Het lijkt een haast vanzelfsprekende regel in de biologie: moeder en nageslacht behoren altijd tot dezelfde diersoort. Maar een Europese mierensoort breekt met deze wet: de koningin brengt niet alleen zoons voort van haar eigen soort, maar ook van een andere, verwante mierensoort.
Het is de eerste keer dat in de natuur is waargenomen dat een dier een andere soort ter wereld kan brengen. Van de mierensoort M. ibericus was al bekend dat die kan paren met mannetjes van koloniën van de andere soort: M. structor. De gekruiste mieren die hieruit voortkomen worden ingezet als werkers voor de kolonie.
Maar entomologen van de Universiteit van Montpellier beschrijven nu in vakblad Nature een wel heel opmerkelijke genetische truc: de ibericuskoningin kan structormannetjes maken zonder dat ze zelf in de buurt is geweest van een structorkolonie. Dit kan doordat haar verre voorouders wél kruisten en ze daardoor in een gespecialiseerd orgaan het genenpakket van de andere mierensoort met zich meedraagt. Vervolgens paren andere ibericuskoninginnen met haar structornakomelingen, om zo alsnog aan de hybride werkers te komen.
De Franse wetenschappers zagen hoe ibericus in staat is tot het klonen van de andere soort door eitjes te leggen die enkel structor-DNA bevatten. De onderzoekers troffen op Sicilië twee van elkaar verschillende mannetjesmieren aan in hetzelfde nest: een harige en een haast kale variant. Genetisch onderzoek wees uit dat het om twee verschillende soorten ging, waarvan structor er één was. Opmerkelijk, want de dichtstbijzijnde koloniën van deze soort bevinden zich rond de Alpen, ruim 1.000 kilometer verwijderd van de vondst.
Voor het onderzoek namen de entomologen honderden individuele mieren uit heel Europa onder de loep en brachten ze het genoom van de beestjes in kaart. Ook pas gelegde eitjes werden in het lab bestudeerd.
‘Een cool onderzoek’, zegt Jonna Kulmuni van de Universiteit van Amsterdam. De Finse mierenonderzoeker, niet betrokken bij de studie, bestudeert zelf hoe gekruiste mierensoorten beter bestand zijn tegen klimaatverandering. ‘We wisten al dat mierenkoninginnen soms in staat zijn tot het klonen van mannetjes binnen hun eigen soort. Daarbij kunnen de vrouwtjes nakomelingen leggen zonder eerst bevrucht te worden. Maar het unieke aan deze vondst is dat ibericus het vermogen bezit om structormieren te klonen, terwijl evolutionair gezien deze soorten al 5 miljoen jaar geleden van elkaar afsplitsten.’
Ter vergelijking: de laatste gemeenschappelijke voorouder van mensen en chimpansees wordt geschat op zo’n 7 miljoen jaar geleden. ‘Stel je voor dat een moeder opeens bevalt van een babymensaap.’
De onderzoekers van de Nature-publicatie denken dat het kruisen tussen de ibericuskoninginnen en hun gekloonde structorzonen resulteert in extra sterke, hybride werkmieren. Kulmuni zou graag vervolgonderzoek zien naar de voordelen voor de mierenkolonie van deze kruisingen. ‘Net als grote steden, hebben mierennesten miljoenen bewoners. Zulke situaties zijn erg gevoelig voor virussen of andere epidemieën. De genetische variatie die ontstaat door kruisen kan leiden tot een hogere weerbaarheid tegen zulke ziektekiemen.’
Ook van mensen is bekend dat het kruisen met andere menssoorten miljoenen jaren geleden heeft bijgedragen aan voordelige eigenschappen. Zo werd elf jaar geleden ontdekt dat Tibetanen beter zijn aangepast aan het leven op zuurstofarme hoogvlakten, omdat zij nog steeds genen in zich dragen die afstammen van een uitgestorven mensensoort, de denisovamens. ‘Onderzoek naar hybride mieren helpt ons ook ons eigen DNA beter te begrijpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant