Binnen een gezond eetpatroon is er ruimte voor ongezonde uitspattingen, zolang je die beperkt houdt. Maar hoeveel uitzonderingen zijn toegestaan voor de hele leefstijl ongezond wordt?
schrijft voor de Volkskrant vooral over praktische vragen op het terrein van wetenschap en gezondheid
Een frietje of hamburger op z’n tijd mag best, ook binnen een gezond leefpatroon, zo luiden de officiële voedingsadviezen. Als je maar niet te vaak overstag gaat en verder gezond en gevarieerd eet. Dat roept wel de vraag op wat dan te vaak is: waar de adviezen voor groente (dagelijks 250 gram) en fruit (2 stuks) duidelijk zijn, lijkt een duidelijk maximum voor ongezonde opties te ontbreken. Hoeveel snacks en fastfood kun je je permitteren voor gezond met ongezonde momenten verwordt tot ongezond met af en toe wat verantwoords?
‘Wij grapten vroeger weleens: die voedingsrichtlijnen zijn leuk, maar niet voor het weekend’, vertelt hoogleraar voeding voor een gezond leven Ingeborg Brouwer van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het is gemakkelijk om ongezonde momenten te normaliseren, maar dat is bij uitstek niet de bedoeling. ‘Als je niet oppast, verschuift je grens, waardoor bijna elke dag wel een uitzondering is.’
Te veel zondigen heeft aantoonbaar gezondheidsrisico’s tot gevolg. Onderzoekers hebben verbanden aangetoond tussen het volgen van de Nederlandse voedingsrichtlijnen en de sterftekans (2017), maar bijvoorbeeld ook met het ontstaan van diabetes type 2 (2019).
Toch laten de voedingsadviezen ruimte voor af en toe iets ongezonds. Is dat slechts uit pragmatisme of hoef je je over zulke uitzonderingen weinig zorgen te maken? Dat laatste lijkt het geval, vertelt Brouwer. ‘Zaken als verzadigde vetten kun je sowieso niet helemaal vermijden, omdat ze ook in gezonde voedingsmiddelen zitten. Je wilt vooral dat de inname niet te hoog is.’
In lage hoeveelheden zijn de vaak verfoeide verzadigde vetten onvermijdelijk onderdeel van een gezond voedingspatroon. Noten (ongezouten) staan bijvoorbeeld in de schijf van vijf, en bevatten naast veel onverzadigd vet ook een kleine hoeveelheid van de verzadigde variant. Daar raakt ons lichaam vermoedelijk niet overstuur van, vertelt hoogleraar humane biologie Ellen Blaak van Universiteit Maastricht, gespecialiseerd in obesitas: ‘Verzadigde vetten zijn ook een energiebron voor het lichaam. Het is wel belangrijk je inname te beperken, zodat je overwegend het goede type vet binnenkrijgt. Het gaat dus om de hoeveelheid.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Zoals vaker geldt dus: het gevaar schuilt in de dosis. De meeste Nederlanders krijgen simpelweg te veel verzadigde vetten binnen, tonen cijfers van het RIVM, wat trouwens ook geldt voor zout en suikers. De Gezondheidsraad adviseert om maximaal 10 procent van de dagelijkse calorie-inname uit verzadigde vetten te halen, dus er is ruimte voor af en toe een koekje.
Tegelijkertijd weten wetenschappers niet zeker in hoeverre het zou helpen om ook de laatste ongezonde producten uit het dieet te weren, vertelt Blaak. ‘Als je op 5 procent zou uitkomen, is dat nog iets gezonder, maar het bewijs hiervoor is minder sterk, omdat er weinig gegevens beschikbaar zijn.’ Er zijn binnen de westerse wereld nou eenmaal nauwelijks mensen die een dergelijk dieet aanhouden, waardoor studies tot minder eenduidige conclusies komen.
Voorlopig kun je je dus de nodige snackmomenten permitteren, maar de vraag blijft: hoeveel dan? Het is lastig daar harde getallen aan te verbinden, vertelt Blaak. ‘Als je friet in de airfryer met niet te veel vet bereidt, lijkt het nog behoorlijk op gewone aardappels. Maar als je er allerlei sauzen en veel zout aan toevoegt, ga je veel sneller richting een ongezond voedingspatroon.’
De ene frietdag is kortom de andere niet. Bovendien geldt zelfs bij ongezonde voeding dat gevarieerd eten loont, zegt Blaak. ‘Dan krijg je in elk geval telkens andere ongezonde voedingsstoffen binnen. Als je drie keer per week friet eet, zal het zich meer opstapelen.’
Die kanttekeningen in acht nemend, zijn er wel wat aanbevelingen die houvast geven. Het Voedingscentrum adviseert bijvoorbeeld om minstens 85 procent van de energiebehoefte uit producten binnen de schijf van vijf te halen. Dat laat ruimte voor dagelijks drie tot vijf keer iets kleins van buiten die voedselschijf. Dat klinkt nog niet al te strikt, maar naast een koekje tellen ook jam op brood of een eetlepel ketchup mee. Een zakje chips of een croissant valt al in de categorie grote uitspattingen, waarvan er op weekbasis idealiter hooguit drie plaatsvinden. Ook een diepvriespizza, stuk taart en friet dragen bij aan de weekscore.
Heel veel speelruimte is er dus niet. Als het niet bij dat ene frietje blijft, beweeg je vrij vlug naar een ongezond eetpatroon. Is dan alle hoop verloren? Zo zwart-wit is het gelukkig niet, benadrukt Brouwer: ‘Het is niet zo dat als je onder de 85 procent producten uit de schijf van vijf komt, de meter volledig omslaat en je gelijk ongezond bent.’
In veel gevallen zou in de buurt van de norm komen trouwens al flinke winst betekenen. Op dit moment leveren producten uit de schijf van vijf onder Nederlanders gemiddeld slechts 37 procent van de energiebehoefte, blijkt uit statistieken van het RIVM, minder dan de helft van het aanbevolen percentage dus. Voor de meeste Nederlanders lijkt het in eerste instantie vooral zaak hun ongezonde voedingspatroon te voorzien van meer gezonde eetmomenten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant