Oorlog in Oekraïne Voor het eerst in de Russische oorlog tegen Oekraïne grijpen NAVO-landen militair in: de Poolse en Nederlandse luchtmacht haalden woensdag Russische drones neer in het NAVO-luchtruim boven Polen.
Soldaten patrouilleren in de straten van Wyryki-Wola, waar brokstukken van een Russische drone terecht zijn gekomen.
Het binnendringen van het Poolse luchtruim door Russische drones, in de nacht van dinsdag op woensdag, wordt door Warschau beschouwd als een „daad van agressie” tegen het land. Het is voor het eerst sinds de grootschalige Russische invasie in buurland Oekraïne in 2022 dat NAVO-landen schoten afvuren op Russische doelen.
Demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) bevestigde woensdagochtend dat ook Nederlandse F-35-gevechtsvliegtuigen Russische drones boven Polen uit de lucht hebben geschoten. Sinds 1 september bewaken Nederlandse F-35’s het NAVO-luchtruim boven Oost-Europa.
Dinsdagavond om 23.30 uur werd de eerste schending van het Poolse luchtruim gemeld, de laatste rond 06.30 uur woensdagochtend. In totaal zou het gaan om negentien schendingen van het Poolse luchtruim, naar wordt aangenomen als onderdeel van een nieuwe massale Russische drone- en raketaanval op Oekraïne. De Poolse premier Donald Tusk bevestigde dat „Russische drones” boven Polen vlogen en zei dat drones die een directe bedreiging vormden zijn neergehaald.
„We hebben te maken met een grootschalige provocatie. We zijn klaar om dergelijke provocaties af te slaan”, zei Tusk woensdagochtend. „De situatie is ernstig en niemand twijfelt eraan dat we ons op verschillende scenario’s moeten voorbereiden.”
De gebeurtenis werd woensdagochtend in brede kring zeer scherp veroordeeld, zowel vanuit Europa als vanuit de NAVO. Velen beschouwen de schending niet als een incident, maar als een bewuste Russische provocatie, waarbij president Poetin mogelijk wil testen hoe Europa en het NAVO-bondgenootschap reageren.
EU-buitenland chef Kaja Kallas schreef op X dat de aanval mogelijk „intentioneel en niet per ongeluk” was en noemde het „de meest serieuze schending van het Europese luchtruim door Rusland sinds het begin van de oorlog”.
NAVO-landen komen woensdagochtend bijeen in een spoedoverleg over de aanval. Daarbij kijkt Polen nog niet naar artikel 5 van het NAVO-verdrag – dat stelt dat een aanval op één of meer NAVO-landen wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten. Voor het eerst sinds de Russische invasie in Oekraïne doet een NAVO-land wel een beroep op artikel 4 – waarbij spoedoverleg volgt als de territoriale integriteit van een van de NAVO-landen wordt geschonden.
De Russische Shahed-drones, het type waarmee Moskou vrijwel dagelijks Oekraïense steden aanvalt, werden onderschept tijdens een Russische aanval op onder meer Lviv en Loetsk in het westen van Oekraïne.
In de vroege ochtend werden op zeven plaatsen in Polen brokstukken van drones gevonden. In het dorpje Wyryki-Wola raakte een drone rond 06.30 uur een dak van een gebouw dat daardoor schade opliep. Bewoners hoorden in de vroege ochtend „motorgeluiden” en „luide explosies” en renden in pyjama’s en op pantoffels de straat op. „Iedereen is in paniek”, zei een bewoner tegen de Poolse krant Gazeta Wyborcza. Niemand raakte gewond.
Brokstukken van een Russische drone worden afgeschermd door Poolse brandweerlieden. Foto Piotr Pyrkosz/AP
Andere drones werden gevonden in akkers en nabij een begraafplaats, allemaal buiten de bebouwde kom. De meeste drones kwamen neer nabij de grens met Wit-Rusland. Eén drone werd driehonderd kilometer landinwaarts gevonden in een akker rondom het dorp Mniszków, vlakbij de stad Lódz. Van die drone was waarschijnlijk de brandstof op, meldden Poolse media.
Het Poolse Ministerie van Defensie spreekt van „een tiental” objecten die in de nacht van dinsdag op woensdag het Poolse luchtruim zijn binnengedrongen. De verwachting is dat er in de loop van de dag op meer plaatsen in Polen brokstukken van drones worden gevonden.
De Russische schending van het Poolse luchtruim markeert een nieuwe fase in de Oekraïense oorlog. Hoewel Russische drones de afgelopen jaren onderweg naar doelen in Oekraïne vaker boven NAVO-grondgebied vlogen, onder meer in het luchtruim van Roemenië, bleef een militair antwoord van het bondgenootschap tot nu toe uit.
De Russische schending van het Poolse luchtruim past in een patroon dat duidt op een voortdurende, en steeds openlijker, escalatie van de Russische vijandelijkheden jegens Europa en de NAVO. President Poetin, die kort na zijn massale invasie in Oekraïne geopolitiek een uiterst geïsoleerd bestaan leidde, lijkt zich de afgelopen weken gesterkt te voelen door vriendschappelijke ontmoetingen met prominente wereldleiders als de Amerikaanse president Trump, de Chinese leider Xi Jinping en de Indiase premier Narendra Modi.
Afgelopen weekeinde vielen de Russen voor het eerst een regeringsgebouw in Kyiv aan, dat daarbij beschadigd raakte. Eerder deze zomer waren al gebouwen van de Europese Unie, de Britse diplomatieke vertegenwoordiging en een Amerikaans bedrijf in Kyiv doelwit van de Russen.
Poetin lijkt zich steeds meer gesterkt te voelen door het gebrek aan actie van de Amerikaanse regering sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis. Trump heeft Poetin de afgelopen maanden herhaaldelijk gedreigd met sancties en andere maatregelen, maar ondertussen liet de Amerikaanse president elke door hem gestelde deadline verlopen.
De afgelopen jaren worden tal van incidenten toegeschreven aan Russische sabotage-acties op verschillende plekken in Europa. De laatste weken laten een toename zien van Russische provocaties aan het adres van Europa. Het herhaaldelijk verstoren van gps-signalen voor de commerciële luchtvaart, onder meer boven Scandinavië en de Baltische staten, wordt in Europa gezien als een gevaarlijke en terugkerende provocatie. Ook een vliegtuig waarin de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, eind augustus boven Bulgarije vloog zou een bewust doelwit geweest zijn van Russische gps-verstoring.
Daarnaast wordt Moskou verdacht van tal van andere provocaties en sabotage-acties, waaronder de vernieling van energie- en datakabels in de Oostzee, brandstichtingen bij militaire installaties en illegale drone-surveillances boven militaire zones op NAVO-grondgebied.
Source: NRC