De scheepvaart staat in de komende decennia voor een enorme verduurzamingsoperatie. In de strijd tegen klimaatverandering grijpen bedrijven nu terug naar een energiebron die schepen 6.000 jaar geleden al gebruikten: de wind.
Bij een zeilschip denk je wellicht aan houten masten, witte zeilen en misschien nog een piraat met een ooglapje in een kraaiennest. Maar de moderne zeilen die op steeds meer vrachtschepen worden geïnstalleerd, hebben daar weinig mee te maken, bleek onlangs tijdens de Wereldhavendagen in Rotterdam.
Voor Hotel New York verrezen op een container twee metalen zeilen van het Nederlandse bedrijf Econowind. Sommige hotelgasten keken vanuit hun raam op de derde verdieping ineens tegen deze moderne snufjes aan, die vooral veel weg hebben van vliegtuigvleugels.
Dat is ook precies hoe ze werken: zoals de luchtstroom langs vleugels ervoor zorgt dat een vliegtuig omhoog wordt getild, zo duwt de wind die langs deze zeilen komt een schip vooruit. Met als verschil dat er in de zeilen van Econowind nog ventilatoren zitten, die de luchtstroom dichter tegen het zeil aan zuigen en de werking van het geheel sterk verbeteren.
Het zorgt ervoor dat ook moderne vrachtschepen weer kunnen gebruikmaken van een overvloedige gratis energiebron. De vermindering van het brandstofgebruik hangt erg af van de route en het type schip, maar Econowind belooft dat de zeilen een gemiddelde besparing van 10 à 15 procent oplevert.
Dat klinkt misschien beperkt, maar aangezien grote vrachtschepen al gauw tienduizenden kilo's brandstof per dag gebruiken, gaat het toch snel om flinke besparingen op de CO2-uitstoot en kosten.
"Het is inmiddels een bewezen technologie", zegt Gust Biesbroeck, die met het fonds PROW Capital de verduurzaming van schepen financiert. "In een aantal jaren kun je je investering terugverdienen. Dat is nu al zo, en wordt nog meer het geval als er duurdere groene brandstoffen gebruikt gaan worden."
De scheepvaart krijgt namelijk te maken met steeds strengere klimaatregels. Zeeschepen die aanmeren in Europa moeten al steeds meer betalen voor hun CO2-uitstoot, via het EU-emissiehandelssysteem. Daarnaast wordt het verplicht om steeds meer duurzame brandstoffen te gebruiken.
Ook bij de internationale scheepvaartorganisatie IMO hebben landen een principeakkoord bereikt over de introductie van een wereldwijde CO2-taks vanaf 2027. In oktober zou dat normaal gesproken moeten worden goedgekeurd, al probeert de Amerikaanse president Donald Trump dat nog te voorkomen door te dreigen met heffingen tegen landen die voorstander zijn.
De internationale klimaatmaatregelen hebben effect, ziet ook commercieel directeur Chiel de Leeuw van Econowind. "Ik zit mijn hele leven in de maritieme industrie en zolang ik daar rondloop praten we al over verduurzaming. Nu is er eindelijk een push, het moment is er."
Vanuit een fabriek in Zeewolde heeft het in 2016 opgerichte bedrijf inmiddels zeilen verkocht aan tientallen rederijen. Vooralsnog gaat het om voornamelijk kleinere schepen die bijvoorbeeld langs het Europese continent varen, maar Econowind werkt al aan grotere zeilen van 30 meter hoog, die geschikt zijn voor schepen die de oceanen oversteken. "Daar openen wij een nieuwe markt mee", zegt De Leeuw.
Ook concurrenten als het Finse Norsepower, dat een andere techniek gebruikt in de cylindervormige zeilen, timmeren flink aan de weg. Maar lang niet alle schepen kiezen voor zeilen als manier om te vergroenen. Soms passen die niet op het dek, of liggen andere opties meer voor de hand.
Het fonds van Biesbroeck financierde bijvoorbeeld ook veel schepen die gaan varen met een combinatie van een dieselmotor en een grote batterij. Zulke hybride technologie is vooral geschikt voor schepen die kortere afstanden afleggen, en dus regelmatig de accu kunnen opladen.
Varen met de wind vereist wel een mentaliteitsverandering bij de bemanning van een schip en eigenlijk bij de hele scheepvaartindustrie, ziet Inna Brockhoff. Zij is een ervaren zeevarende en heeft bemanningen getraind in het varen met moderne zeilen. "Met zeilen is de kortste weg niet altijd de snelste weg."
Vrachtschepen zijn erop ingesteld om in een zo recht mogelijke lijn naar de bestemming te varen. Wie efficiënt wil zeilen, kan soms beter een stukje omvaren om de wind zo goed mogelijk te gebruiken.
Als een kapitein goed rekening weet te houden met de weersomstandigheden op de route, kan een schip veel meer brandstof besparen dan anders, zegt Brockhoff. "Als die dat niet interessant vindt, of er onvoldoende kennis over heeft, dan worden de systemen niet optimaal benut."
Volgens haar is het daarom belangrijk om hier op scheepvaartscholen weer lessen over aan te bieden, en om de software die optimale routes inplant te verbeteren. Ook zou het helpen als havens flexibeler zijn, zodat het bijvoorbeeld niet uitmaakt als een schip een dagje eerder of later aanmeert om de wind optimaal te gebruiken.
Brockhoff is optimistisch over de toekomst van windaandrijving voor schepen. "Het is niet meer te stoppen, de ontwikkeling gaat keihard door", zegt ze. "Veel mensen denken: het is romantisch, we gaan terug naar de oude tijd. Maar dat is absoluut niet zo. De technieken die we gebruiken om die wind te benutten, maken veel meer mogelijk dan we vroeger konden."
Source: Nu.nl economisch