de geschiedenis van Polen en de Navo’. Dat is waar, maar door deze gebeurtenissen te beschouwen als een uniek kantelpunt raakt het onderliggende proces uit zicht. De Poolse journalist Michal Kranz analyseerde dat een conflict tussen Rusland en de Navo op de korte termijn niet zal uitlopen op een open grondoorlog, maar op ‘een onduidelijk conflict dat wordt uitgevochten onder de drempel van artikel 5.’ Grootschalige provocaties met drones zijn zo een mogelijk voorland.
De hybride oorlogsvoering begon al voor de invasie van Oekraïne, toen Belarus en Rusland in 2020 een migratieroute creëerden door de bossen aan de oostgrens. Hier stuurden ze mensen uit Afrika en het Midden-Oosten naar Polen om de binnenlandse politiek te ontregelen.
Afgelopen jaren vonden sabotageacties plaats, waarbij een groot winkelcentrum in Warschau afbrandde. Desinformatiecampagnes moeten paniek en verdeeldheid zaaien. Drones zijn evenmin nieuw: op 20 augustus, 4 en 8 september schonden ze het luchtruim ook. Zulke acties beperken zich niet tot Polen, maar vinden overal in Europa plaats. Zo werd zaterdagavond opnieuw een Russische drone boven Roemeens grondgebied gesignaleerd.
In dagblad Gazeta Wyborcza sprak Poolse generaal en senator Miroslaw Rozanski van een ‘operatie’ tegen de Navo ‘die al geruime tijd in Polen aan de gang is’. Poetin voelt zich gesterkt, stelt Rozanski, sinds hij Trump in Alaska ontmoette. De houding van de Verenigde Staten, nog altijd het belangrijkste Navo-lid en hoofdrolspeler op gebied van veiligheidsgaranties in Oost-Europa, leidt tot onrust in Polen en de Baltische Staten.
Die is afgelopen week toegenomen. Een commentaar uit hetzelfde dagblad noteerde dat Amerikanen nu ‘de zwakke schakel van de Navo’ lijken, zowel in de ogen van Poetin als die van hun eigen bondgenoten, 'het grootste succes van de Russische drone-operatie boven Polen.’ Trump zei dat het ‘een vergissing had kunnen zijn’ (Tusk: ‘Het was geen vergissing’).
Er zijn ook positieve inzichten. Zo is duidelijk dat de Navo kordaat kan reageren, maar dat dit heel kostbaar is. De Russische drones in kwestie zijn gemaakt van hout en piepschuim, ze kostten een fractie van een fractie van de straaljagers en raketten waarmee ze zijn neergehaald (bovendien slaagden ze er slechts in ongeveer een vijfde neer te halen). Alsof je kleiduiven schiet met een tank. Polen kondigde dit weekend aan bij de Oekraïners in de leer te gaan voor een meer effectieve afweer tegen drones.
Tegelijk legden de drones een zwakke plek bloot: het internet. De Poolse ngo Res Futura, die desinformatie onderzoekt, analyseerde tienduizenden berichten op sociale media. In de 32 duizend die betrekking hadden op de drones, legde 38 procent de schuld bij Oekraïne, propaganda die ook door Rusland wordt verspreid. De onderzoekers concluderen dat het om een georganiseerde desinformatiecampagne gaat, bedoeld om het vertrouwen in de Poolse staat, Oekraïne en de Navo uit te hollen.
De Poolse autoriteiten riepen op enkel de officiële communicatiekanalen te vertrouwen. Even belangrijk was Tusks oproep om de rust te bewaren en niet in paniek te raken. Want hybride oorlogsvoering heeft dat juist als doel: angst, chaos en verwarring.
In zijn essay ‘De grens van vrede’ (1959) blikte Poolse dichter en Nobelprijswinnaar Czeslaw Milosz terug op de invasie van zijn land door nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie, twintig jaar eerder. Behalve woede voelde hij destijds opluchting. ‘De onzin was eindelijk voorbij. De lang gevreesde verwezenlijking had ons bevrijd van de sussende leugens, illusies, uitvluchten; het ondoorzichtige was transparant geworden’. Milosz’ opluchting toont hoe ondraaglijk door geruchten en propaganda aangewakkerde angst kan zijn.
Poetin ‘testte het Westen’ vorige week, zei Oekraïense buitenlandminister Sybiha. In praktische zin – hoe reageert de Navo – maar ook in geestelijke zin: de angst voor oorlog aanwakkeren en de steun voor Oekraïne, dat al elf jaar in oorlog is, verzwakken.
Premier Tusk plaatste de drones en Zapad 2025 zonder deze te bagatelliseren in de grotere context van de ‘hybride oorlog’: het is behalve een waterscheiding ook de uitbreiding van een strijd die al langer gaande is voorbij de grenzen van Oekraïne. Dit maakt het ondoorzichtige iets transparanter.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant