Hinke Piersma | NIOD-onderzoeker Zionisme, het streven naar een Joodse staat, is een gevoelig onderwerp. Hinke Piersma gaat de geschiedenis hiervan in Nederland onderzoeken.
Hinke Piersma, directeur onderzoek van het NIOD.
Wat weten we allemaal niet – of niet meer – over het antizionisme in Nederland? Hoe heeft de omslag in de waardering ervan na de oorlog zich voltrokken? Het moet de inzet worden van een studie door het NIOD die directeur onderzoek Hinke Piersma donderdag aankondigt in haar oratie als bijzonder hoogleraar geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog aan de Universiteit van Amsterdam.
De omslag in de publieke opinie over Israël en Palestina raakt ook historici als Piersma. „Ik heb mezelf ook niet eerder zo bevraagd over de Nederlandse houding tegenover Israël, dat is toch het gevolg van de impact die de Holocaust heeft gehad.”
In haar oratie In de ban van het verhaal pleit Piersma in brede zin voor meer historische empathie, bescheidenheid én verantwoordelijkheid. Ze verzet zich tegen de „in beton gegoten” verhalen die tot wapens worden gemaakt in maatschappelijke polarisatie: over de Tweede Wereldoorlog, over de oorlog in Gaza. „We weten zoveel niet”, zegt ze in haar werkkamer in het NIOD in Amsterdam. „Het zou goed zijn als ook historici zich daar in het openbaar meer rekenschap van geven.”
Piersma (61) ondervond dat bij het werken aan Vergeet de trieste dagen… (2024), haar biografie van de Joodse jurist David Simons (1904-1998), een overtuigd zionist, medewerker van de Haagse Joodse Raad en later een van de oprichters van het CIDI. „Ik merkte dat je voortdurend zaken tegenkomt die we gewoon niet weten. Niet omdat ze nog niet zijn ontdekt, maar omdat ze weg zijn, verdwenen. Dat noopt tot bescheidenheid.”
„Nee, zeker niet. Dat is ook weer een eenduidig antwoord: zó was het, en niet anders. We willen zo graag antwoorden. Terwijl die er soms simpelweg niet zijn. De titel van mijn oratie verwijst naar de oratie van NIOD-directeur Hans Blom uit 1983, In de ban van goed en fout?. Inmiddels zijn we, dat is mijn stelling, in de ban geraakt van verhalen. Die moeten duidelijk zijn en eenduidig. Maar dat is de geschiedenis niet.”
„Omdat je daaraan goed kunt zien hoe geschiedenis wordt gereduceerd rot een sensationele whodunnit. Dat bedoel ik niet alleen als kritiek op de journalistiek, het toont aan hoe sterk de behoefte is om zaken op te lossen en schuldigen aan te wijzen, het verhaal afsluiten. Maar ik denk dat we een historisch trauma nooit afsluiten, we moeten het vorm geven.”
„Ja, natuurlijk, dat doe ik ook. Waar ik voor pleit is dat we duidelijk maken hoe voorlopig historische oordelen zijn, hoeveel ruimte er nog zit tussen allerlei stellige verhalen. Je moet niet de pretentie hebben het laatste woord te spreken. Ik merk bij studenten wel dat ze alles al denken te weten over de Tweede Wereldoorlog. Mijn streven is dat ze weggaan met het besef dat het niet zo is.”
„Vóór de oorlog was het zionisme hier maar een kleine stroming en onder Joden zeer omstreden. Het Nieuw Israëlitisch Weekblad, nu heel erg pro-Israël, zag de zionisten als ‘heethoofden’. Na de oorlog zie je een enorme cesuur. Nu ging alles om de veiligheid van de staat Israël. Die omslag is fascinerend, maar ook de vraag: waar is dat antizionistische geluid van voor de oorlog gebleven? Onder de overlevenden van de Holocaust bevonden zich ook antizionisten maar die deden er na de oorlog het zwijgen toe, is mijn aanname.”
„Mensen die kritiek op Israël hebben worden nu beschuldigd van antisemitisme of zelfs bedreigd. Terwijl zulke kritiek er dus ooit al was. Ik wil nagaan hoe de context daarvan is veranderd, tot in de jaren zeventig.”
„Dat is een goeie vraag, die ook zeker aan bod zal moeten komen. Het gaat mij niet om het bestaan van de staat Israël, maar om de ontwikkeling van het antizionisme in Nederland en de rol die de Holocaust heeft gespeeld. Die wordt nu openlijk benut om kritiek op Israël weg te zetten.”
„Alles wat met de oorlog en de Holocaust te maken heeft is kwetsbaar. Maar ik denk dat we juist weer meer ruimte kunnen creëren voor historisch besef van de Holocaust door die los te maken van het politieke gebruik ervan. Dat kan ook helpen om de betonnen posities in het huidige debat wat los te wrikken.”
„Die druk is er, maar ik denk dat we nog eens goed kritisch naar die definitie moeten kijken. Zelfs een van de opstellers ervan heeft gezegd dat het niet de bedoeling was dat die definitie werd gebruikt om mensen uit te sluiten van het debat.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC