Aanslag in Doha Diplomatiek gezien is het ongehoord om degene aan te vallen met wie je onderhandelt. Maar Israël, zegt oud-diplomaat Nikolaos van Dam, wil helemaal niet onderhandelen. „Ze willen de tegenpartij vernietigen.”
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu tijdens een toespraak in Jeruzalem op 13 augustus.
Het opmerkelijke was niet dat Israël in het buitenland een vijand probeerde te doden. De aanval op Hamas-leiders, dinsdagmiddag in Qatar, past in een lange reeks Israëlische aanslagen op militanten. Vorige maand nog liquideerde Israël de premier van de Houthi’s in Jemen.
Wel opvallend is de plaats van handeling: de hoofdstad van een Amerikaanse bondgenoot. Een eerdere Hamas-leider die in Doha woonde, Ismail Haniyeh, werd door Israël gedood toen hij op bezoek was in de Iraanse hoofdstad Teheran. Diplomatiek gezien is het bovendien ongehoord om iemand te beschieten met wie je aan het onderhandelen bent.
Toch past de Israëlische aanval volgens oud-diplomaat Nikolaos van Dam in het beeld dat de Israëlische beleidsbepalers uitdragen. Ze willen „niet onderhandelen, maar de tegenpartij vernietigen”, zegt Van Dam. „Onderhandelen doen ze alleen om de andere partijen zoet te houden.”
Het is nog niet duidelijk hoe Hamas zich na de aanslag zal opstellen in de onderhandelingen over een staakt-het-vuren in Gaza. Op bemiddelaar Qatar heeft de aanslag op eigen grondgebied vooralsnog geen invloed. Het land heeft zich weliswaar scherp uitgelaten over de Israëlische schending van de territoriale integriteit, maar laat ook weten dat het zijn bemiddelende rol in Gaza zal voortzetten.
De aanslag in Doha past in een lange traditie. In zijn boek Rise and Kill First. The Secret History of Israel’s Targeted Assassinations, uit 2018, schrijft de Israëlische journalist Ronen Bergman dat Israël meer mensen geliquideerd heeft dan enig ander westers land sinds de Tweede Wereldoorlog. Bergman telde er minstens 2.700.
Israël deinst er bepaald niet voor terug om moordaanslagen te plegen in andere landen, variërend van Tunesië en Libanon tot Noorwegen en Italië. Ook wordt er geen enkele methode geschuwd: van vergiftigde tandpasta tot ontploffende telefoons en reservebanden in auto’s.
Volgens de Palestijns-Amerikaanse historicus Rashid Khalidi heeft de decennialange liquidatiecampagne tegen Palestijnse leiders erin geresulteerd dat de tweede of zelfs derde garnituur overbleef. De geliquideerde leiders, schreef Khalidi in zijn boek The Hundred Years’ War on Palestine. A History of Settler Colonial Conquest and Resistance, behoorden tot de beste en meest effectieve; „door hun verlies bleven de Palestijnen achter met een minder dynamische en zwakkere organisatie”.
Rook stijgt op na een explosie in de Qatarese hoofdstad Doha op dinsdag, na een Israëlische luchtaanval, op een beeld uit een video van AFPTV. Foto Jacqueline Penney / AFPTV / AFP
Voor politiek leider Khaled Meshaal van Hamas, aanwezig in Doha, moet de Israëlische aanval als een déjà vu gevoeld hebben. In 1997 werd hij al eens, in de Jordaanse hoofdstad Amman, vergiftigd door agenten van de Israëlische inlichtingendienst Mossad. Zij lieten vlak bij zijn oor een giftige substantie los. Maar de Mossad-agenten werden gesnapt, en Jordanië dwong Israël om het tegengif toe te dienen, in ruil voor hun vrijlating. Zo overleefde Meshaal. Het is nog niet zeker of hij nu, 28 jaar later, wel levend uit de aanslag is gekomen.
Benjamin Netanyahu, bij de vorige aanslag op Meshaal ook al premier van Israël, zei dinsdag dat de aanslag in Doha een vergelding was voor een aanval bij een bushalte in Jeruzalem eerder deze week, waarbij vijf mensen gedood werden. Toch valt de Israëlische aanslag niet los te zien van de Hamas-aanval op 7 oktober 2023.
Vorig jaar, na een eerdere liquidatie van een Hamas-topman, zei Mossad-chef David Barnea dat hij vastbesloten was om „de rekening te vereffenen” met Hamas. „Laat elke Arabische moeder weten dat als haar zoon, direct of indirect, heeft deelgenomen aan het bloedbad van 7 oktober, hij zijn langste tijd gehad heeft.”
De aangekondigde wraakcampagne tegen de plegers van ‘7 oktober’ doet denken aan de operatie ‘Toorn van God’. Dit was een jarenlange Israëlische vergeldingscampagne tegen leden van Zwarte September, die in 1972 op de Olympische Spelen van München acht Israëlische sporters en drie begeleiders vermoordden.
Mahmoud Hamshari, de vermoedelijke leider van Zwarte September in Frankrijk, werd gedood nadat Mossad-agenten de marmeren voet van zijn bureautelefoon hadden vervangen door een nepversie met een bom erin. Een ander werd onder een bus in Londen geduwd, een derde werd in Cyprus gedood met een bom in zijn bedlampje.
Volgens Elisabeth Schweiger, die in 2018 aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveerde op gerichte moordaanslagen, was de aanval in Doha „zonder twijfel een schending van het verbod op het gebruik van geweld en een schending van de territoriale integriteit van Qatar”.
De politicoloog, tegenwoordig verbonden aan de Universiteit van Stirling in Schotland, merkt op dat de Verenigde Staten en enkele andere landen de afgelopen twintig jaar geprobeerd hebben om gerichte moordaanslagen op verdachte terroristen onder het recht op zelfverdediging te scharen. „Maar de rechtmatigheid van dergelijke aanslagen is nooit wereldwijd aanvaard en wordt door de meeste landen verworpen.” Zelfs volgens een ruime interpretatie van dat recht op zelfverdediging valt de aanval in Doha daar niet onder, aldus Schweiger.
Ook nu hebben de meeste Arabische en westerse landen de Israëlische aanval veroordeeld. Toch wordt Israël in dit soort gevallen niet bestraft. Van Dam, oud-ambassadeur in Irak en Egypte, herinnert zich uit eigen ervaring de worsteling van westerse landen om Israël ergens op aan te spreken. „Toen ik in Caïro zat, werd ik eens aangesproken door de secretaris-generaal van de Arabische Liga. Of ik een boodschap aan Israël wilde doorgeven, ‘want naar jullie luisteren ze wel’. Ik heb braaf geknikt, in de wetenschap dat Israël zich van niemand iets aantrekt.”
Source: NRC