De financiële markten reageren kalm op Trumps pogingen de Fed in zijn greep te krijgen. Te kalm, ziet Marike Stellinga.
Is dit nou wat ze dansen op de vulkaan noemen? Of zijn al die handelaren op de financiële markten blind? Terwijl veel mensen vakantie vierden, tikten economen en analisten zich deze zomer de vingers blauw over één en dezelfde vraag: waarom reageren de financiële markten zo lauw op de verontrustende acties van Donald Trump?
Dat er genoeg is om ongerust over te worden, is duidelijk. Een greep: Trump ontsloeg het hoofd van een statistisch bureau omdat de cijfers hem niet bevielen. Hij eiste 15 procent op van de Chinese exportopbrengst van twee chipfabrikanten. Trump zette door met het invoeren van importheffingen, zonder het normale democratische proces dat daarbij hoort.
En dan was er ook nog the big shocker: Trump probeert Lisa Cook, een bestuurder van de centrale bank (de Fed) te ontslaan, na maanden van druk op de Fed om de rente te verlagen.
Is dit een land waar je investering veilig is? Waar bedrijven graag zaken doen? En dan denken de financiële markten: ach, welja?
Als je met een vergrootglas kijkt, zie je overigens wel iets van onrust. De rente op dertigjarige Amerikaanse staatsleningen is wat uitgelopen. Goud wordt duurder en duurder. Dat zijn tekenen van wantrouwen, maar economen en analisten hadden een heftiger reactie verwacht.
Investeerders zijn kikkers in een trumpiaanse pan, schreef de Financial Times. Hebben de markten niet door dat ze gekookt worden? Veel economen denken van niet. De markten onderschatten de risico’s van Trumps druk op de Fed, denken 88 van de 94 economen in een peiling van de FT. Als het Trump lukt om Fed-bestuurder Lisa Cook te ontslaan, dan is geen Fed-bestuurder zijn plek nog zeker en krijgt Trump volgens diverse economen in feite controle over de Fed. Dat is een risico voor beleggers, want wie weet wat de Amerikaanse centrale bank dan doet? Geld minder waard maken om de president en zijn hoge staatsschuld te plezieren? Of: via de Fed banken dwingen aan bevriende bedrijven te lenen? Dit soort misbruik was ondenkbaar, maar door Trumps acties wórdt het denkbaar.
Het ondermijnen van de onafhankelijkheid van de Fed is niet alleen voor de VS spelen met vuur. De dollar en de handel in Amerikaanse staatsschuld zijn pilaren waarop het wereldwijde financiële systeem rust.
Vanwaar dan toch die griezelige kalmte? Sommigen zeggen: Cook vecht haar ontslag aan, misschien komt het niet zo ver. Naar mijn idee misken je dan wat er nu al gebeurt. De president van de VS kiest voor rauwe machtspolitiek. Dat zou beleggers zorgen moeten baren. Eigendom en investeringen zijn minder beschermd.
Maar er is ook een verklaring die daar haaks op staat: voor grote bedrijven valt er veel geld te verdienen in het Amerika van Trump met zijn lagere belastingen en minder regels. Bedrijven hoeven minder rekening te houden met klimaatverandering, milieu, privacy, diversiteit, consumentenbescherming. Verdienen maar! Ook AI-bedrijven en de financiële sector worden minder beknot. En laten precies die bedrijven de beurzen domineren. Nadeel: Trump veroorzaakt onzekerheid, en dat vindt geen enkel bedrijf leuk. Maar als je groot bent en bereid te slijmen, krijg je bij deze president misschien wat voor elkaar.
„Kapitaal krijgt vrij baan in de VS, ten koste van de burger en het klimaat”, zegt Albert Menkveld, hoogleraar finance aan de Vrije Universiteit. „Voor de financiële markten lijkt dat op te wegen tegen de machtspolitiek van Trump. Maar als hij steeds verder gaat, bewegen we een gevaarlijke kant op. Een koerscorrectie hangt dan in de lucht.”
Er is nog een reden waarom de markten griezelig rustig blijven. Wanbeleid van de VS wordt minder snel afgestraft dan wanbeleid van andere landen. Een plots verlies van vertrouwen zoals de Britse premier Liz Truss meemaakte toen ze bizar begrotingsbeleid afkondigde, overkomt de VS minder snel. Dat komt doordat veel landen én veel handel leunen op de dollar en Amerikaans schatkistpapier. Die status van reservemunt is een ‘exorbitant privilege’ waardoor de VS makkelijker en goedkoper kunnen lenen.
Bovendien, als daar kapitaalvlucht komt, waar moet al dat geld dan heen? Naar Europa? Ook hier is er onzekerheid door wankele regeringen, zoals in Frankrijk. En de kapitaalmarkt is hier veel kleiner omdat Europese landen maar geen euro-obligaties willen uitgeven.
Amerika is een financiële supermacht, waar de halve wereld als motten op af blijft vliegen, ook als de lamp te heet wordt. Toch is dit gebrek aan onrust verbijsterend kortzichtig. Niemands bezit is bij Trump veilig. Je moet een persoonlijke band met hem hebben om je te kunnen beschermen. Terwijl westerse economieën juist zijn gebouwd op bescherming tegen willekeur van de macht. Zodat de kleine uitdager die in zijn garage een briljante vinding doet, de wereld kan veroveren. Dát geeft vertrouwen om te investeren, dát wakkert vernieuwing aan.
Alleen: voordat die schade zichtbaar wordt, zijn we jaren verder. En financiële markten zijn notoir kortzichtig. De geschiedenis van geld wemelt van de zeepbellen en irrationele euforie. Vermogensbeheerders blijven graag dicht bij de kudde. Ze worden er zwaarder op afgerekend als ze uit een markt stappen die daarna blijft stijgen, dan als de héle markt een koersval meemaakt. Of zoals econoom Paul Krugman zegt: markten blijven kalm totdat de illusie van normaliteit onhoudbaar wordt.
Het wrange is dat de onheilspellende rust op de markten de kans vergroot op extremere stappen van Trump. Even was er dit jaar wél grote onrust, nadat hij begin april een onbegrijpelijk plan voor hoge importheffingen bekendmaakte. Trump schortte het plan op en TACO (Trump Always Chickens Out) werd een gezegde. Maar door de kalme markten zou Trump nu het idee kunnen krijgen dat hij gerust verder kan gaan. Waarom terugdeinzen als er geen muur in zicht is?
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC