Boeken Het is niet zozeer dat jongeren geen romans meer wíllen lezen, ze worden niet op de juiste manier bedíénd, schrijft Maud Stamsnijder.
Een boek wordt pas waardevol als het gelezen wordt. Hoe meer handen het passeert, hoe groter de waarde. In dat opzicht is een roman het tegenovergestelde van een sneaker: in de doos is een boek niets waard. Toch verdwijnen Nederlandse romans steeds vaker ongeopend in de kast. Jongeren lezen nauwelijks nog romans: spanning en avontuur (41 procent), young adult (32 procent) en fantasy (29 procent) zijn veruit favoriet.
Het beeld is bekend, maar we hoeven het niet gelaten te accepteren. „De roman verliest terrein”, constateerde literair agent Paul Sebes onlangs in NRC ook al. Podcasts, streamingseries en influencers hebben de rol overgenomen in het publieke gesprek, volgens hem. En die laten geen „ruimte voor omwegen of aarzelingen”, in tegenstelling tot de roman, die tot meer nuance dwingt. Hij pleit ervoor die nuance te behouden, waar ik me helemaal bij aansluit. Ik denk zelf dat jongeren wel degelijk behóéfte hebben aan verhalen die vertragen en verdiepen, maar dat we romans op een andere manier moeten presenteren om hen te bereiken.
Maud Stamsnijder is student Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen aan de Universiteit Utrecht
Onderzoek uit 2023 van KVB Boekwerk, het recentste dat het kennisplatform voor de boekensector speciaal naar jongeren deed, laat namelijk zien dat ongeveer de helft (46 procent) van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar wekelijks leest in de vrije tijd, en 11 procent zelfs dagelijks. Vijf jaar eerder, in 2018, lag dat percentage nog op 39 procent. Het aandeel jongeren dat nooit of alleen op vakantie leest, is in diezelfde periode juist gedaald van 45 naar 35 procent.
Dat klinkt hoopvol, maar er blijft een knelpunt: het imago. Op dit moment zien vooral tieners lezen als een verplichting. 40 procent zegt lezen simpelweg niet leuk te vinden en meer dan de helft leest omdat het moet van school. Wie opgroeit in een wereld van constante prikkels, zal niet vanzelf de rust en verbeelding van een roman ontdekken.
Maar dat geldt niet voor alle jongeren: ‘BookTok’ is razend populair: jongeren die huilend in filmpjes vertellen over een plotwending, stapels boeken die viraal gaan, miljoenen likes voor filmpjes waarin iemand simpelweg een boek openslaat. De belangstelling is er dus wel degelijk. Alleen: vrijwel geen enkele Nederlandse roman bereikt die wereld. Op BookTok domineert de Engelstalige young adult-fictie; Nederlandse literatuur, en zeker de literaire roman, blijft vrijwel onzichtbaar.
Het account @girlneedstoread probeert Nederlandse literatuur onder de aandacht te brengen op TikTok. Maar dat is een druppel op de gloeiende plaat. Waarom zien we niet veel meer schrijvers, uitgevers en boekhandels in dat domein? Waarom accepteren we dat jongeren via TikTok vooral kennismaken met Engelstalige boeken, en nauwelijks met de Nederlandstalige literaire traditie waar zij zelf deel van uitmaken?
Er zijn lichtpuntjes. De samenwerking van CPNB met kunstenaar Piet Parra liet zien hoe het anders kan. Een tas met beperkte oplage, met daarin twee literaire werken, ontworpen als stijlvol mode-item. Geen suffig campagnebeeld, maar een product waar jongeren graag mee gezien worden. Het sloeg aan, juist omdat het boeken positioneerde in een taal die jongeren begrijpen: stijl, exclusiviteit en esthetiek.
Daarnaast heeft de VPRO eind 2023 Club Lees gelanceerd. Een online leesclub waarin vier ‘clubleden’ iedere maand gezamenlijk een boek lezen. Een goed begin, maar waarom niet vaker zulke samenwerkingen? Waarom zien we geen schrijvers en romans in formats die jongeren wél volgen, zoals Cestmocro of RapnieuwsTV? Waarom zouden literatuur en mode elkaar niet vaker kruisen?
Als je tegen jongeren zegt dat ze meer moeten lezen ‘omdat het goed voor ze is’, bereik je weinig. Wie laat zien dat lezen een ervaring is, een kick kan geven of een emotie kan losmaken die je niet verwacht, maakt het aantrekkelijk.
Het vraagt om meer rolmodellen die lezen als passie presenteren. Waarom niet meer boekenclubs, nu met bekende artiesten, influencers of sporters? Waarom geen campagnes die romans neerzetten als net zo urgent en cool als een nieuwe release op Spotify?
Romans hebben de verhalen, de diepgang en de verbeelding al in zich. Het enige wat ontbreekt, is een manier om die rijkdom overtuigend naar de platforms en belevingswerelden van jongeren te brengen.
De roman sterft niet uit. Maar zonder verandering wordt hij onzichtbaar. We moeten stoppen met doen alsof literatuur vanzelfsprekend haar plek behoudt. Die plek moet bevochten worden, juist omdat de alternatieven sneller, luidruchtiger en verleidelijker zijn.
Dat vraagt lef. Uitgevers, scholen, media – iedereen die iets met boeken te maken heeft moet beseffen dat literatuur niet te redden is met nostalgie. Jongeren hoeven niet te worden heropgevoed. Ze hoeven alleen verleid te worden. Het is tijd om literatuur weer cool te maken.
Source: NRC