Open Monumentendag In het weekend van de Open Monumentendag speelt onder meer de Raad van State hierop in door voor honderden bezoekers in workshops toe te lichten waar ze nou mee bezig zijn. „We moeten onze rol duidelijker maken dan pakweg twintig jaar geleden.”
Deelnemers volgen een workshop wetgevingsadvisering bij de Raad van State, zaterdag. Met groene en rode velletjes wordt gereageerd op vragen.
Is de Raad van State een staatsrechtelijke zeurkous? Zaterdagmiddag vraagt staatsraad Ronald van den Tweel aan zijn pakweg tachtig toehoorders of de adviezen die hij en zijn collega’s over wetsvoorstellen geven overwegend negatief zijn. In de zaal gaan vooral groene velletjes de lucht in, een handjevol denkt dat het wel meevalt en steekt een rood vel in de lucht.
Op het grote scherm achter hem was net een reeks nieuwskoppen voorbij gekomen. Het ging bijvoorbeeld over het „vernietigende oordeel” dat de Raad gegeven zou hebben over een pensioenplan van NSC en BBB. Over hoe de Raad een wetsvoorstel voor een nieuwe vermogensbelasting had „gekraakt”.
Maar té negatief? Van den Tweel heeft net samen met een collega uitgelegd hoe de Raad precies tot adviezen komt. Dat het ze niet gaat om de politieke voorkeur van de wet, maar of die goed in elkaar zit. Of die rechtsstatelijk is. En ook of die wet wel het probleem oplost dat-ie beoogt op te lossen.
Workshop wetgevingsadvisering, zaterdag. Veel deelnemers denken ten onrechte dat de Raad van State overwegend negatief adviseert over wetsvoorstellen. Foto Hedayatullah Amid / NRC
Hij tovert een opsomming erbij en leest voor. Van de 337 wetgevingsadviezen die de Raad in 2024 schreef, gingen er 219 zonder opmerkingen terug naar de wetgever. Bij 94 zei de Raad: dien ‘em in, maar houdt rekening met dit of dat. Slechts van 22 voorstellen vond de Raad dat ze niet ingediend moesten worden, tenzij er grote delen aangepast zouden worden. En maar bij twee wetsvoorstellen was de conclusie: begin er niet aan. Hij wil maar zeggen: beeld en werkelijkheid over de Raad van State lopen nogal uiteen. In de zaal horen mensen het verrast aan.
Dit weekend openen door heel Nederland honderden monumenten de deuren tijdens de jaarlijkse Open Monumentendag. Het ‘Rondje Rechtsstaat’ in Den Haag haakt daarop in: de Raad van State, Algemene Rekenkamer, Hoge Raad, Autoriteit Persoonsgegevens, beide Kamers, de Nationale Ombudsman, het Kabinet van de Koning, landsadvocaat en Raad voor de Rechtspraak geven toegang tot hun panden en paleizen die doorgaans aardig dicht zitten, en willen duidelijk maken wie ze zijn, wat ze doen en waarom ze ertoe doen.
Dat is nodig, beseft Van den Tweel. „We moeten onze rol duidelijker maken dan pakweg twintig jaar geleden, wat onze positie is, wat onze rol in de rechtsstaat”, zegt hij na zijn ‘workshop wetgevingsadvisering’. „Er is meer discussie gekomen over de adviezen die wij geven, dus moeten we beter het belang uitleggen van hoe het stelsel werkt.” In de samenleving, denkt hij, is daar „onvoldoende beeld van”.
In de zaal zitten ook Janine Verbaan („Zet maar neer dat ik tachtig ben”) en haar kleindochter Ruth Torn (23). Ze zijn vanuit het Westland naar het paleis aan de Kneuterdijk gekomen waar de Raad van State zetelt. Van het belang van de Raad hoeven ze niet overtuigd te worden. „Dat is bij mij niet weggezakt, hoor”, zegt Verbaan.
Ze zijn er omdat Torn bijna klaar is met haar studie rechten en het wel ziet zitten om hier te gaan werken. „Ik wil vandaag duidelijker krijgen hoe het hier werkt en welke rol de afdelingen precies spelen.” Daarom gaan ze ook naar de ‘workshop bestuursrechtspraak’, waarin de ándere afdeling van de Raad haar werk toelicht. Die afdeling, zegt ze na afloop, spreekt haar het meeste aan: „Het lijkt me interessant om bezwaren van burgers aan te horen. Hoe verhouden die zich tot de wet? En welke oplossingen kunnen we bieden?”
Presentatie bij de Raad van State voor het publiek, over onder meer de wetsadviezen. Foto Hedayatullah Amid / NRC
Zo dwalen er honderden mensen door de gangen van het paleis – ooit bewoond door koning Willem II. In de balzaal, die hij voor zijn vrouw Anna Paulowna liet bouwen, staren ze naar de reusachtige kroonluchters. Met mantel om en kroon op laten mensen zich fotograferen op een troon. Er lopen toeristen met reisgidsen onder de arm, maar ook mensen die gewoon willen weten hoe het hier werkt.
Zij lopen bijvoorbeeld naar de Gotische zaal, die Willem II liet bouwen om zijn kunstcollectie een plek te geven. Jazekerrrrr, zegt de immer opgewekte woordvoerder Pieter-Bas Beekman tijdens een ‘vraag maar Raad-sessie’ met het publiek: „Deze zaal lijkt op de wat je in Harry Potter ziet. Dat is in Christ Church opgenomen, in Oxford. En daar is deze zaal op gebaseerd.” Vraag hem wie de kroonluchters maakte, wat er met het paard van Willem II gebeurde of hoeveel procent van de wetgevingsadviezen negatief is: met liefdevol enthousiasme voor de Raad dreunt hij het op.
Toelichting op het werk van de Raad van State voor belangstellenden. Hedayatullah Amid / NRC
Dan heeft híj een vraag voor de zaal. „Wie denkt dat het kabinet nu méér adviezen negeert dan voorheen?” Eén man staat op. „Ongetwijfeld”, zegt hij. „De Raad van State is de voeling met de samenleving namelijk verloren. Het is allemaal het establishment wat hier zit. De adviezen hebben weinig te maken met wat er onder het volk leeft.” En vice-voorzitter Thom de Graaff, „die D66’er”, heeft die voeling volgens hem al helemáál niet. Een man op een rij voor hem staat op: „Die heeft hij wel! En de adviezen zijn wel goed!”
Beekman kijkt het aan en zegt: „Deze zaal zou een prima boksring zijn en jullie hebben allebei gelijk. Het gaat ons niet om feeling, of om de politieke gevoeligheid, of de politieke standpunten. Het gaat erom dat wij wetten toetsen: zijn ze goed? Kabinet en Kamer kunnen er vervolgens mee doen wat ze willen. Onze adviezen zijn een spiegel.”
Source: NRC