Hongarije In Hongarije profiteert de oppositie van de onvrede over corruptie bij de partij van premier Viktor Orbán. NRC vergezelt de Hongaarse oppositieleider Peter Magyar bij een wandeling op het platteland. „De verkiezingen zullen niet eerlijk verlopen, maar dat kan me niet schelen.”
De Hongaarse oppositieleider Peter Magyar (links) met aanhangers onderweg naar de Roemeense stad Oradea, waar hij in mei vanuit Boedapest naar toe liep om steun te winnen van etnische Hongaren in Roemenië.
Nog voordat Peter Magyar begint aan zijn toespraak, druipt het zweet al van zijn gezicht. De temperatuur op het Hongaarse platteland nadert de veertig graden en het dorpsplein in Somlóvásárhely ligt te broeien in de avondzon. Maar de hitte is niet het enige wat de uitdager van de Hongaarse premier Orbán doet zweten. Voor de verzamelde menigte is hij de belichaming van de hoop op verandering. Sinds Orbáns partij Fidesz in 2010 aan de macht kwam en drie verkiezingen op rij won, is Hongarije steeds autocratischer geworden. Aan die hoge verwachtingen kan Magyar deze avond nog niet voldoen.
Naar de wc of schuilen voor de hete zon kunnen zijn toehoorders niet. De burgemeester van Somlóvásárhely is officieel onafhankelijk, maar toont zich deze avond een trouwe bondgenoot van Orbán. Ondanks een telefoontje van Magyar hield hij de deuren van het informatiecentrum gesloten, zodat Magyar wel moest neerstrijken op het dorpsplein. Overal waar hij komt, merkt hij dat de partij van Orbán hem op alle mogelijke manieren probeert te dwarsbomen.
Magyar (44) staat deze zomeravond op precies dezelfde plek als de eerste vrij gekozen premier van het land, József Antall, die hier aan de voet van de berg Somlo in 1991 het volk toesprak over het einde van het communisme. En nu wil hij, Peter Magyar – vertaald: Peter de Hongaar – Hongarije verlossen van Orbán: „We dromen van een land zonder corruptie, hebzucht en ongebreidelde luxe. Een land van solidariteit, vertrouwen en optimisme.”
Woorden die hij al maanden herhaalt, trekkend van het ene naar het andere dorp. Die boodschap resoneert. Zijn partij Tisza loopt in de peilingen voor de parlementsverkiezingen van volgend jaar ruim voor op Orbáns Fidesz.
NRC liep een avond mee met Magyar, sprak zijn aanhangers en interviewde de vertolker van de hoop in Hongarije. „Dit is de enige kans op een regeringsverandering”, aldus Magyar.
De opkomst in Somlóvásárhely is met zo’n tweehonderd mensen, onder wie veel partij-activisten uit andere regio’s, niet heel hoog. In dit dunbevolkte gebied stemt een ruime meerderheid trouw op Fidesz.
Na de toespraak maakt Magyar een wandeling in de omgeving, die bekendstaat om zijn wijngaarden. Als trouwe discipelen volgen zijn toehoorders hem de berg op. Onderweg praat Magyar met bewoners en drinkt lokale wijn. Daarbij wordt hij non-stop gefilmd, behalve wanneer hij en zijn vriendin – die voordat ze een relatie kregen twee weken zijn persoonlijke assistent was – hun met zweet doordrenkte kleren verwisselen voor sportoutfits. In alles lijkt Magyar te willen uitstralen het tegenovergestelde te zijn van Orbán: sportief, man van het volk en volledig toegankelijk voor media. De steile wandeling van zo’n twee uur is een opgave voor allen. Op de top wacht de deelnemers slechts de voldoening dat ze erbij waren. En gratis wijn.
Magyars vorige vriendin, Evelin Vogel, maakte vorig jaar geheime opnames van hoe hij na een bijeenkomst zijn beklag deed bij haar over zijn volgelingen. In gelekte opnames zei Magyar dat ze „stinken” en te dicht bij hem komen. Maar het maakte geen indruk op zijn electoraat, de kwestie gleed van hem af. Dat was verrassend want het zwartmaken van tegenstanders, onder meer via lekken, is een veelgebruikt en zeer effectief politiek middel in Hongarije.
Magyar heeft ervaring met geheime opnames. Eerder publiceerde hij opnames van een gesprek tussen hem en zijn toenmalige vrouw, voormalig minister van Justitie Judit Varga.
