In ruil voor afzwakking van Amerikaanse sancties heeft Belarus 52 politieke gevangenen vrijgelaten, onder wie voormalig presidentskandidaat Nikolaj Statkevitsj. De ex-gevangenen zijn naar de grens met Litouwen gebracht en daar het land uitgezet.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
De 69-jarige Statkevitsj werd in mei 2020 gearresteerd en eind 2021 veroordeeld tot 14 jaar cel wegens ‘organisatie van massale onlusten’. Bij aankomst bij de Litouwse grens weigerde Statkevitsj zijn eigen land te verlaten en verkoos hij in het niemandsland tussen Belarus en Litouwen te blijven. Onder de veertien vrijgelaten buitenlanders zijn ingezetenen van Litouwen (zes), Duitsland, Letland en Polen (elk twee), Frankrijk en Groot-Brittannië (beide een).
Voorafgaand aan hun vrijlating maakte de Amerikaanse gezant John Coale bekend dat de Verenigde Staten sancties tegen de Belarussische luchtvaartmaatschappij Belavia hadden opgeheven. Die waren van kracht sinds 2021, toen Belarus een toestel van Ryanair dwong te landen om een kritische journalist die aan boord was te arresteren.
Al maandenlang zijn er intensieve contacten tussen Minsk en Washington over mogelijke versoepeling van het sanctieregime, hervatting van diplomatieke betrekkingen en de vrijlating van gevangenen. In juni ontving de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko de speciale gezant van Donald Trump, Keith Kellogg, en in augustus belde Trump Loekasjenko persoonlijk op om hem te bedanken voor de vrijlating van zestien gevangenen.
Dat telefoongesprek vond plaats voordat Trump naar Alaska vloog voor zijn ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin, die volgens Trump ook onderwerp was van zijn gesprek met Loekasjenko. Sindsdien heeft de Amerikaanse president zich meermaals lovend uitgelaten over Loekasjenko, die hij ‘een zeer gerespecteerde president’ noemde.
Onder de in juni vrijgelaten gevangenen was Sergej Tichanovski, echtgenoot van oppositieleider Svetlana Tichanovskaja, die in 2020 in plaats van haar eerder dat jaar gearresteerde man deelnam aan de presidentsverkiezingen. De massale protesten tegen stembusfraude die daarop volgden werden met harde hand neergeslagen, waarna Tichanovskaja het land ontvluchtte. Tichanovski kreeg 18 jaar gevangenisstraf.
In het verleden heeft Loekasjenko vaker politieke gevangenen ‘geruild’ voor concessies van het Westen, maar daaraan kwam een eind na zijn actieve steun voor de Russische inval in Oekraïne in 2022. Loekasjenko probeert nu dezelfde kaart weer te spelen, wellicht in de hoop dat Trump zijn Europese bondgenoten kan manen tot intrekking van sancties.
Volgens mensenrechtenorganisaties telt Belarus nog altijd meer dan 1.100 politieke gevangenen. Velen zijn gearresteerd in de nasleep van de protesten van 2020. Onder hen zijn bekende tegenstanders van Loekasjenko als Maria Kolesnikova en Viktor Babariko, alsook mensenrechtenactivist en Nobelprijswinnaar Ales Bialiatski.
Hoewel tientallen gevangenen zijn vrijgelaten, worden vijf jaar na dato in Belarus nog altijd mensen vervolgd voor hun deelname aan de protesten. Zeker negen van hen zijn in gevangenschap overleden, als laatste de 36-jarige Andrej Podnebenny, die op 2 september in zijn cel in Mogiljov overleed onder nog onopgehelderde omstandigheden. Podnebenny was in november 2021 gearresteerd en veroordeeld tot meer dan 16 jaar gevangenisstraf wegens ‘extremisme’.
Ondanks de relatieve ‘dooi’ in de betrekkingen tussen Minsk en Washington kijkt het Westen met argusogen naar de grootschalige Russisch-Belarussische militaire oefening die van vrijdag tot en met dinsdag in Belarus plaatsvindt onder de codenaam ‘Zapad-25’ (‘West-25’). Die extra aandacht komt door de Russische drones die deze week het luchtruim van Polen schonden, maar ook doordat soortgelijke oefeningen in 2021 en begin 2022 voorafgingen aan de inval in Oekraïne.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant