Interview Samuel Hayat | politicoloog Zeker 200.000 mensen gingen woensdag de straat op in Frankrijk uit onvrede over de politieke chaos en de voorgestelde bezuinigingen. „Er is geen weerstand tegen het terugdringen van de staatsschuld, wel tegen de manier waarop.”
Demonstranten staan tijdens de Bloquons tout-protesten bij het standbeeld op de Place de la République. Foto Julien de Rosa/AFP
De beelden op Franse televisiezenders toonden woensdagochtend een opvallend contrast: video’s van betogende Fransen die onder de noemer Bloquons tout door heel het land blokkades probeerden op te werpen, werden op hetzelfde moment uitgezonden als beelden van de nieuwe premier Sébastien Lecornu, die de trappen van het werk-/woonpaleis Matignon besteeg voor de officiële overdracht van de macht.
De nieuwe premier zal de ontevredenheid van de betogers niet kunnen indammen, verwacht Samuel Hayat, politicoloog aan de Universiteit van Sciences Po in Parijs. De afgelopen jaren deed hij onder meer onderzoek naar de gele hesjes-beweging in Frankrijk. „De meeste demonstranten zijn links georiënteerd en zelfs degenen die niet links zijn, zijn ontevreden over Macron, die nu zijn trouwste volgeling heeft aangesteld”, zegt Hayat telefonisch vanuit Parijs.
Hoe kwam de Bloquons tout-beweging tot stand?
„Sinds het einde van de gele hesjes-beweging in 2019 zijn er vele pogingen gedaan om een beweging van dezelfde omvang nieuw leven in te blazen. Dat is vaak op initiatief van complotdenkers en radicaal-rechtse groeperingen, bijvoorbeeld met een anti-vaccinatieagenda.”
„De oproep om op 10 september alles te blokkeren begon ook zo, in groepen op sociale media. Het had in eerste instantie dus niet rechtstreeks met [de maandag weggestemde premier François] Bayrou te maken. Maar toen hij in juli een strenge begroting aankondigde met bezuinigingen op sociale voorzieningen, zonder enige nieuwe vorm van belastingheffing voor de rijken en bedrijven, besloten veel mensen aan de linkerkant van het politieke spectrum, jongeren en vakbondsleden zich bij deze geplande actie aan te sluiten. Zo veranderde de beweging snel van een kleine, radicaal-rechtse actie in een massaal protest, dat past binnen traditionele linkse bewegingen voor sociale rechtvaardigheid.”
De Bloquons tout-demonstranten beloofden alles te blokkeren, maar dat maakten ze niet waar. Het aantal betogers – in totaal 200.000 volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken, 250.000 volgens vakbond CGT – is niet groot voor Franse begrippen. Was het protest wel impactvol?
„Zeker. Het is een hoog aantal deelnemers voor een protest dat buiten de politieke partijen en vakbonden om werd georganiseerd, het aantal is bijna net zo groot als tijdens de eerste demonstratie van de gele hesjes, toen ging het om 280.000 mensen. Het verschil is dat de gele hesjes zelfs in de meest afgelegen stadjes demonstreerden, het Bloquons tout-protest was meer geconcentreerd in de grote steden. Dat maakt het minder indrukwekkend.”
„Daarbij komt dat de Bloquons tout-beweging al effect had voor de eerste actie plaatsvond. Geconfronteerd met het vooruitzicht van 10 september besloot Bayrou namelijk de Assemblée Nationale om een vertrouwensstemming te vragen voordat hij de begroting zou behandelen, in plaats van te wachten op de stemming over de begroting.
Tijdens een televisieinterview noemde hij de beweging' ‘uiterst onrechtvaardig’ en zei hij zich niet voor te kunnen stellen haar het hoofd te bieden zonder het vertrouwen van de Assemblée Nationale. Dat is bij mijn weten niet eerder gebeurd, maar het past in Bayrou’s retoriek van de afgelopen weken. Hij zei herhaaldelijk, ook maandag in zijn slotrede: ‘Als je mijn hervormingen niet accepteert, zal er chaos ontstaan op straat en op de markten.’ Zo hoopte hij de stemming te overleven, maar het probleem is dat mensen hem niet vertrouwen.”
„Hoe de Bloquons tout-beweging zich zal ontwikkelen, is nog niet duidelijk. De afgelopen jaren in Frankrijk zie je dat bewegingen tijd nodig hebben om uit te groeien tot iets groots. De gele hesjes-protesten bereikten pas na drie weken hun hoogtepunt. De protesten in 2023 tegen de pensioenhervorming trokken miljoenen mensen, maar die waren er niet vanaf het begin bij. De vakbonden hebben volgende week [18 september] een stakingsdag aangekondigd. Als alle demonstranten dan weer komen, wordt het groter, en dat zal weer een stimulans zijn om een week later een nieuwe actiedag te organiseren.”
De betogers toonden hun onvrede over Bayrou’s voornemen te snijden in sociale voorzieningen en zorg, in 2023 gingen Fransen ook massaal de straat op toen Macron de pensioenleeftijd wilde verhogen. Ondertussen blijft de staatsschuld stijgen. Waar komt die weerstand tegen bezuinigingsmaatregelen vandaan?
„Er is geen weerstand tegen het terugdringen van de schuld, wel tegen de manier waarop: wie moet ervoor betalen? Het is waar dat Frankrijk meer overheidsuitgaven heeft dan de meeste Europese landen, maar Frankrijk heeft ook veel meer miljonairs. Het vermogen van de vijfhonderd rijkste mensen is de afgelopen 20 jaar negen keer zo groot geworden. Ongelijkheid neemt overal toe, maar in Frankrijk gaat het heel hard.”
„Van buitenaf lijkt het misschien alsof de Fransen alleen maar meer overheidsuitgaven willen. We zijn inderdaad gehecht aan onze sociale voorzieningen, maar mensen willen best iets aan de schuld doen. Ze eisen alleen dat de rijken ook hun steentje bijdragen: zij betalen nu geen belasting over hun vermogen.”
Hoe moet Frankrijk nu verder? Verwacht u dat de betogers erin slagen de impasse in de Franse politiek te doorbreken?
„Macron heeft links of radicaal-rechts nodig voor een meerderheid, maar Frankrijk heeft geen traditie van coalities vormen. Het meest waarschijnlijke scenario is dus een nieuwe val van de regering, een situatie die duurt tot de volgende verkiezingen, waarbij radicaal-rechts zou kunnen winnen.”
„Een overwinning van de sociale beweging zou betekenen dat Macron vertrekt, maar dat is hij niet van plan en hij luistert ook niet naar de beweging. Als de demonstranten daar toch iets aan willen doen zou er een soort revolutionaire beweging moeten komen, die een ingrijpende verandering afdwingt. Dat is mogelijk, maar het is al heel lang niet meer gebeurd.”
Source: NRC