Oefening met Wit-Rusland De Russische drone-aanval in Polen sterkt het gevoel in het land dat Rusland bezig is met een grotere operatie. Met vrees wordt gekeken naar de Russische militaire Zapad-oefening, die deze vrijdag begint aan de landsgrenzen van de NAVO.
Russische tanks steken de rivier Oka over op pontons tijdens Zapad 2021 in de regio Vladimir, september 2021.
In Polen is iedereen het erover eens: de drone-aanval in Polen van dinsdag op woensdag kan niet los worden gezien van de grootschalige militaire Russische oefening die vrijdag in Wit-Rusland en Rusland begint: Zapad 2025.
„De drone-aanval was onderdeel van een grotere operatie”, zei de Poolse premier Donald Tusk woensdag in het Poolse parlement. „Vrijdag beginnen de zeer agressieve Zapad-oefeningen.”
Zapad, wat ‘Westen’ betekent in het Russisch, is een gezamenlijke oefening van Rusland en Wit-Rusland die de militaire paraatheid van de landen test. Om de zoveel jaar simuleren de legers van beide landen een aanval van of op een NAVO-land.
In 2021 vond de laatste Zapad-oefening plaats, toen tweehonderdduizend Russische en Wit-Russische militairen oefenden aan de grenzen met Oekraïne. Na de oefening bleven de gemobiliseerde militairen aan de grens staan. Een paar maanden later viel Rusland Oekraïne binnen.
De Zapad-oefening, die vrijdag begint en tot en met dinsdag duurt, zal een stuk minder grootschalig zijn dan vier jaar geleden. Begin dit jaar kondigde Wit-Rusland aan dat er zeker dertienduizend militairen nabij de grens met Polen en Litouwen zouden worden gestationeerd voor de oefeningen. Maar later zwakte het Wit-Russische ministerie van Defensie dat aantal af „om de spanningen te verminderen”.
Het Litouwse ministerie van Defensie, dat de Zapad-oefening nauwkeurig monitort, gelooft daar niks van en gaat uit van zeker dertigduizend actieve militairen. Die worden voornamelijk ingezet langs de grenzen met Polen en Litouwen en in de Russische exclave Kaliningrad. Al voor de drone-aanval besloot Polen alle grensovergangen met Wit-Rusland te sluiten vanwege Zapad.
Het doel van Zapad is volgens de Britse krant Financial Times drieledig: het testen van de reacties van de NAVO, zoals deze week met de drone-aanvallen op Polen. Aantonen dat Rusland nog steeds een sterke krijgsmacht heeft. En onrust zaaien en angst inboezemen bij landen die grenzen aan Rusland en Wit-Rusland.
Bovendien is de oefening voor Rusland een manier om inlichtingen te verzamelen over NAVO-troepen. Want gelijktijdig aan Zapad houden ook NAVO-landen verschillende oefeningen met tienduizenden militairen. Met de drone-aanval op Polen heeft Rusland waarschijnlijk al belangrijke informatie vergaard: hoewel Europese regeringsleiders en secretaris-generaal Mark Rutte van de NAVO unaniem spraken van een zeer succesvol optreden van de NAVO, rijzen er bij analisten ook vragen waarom er slechts vier van de waarschijnlijk negentien drones die Polen in vlogen zijn neergehaald.
Ook lijkt de reactie van de Verenigde Staten weinig indruk te maken op Rusland. President Trump reageerde op de drone-aanval met een cryptische post op zijn platform Truth Social: „Wat is er aan de hand met Rusland dat het Poolse luchtruim schendt met drones? Here we go!”.
Russische propagandisten waren het woensdagavond eens: Rusland hoeft geen harde reactie te vrezen van het Westen op zijn provocatie. „Trump negeerde een vraag van een journalist of de gebeurtenissen moeten worden opgevat als een daad van agressie. Hij koos ervoor te zwijgen”, zei tv-presentator Olga Skabejeva in haar tv-show. Ook concludeerde ze triomfantelijk dat Rusland geen nieuwe sancties hoeft te duchten. „Europese leiders hebben net twee dagen doorgebracht in Washington en hebben Trump er niet van kunnen overtuigen hun nieuwe sanctiepakket te steunen.” Ze citeerde de woorden van de Amerikaanse vicepresident JD Vance, die woensdag stelde dat Trump niets ziet in de economische isolatie van Rusland.
Met de drone-aanval op Polen is één doel van de Russen al bereikt: onrust zaaien. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken, Radoslaw Sikorski, riep Polen op „om niet in paniek te raken en kalm te blijven”, maar zei tegelijkertijd tegen de Poolse krant Gazeta Wyborcza dat de „normale vredestijd” voorbij is. In de Poolse media verschijnen talloze berichten over noodpakketten, schuilkelders en wat mee te nemen in vluchttassen.
Russische militairen oefenen tijdens Zapad 2021 in de regio Nizjny Novgorod, september 2021. Foto Vadim Savitskiy/Persdienst Russische ministerie van Defensie via AP
Tot donderdagmiddag zijn er in Polen zestien Russische drones gevonden – waarvan een handvol honderden kilometers landinwaarts. De meeste zouden zogenoemde lokdrones zijn, die geen explosieven met zich meedroegen. De restanten van één drone brachten grote schade toe aan een huis van een ouder echtpaar in het dorpje Wyryki-Wola. Niemand raakte gewond.
De Zapad-oefening is in Polen al maanden onderwerp van gesprek, maar sinds de drone-aanval wordt er met nog grotere argusogen naar gekeken. Verschillende analisten speculeren over de Russische inzet van de Oresjnik-raket – een vrij nieuw Russisch militair pronkstuk dat nucleaire lading kan dragen.
Ook is er spanning rondom de Suwalki-corridor – de ongeveer honderd kilometer lange grens tussen Litouwen en Polen. De slecht verdedigbare strook land staat ook bekend als de achilleshiel van de NAVO, omdat het ligt ingesloten tussen de Russische exclave Kaliningrad en Wit-Rusland. De Russen zouden bij een aanval binnen een mum van tijd de Suwalki-corridor kunnen innemen en daarmee de Baltische staten kunnen afsnijden van Polen en de rest van Europa.
De drone-aanval wordt gezien als een verdere stap op de escalatieladder, waar Polen al sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne mee te maken heeft. Eerder werd er al een Russische raket bij Bydgoszcz gevonden, schonden Wit-Russische helikopters het luchtruim en werden Russische drones aangetroffen op Pools grondgebied.
Maar dat is niet alles. De afgelopen jaren zijn tientallen spionnen opgepakt die in opdracht van de Russische inlichtingendiensten graffiti spoten met ophitsende leuzen, foto’s maakten van militaire infrastructuur en camera’s plaatsten bij treinsporen waar militair hulpmaterieel naar Oekraïne overheen werd vervoerd. Ook ging een winkelcentrum in Warschau in vlammen op, naar later bleek in opdracht van de Russen.
„Dergelijke acties zijn erop gericht de maatschappij te desorganiseren, angst te zaaien en gebrek aan geloofwaardigheid te creëren bij democratisch gekozen staatsorganen”, zei een oud-inlichtingenofficier tegen Gazeta Wyborcza. Sinds woensdag zien de Poolse autoriteiten ook een enorme toename in desinformatie afkomstig uit Rusland over de drone-aanval.
In Polen waarschuwen hoge militairen dat de drone-aanval slechts het begin is en Polen zich moet voorbereiden op meer acties uit Rusland. De Poolse premier Tusk noemde de drone-aanval meer dan een provocatie en zei dat „we het dichtst bij een open conflict zijn sinds de Tweede Wereldoorlog”.
Source: NRC