Peter Magyar.
Varga moest in 2024 opstappen samen met een andere populaire Fidesz-prominent, president Katalin Novák. Ze hadden gratie verleend aan de voormalige adjunct-directeur van een kindertehuis die de voor kindermisbruik veroordeelde directeur had geholpen – een groot schandaal voor Fidesz, omdat de partij al jaren de bescherming van kinderen haar grootste prioriteit noemt en tegenstanders beticht van pedofilie.
Magyar werkte destijds als diplomaat in Brussel en had leidinggevende functies bij door Fidesz gecontroleerde bedrijven. Zodoende kende hij de partij van binnen en van buiten. Het heimelijk opgenomen gesprek tussen hem en zijn vrouw ging over corruptie binnen Fidesz. Naar eigen zeggen publiceerde hij het gesprek om haar positie te redden. Maar Varga, met wie hij drie zoons heeft, koos voor Fidesz en maakte Magyar zwart door te beweren dat hij „gewelddadig” zou zijn. Uiteindelijk raakte zij zelf in de vergetelheid.
Al sinds zijn entree in de politiek trekt Magyar de provincie in. Hij loopt van dorp naar dorp – onlangs wandelde hij driehonderd kilometer van Boedapest naar de Hongaarse minderheid in Roemenië. Tijdens die tochten komt hij dwars door Fidesz-gebied, probeert hij zoveel mogelijk contact te leggen met lokale bewoners tijdens informele picknicks en staat hij stil bij corruptie – zo hield hij een speech naast het moderne voetbalstadion (3.865 zitplaatsen) in het dorp Felcsut (1.669 inwoners) dat is gebouwd tegenover het huis van Orbán.
Zijn boodschap is helder: Orbán en zijn trawanten zijn corrupt en Magyar zal een einde maken aan hun zelfverrijking. Daarnaast richt Magyar zijn pijlen op drie thema’s: de verslechterende gezondheidszorg, de dramatische infrastructuur en het slechte onderwijs in het land. Dankzij de stagnerende economische ontwikkeling houden die onderwerpen mensen bezig. Voor het eerst in jaren weet Fidesz die binnenlandse ontwikkelingen niet naar de achtergrond te dringen met de cultuurpolitieke propaganda waar het de afgelopen vijftien jaar succes mee had – zoals vrees voor massamigratie of de macht van Brussel.
Magyar houdt zich verre van uitspraken over politiek gevoelige thema’s zoals lhbti-rechten, de oorlog in Oekraïne of migranten, ziet politiek analist Gábor Gyori van de denktank Policy Solutions. „Dat is een slimme zet”, zegt Gyori. „Want deze ideologische kwesties zijn het terrein van Fidesz en die verdelen het electoraat. Terwijl Magyar om genoeg stemmen te krijgen mensen moet verenigen van extreemrechts tot aan links – en het enige waarmee hij dat kan doen is hun teleurstelling in Orbán, de corruptie en het falend overheidsbeleid.”
Gyori verwacht dat Magyar het moet hebben van de teleurgestelde kiezer die in het verleden ontgoocheld is geraakt door de vele versplinterde oppositiepartijen. Fidesz’ vaste electoraat is groot genoeg om de verkiezingen te winnen – zelfs met enkele procentpunten minder stemmen wordt de partij de grootste dankzij een ingewikkeld kiessysteem waarbij de stem op het platteland zwaarder weegt dan die in de steden. „Fidesz hoeft geen nieuwe kiezers te winnen”, zegt Gyori. „Maar moet het bestaande electoraat consolideren en mobiliseren door hen het gevoel te geven dat er iets op het spel staat.”
Maar de onvrede in het land wordt steeds groter door de kwakkelende economie en de verslechterde publieke voorzieningen. Mensen moeten naar ziekenhuizen hun eigen wc-rollen en zeep meenemen, treinen zijn notoir vertraagd en op scholen is een gebrek aan docenten waardoor sportleraren soms wiskunde geven.
Abel (22) – zijn achternaam wil hij niet geven – maakt het van dichtbij mee, zegt hij zittend bij een kampvuur op de berg bij Somlóvásárhely. „Eind september had ik een bijna dodelijk ongeluk”, zegt de Tisza-aanhanger. „Mijn bot in mijn been is vastgeschroefd, maar dat metaal is toe aan vervanging. Alleen heeft mijn ziekenhuis hoge schulden, waardoor er geen geld is voor de materialen en de operatie.” Hij wacht nu al een jaar op vervanging. „Dat kan volgende week gebeuren, of over vijf jaar.”
Niet alleen lokale inwoners komen op Magyar af, ook politici steunen hem. In Somlóvásárhely duikt oud-minister van Buitenlandse Zaken (1990-1994) Géza Jeszenszky (83) op met hechtingen in zijn hoofd – enkele weken eerder werden hij en zijn vrouw aangevallen met een hamer, waarschijnlijk door iemand met politieke motieven. „Magyar is veelbelovend, want hij is in staat om mensen te verenigen”, zegt Jeszenszky. „Alleen is een regeringsverandering nu moeilijker te bewerkstelligen dan na de val van het communisme, omdat de heersende macht geen verandering wil.”
Na een lange dag gaan om half elf ’s avonds eindelijk de camera’s uit. Magyar neemt plaats aan het kampvuur en krijgt meteen een glas witte wijn, broodjes paprika en koekjes met het Tisza-logo in zijn handen gedrukt. „We hebben een regeringsverandering nodig”, begint Magyar. „Steeds meer mensen hebben genoeg van de corruptie, van de leugens en de propaganda van deze machtsmachine.”
Deze wandelingen door het land maakt hij om mensen te ontmoeten, zegt Magyar. „We hebben geen propaganda of publieke media die ons steunen – dus de mensen kunnen mij alleen ontmoeten in het echt of via mijn Facebookpagina.” Daarbij richt hij zich speciaal op het platteland, omdat de oppositie daar eerder nauwelijks kwam. Magyar: „Ik sta voor een positief populisme. Ik spreek de taal van de mensen, ontmoet ze en zal voor ze vechten. En ik maak gebruik van sociale media – iets wat veel partijen niet goed doen. Maar het is enorm veel werk. Ik heb drie zoons en ik zie ze nauwelijks één keer per week.”
Hij weet dat het winnen van verkiezingen moeilijk wordt – in de afgelopen jaren heeft Fidesz het kiesstelsel aangepast in het voordeel van de partij. Zonder een meerderheid van de stemmen kreeg de partij dankzij een controversiële zetelverdeling wel een twee derde meerderheid in het parlement. „De verkiezingen zullen absoluut niet eerlijk verlopen”, voorspelt Magyar. „Maar dat kan me niet schelen. We moeten gewoon winnen – en dan niet met 1-0 maar met 3-0 of meer.”
Analist Gyori verwacht dat als Magyars partij Tisza de verkiezingen wint zonder een twee derde meerderheid te halen in het parlement, zijn partij voor een onmogelijke opgave komt te staan. „Zonder die meerderheid is Tisza als een mak schaap dat zich naar de slachtbank laat leiden. Alle staatsinstellingen zitten vol met Fidesz-loyalisten die alleen weggestemd kunnen worden met een twee derde meerderheid”, zegt Gyori. „Ze kunnen het leven van Tisza in alle opzichten moeilijker maken. Op de dag dat Peter Magyar wint, zullen de problemen voor hem beginnen.”
Magyar is zich daarvan bewust. „We hebben inderdaad een twee derde meerderheid nodig”, zegt hij terwijl hij een hap van zijn broodje paprika neemt. Maar, zegt Magyar, de partij is voorbereid. „Winnen we, maar zonder twee derde meerderheid, dan stoppen we per direct met het financieren van de propagandamedia – die een grote invloed hebben op het platteland – en roepen we vervroegde verkiezingen uit. Al is dit plan nog geheim”, verspreekt hij zich.
Ondanks alle uitdagingen en hoewel de verkiezingen nog vele maanden op zich laten wachten, straalt Magyar opvallend veel zelfvertrouwen uit. „Weet je”, zegt hij lachend, „ik ken ze. Ik ken Fidesz, ik was een insider, ik ken hun geheimen. Ik heb daar vrienden en zelfs een ex-vrouw. Dus ik ben niet bang voor hun tactieken en hun propaganda, want dat werkt allemaal contraproductief. De realiteit is dat mensen de wachtlijsten in de ziekenhuizen, de vertraagde treinen en hoge inflatie zat zijn. En dat deze verkiezingen onze enige kans zijn om dat te veranderen. En ik ben daar klaar voor.”
Source: NRC