Europa kijkt machteloos toe hoe Israël Gaza verwoest en de vorming van een Palestijnse staat onmogelijk maakt. De aanval op de Hamas-top in Qatar laat opnieuw zien dat premier Netanyahu zich niet aan de diplomatieke, ‘westerse’ spelregels houdt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Welk land vermoordt op brute wijze mensen met wie het onderhandelt over de vrijlating van gijzelaars en een staakt-het-vuren? Voor de linkse Israëlische krant Haaretz is er maar een antwoord mogelijk: ‘Een land dat compleet gestoord is geworden.’
De Israëlische aanval van dinsdag op de Hamas-onderhandelaars in Qatar was echter verre van irrationeel, schreef de centrumrechtse krant The Jerusalem Post. Israël liet zien dat het bereid is te breken met alle diplomatieke regels en dat het elke diplomatieke prijs wil betalen voor de overwinning. De aanval in Doha was een ‘strategische verklaring’, schreef ook de Amerikaanse politicoloog Daniel Byman in het tijdschrift Foreign Policy. ‘Israël heeft de onderhandelingen opgegeven en omarmt de compromisloze vernietiging van Hamas, ongeacht de diplomatieke en humanitaire prijs.’
Israël werd lange tijd gezien als een voorpost van het Westen, de enige democratie in het Midden-Oosten. Maar Israël heeft zijn ‘westerse normen’ losgelaten, schreef The Jerusalem Post deze week in een opmerkelijke analyse. ‘Decennialang heeft Israël geprobeerd zich volgens westerse normen te gedragen. Het keek naar het Westen als model van democratie, en zijn leger opereerde binnen de grenzen van westerse diplomatieke normen’, schreef de Post. ‘De aanval in Doha markeert een fundamentele verandering: Israël spreekt nu de taal die het Midden-Oosten begrijpt.’
Westerse landen hebben geprobeerd hun eigen culturele raamwerk op het Midden-Oosten toe te passen, aldus de krant. Daarin worden onderhandelingen gezien als een proces dat te goeder trouw wordt uitgevoerd door rationele deelnemers. Compromis wordt gezien als een deugd, escalatie als een mislukking. De Israëlische premier Netanyahu voegt zich nu naar de cultuur van het Midden-Oosten, aldus de krant: kracht verschaft legitimiteit, zwakte lokt agressie uit. Overigens heeft Israël zich in het verleden nooit de zwakke partij betoond, integendeel, maar nu laat het ook de schijn varen dat het zich conformeert aan ‘westerse normen’ van overlegbereidheid.
Volgens Israëlische media probeerde David Barnea, de chef van de inlichtingendienst Mossad, de aanval in Qatar te verhinderen. ‘Je kunt niet Hamas-leiders in het buitenland elimineren terwijl er nog steeds onderhandelingen met hen lopen’, zou Barnea hebben gezegd. ‘De aanval suggereert dat Netanyahu deze door het Westen beïnvloede logica volkomen heeft verworpen’, concludeert The Jerusalem Post.
De radicalisering van Israël is onmiskenbaar en begon al ver voor de oorlog. Niettemin is het concept van ‘westerse normen’ omstreden. Critici verwijten het Westen dat het zich voordoet als hoeder van democratie en mensenrechten, maar die even gemakkelijk aan zijn laars lapt als zijn belangen in het geding zijn. De lankmoedige reactie van het Westen op de oorlog in Gaza zien zij als een bewijs van deze hypocrisie. Bovendien stellen veel kritische analisten dat Israël een product is van het westerse kolonialisme, waardoor de Palestijnen vanaf het begin werden verjaagd of als tweederangs burgers behandeld.
Het Westen heeft Israël gecreëerd, gesteund en bewapend. Nu zit het Westen, in elk geval het Europese deel daarvan, met Israël in zijn maag. De Europese houding ten opzichte van de oorlog in Gaza is bekritiseerd, maar het is opmerkelijk dat een Duitse christendemocraat als Ursula von der Leyen deze week in haar State of the Union pleitte voor harde sancties tegen Israël, inclusief het opschorten van handelsvoordelen. Het is de vraag wat hier van terecht komt, gezien de verdeeldheid van de lidstaten van de Europese Unie.
Sinds het begin van de oorlog waarschuwden Europese leiders – aanvankelijk samen met de Amerikaanse president Joe Biden – Netanyahu dat het levensgevaarlijk was om Hezbollah en Iran aan te vallen. Israël zou een regionale oorlog riskeren waarvan de gevolgen niet te overzien waren. Netanyahu trok zich er niets van aan, escaleerde toch en won. Israël verzwakte Hezbollah en Iran, met de val van het regime-Assad in Syrië als bijvangst. Nu verkeert Israël in de winning mood en gaat het door. Het maakt Gaza onbewoonbaar, onder meer door het opblazen van woonflats die ‘terreurtorens’ worden genoemd, waardoor een etnische zuivering vrijwel onontkoombaar wordt. De vorming van een Palestijnse staat moet onmogelijk worden gemaakt door de Westelijke Jordaanoever verder te bezetten of wellicht te annexeren.
Zelfs als Europa harde economische strafmaatregelen neemt, zal Israël waarschijnlijk niet van koers veranderen in een oorlog die het als een existentiële strijd beschouwt. De enige die Israël serieus onder druk kan zetten is de Amerikaanse president Donald Trump, maar die voelt daar niets voor. Zijn voorganger Joe Biden zag het internationaal recht nog als een hoeksteen van het westerse denken, al verbond hij daar in Gaza geen consequenties aan. Die hypocrisie kan Trump niet verweten worden. Evenals voor Netanyahu geldt voor hem simpelweg het recht van de sterkste.
In deze constellatie kijken Europeanen en anderen machteloos toe hoe Israël zijn plan voltrekt. Netanyahu en zijn extreemrechtse coalitiepartners geloven dat zij nu de kans hebben om definitief af te rekenen met Hamas en met het vooruitzicht op een Palestijnse staat. Die kans zullen zij niet laten lopen, aldus The Jerusalem Post: ‘De aanval in Doha liet zien dat de Joodse staat bereid is prioriteit te geven aan een onmiddellijke overwinning op korte termijn, boven internationale goedkeuring en eindeloze rondetafel-discussies.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant