Ook Gouke Moes (33) zelf was verrast dat hij werd gevraagd als minister van Onderwijs. Hij is de opvallendste van de nieuwe ministersbenoemingen. Door zijn leeftijd, onervarenheid, en doordat hij al voor zijn benoeming onder vuur kwam te liggen van de linkse oppositie.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Tijdens het Kamerdebat over het vertrek van NSC uit het kabinet, twee weken geleden, kreeg Gouke Moes een appje van BBB-fractieleider Caroline van der Plas. Of ze hem even mocht bellen. Moes: ‘Ik dacht: ze wil vast weten of ik nog geschikte mensen ken die namens de BBB in het kabinet konden. Op X keek ik hoe het ervoor stond met het debat, en toen kwam ik de verdeling van de ministersposten tegen. Bij Onderwijs zag ik BBB staan. Ik dacht: o, help. Toen begon het mij te dagen.’
Ook voor oud-docent Gouke Moes (33) zelf was het een grote verrassing dat hij werd gevraagd als demissionair minister van Onderwijs. Hij is van de nieuwe ministersbenoemingen de meest in het oog springende. Door zijn leeftijd, zijn onervarenheid, en doordat hij nog voor zijn benoeming onder vuur kwam te liggen van linkse Kamerfracties vanwege een X-bericht uit september 2024, toen hij Statenlid was voor de BBB. Nadat een nieuw regenboogzebrapad was beklad met onder meer hakenkruizen, noemde hij dat ‘jammer, van beide kanten jammer’. Andere partijen spraken hun afschuw uit. Nadat hij eerst stelde verkeerd te zijn begrepen en zei dat hem woorden in de mond waren gelegd, bood hij vrijdag, na afloop van zijn eerste ministerraad, alsnog publiekelijk excuses aan.
‘Iedereen in Nederland is vrij om te zijn wie hij is, en vrij om te houden van wie hij wil houden’, zegt Moes maandag aan de telefoon. ‘Dat vind ik belangrijk, dat is helemaal het punt niet. Ik heb in mijn tweet woorden gebruikt die anders overkwamen dan ze waren bedoeld, en daar heb ik nu sorry voor gezegd. Het is nooit mijn bedoeling geweest mensen pijn te doen.’
Dinsdag kwam Moes voor het eerst in actie in de Kamer, in een debat waarin hij alleen kort reageerde op moties. Bij aanvang maakte hij weer zijn excuses, die hij daarna ook nog herhaalde in een Kamerbrief. Maar Moes’ echte vuurdoop volgt nog, woensdag tijdens zijn eerste commissiedebat, over academische vrijheid. De Partij voor de Dieren is van plan een motie van wantrouwen tegen Moes in te dienen. Zijn uitlatingen maken hem volgens die partij ongeschikt als minister, omdat hij ook verantwoordelijk is voor de veiligheid van lhbti-jongeren in het onderwijs.
Het bekladde ‘gaybrapad’ ligt voor een school in Appingedam waar Moes werkte als vmbo-docent. Hij kent de leerlingpopulatie, zegt hij. ‘Ik heb uitingen over homoseksualiteit in mijn klas meegemaakt die niet door de beugel konden, en dat heb ik altijd strak genormeerd. Maar je hebt er wel mee te maken. Dan is de vraag: wat is effectief om te werken aan emancipatie? Ik denk dat je in gesprek moet.’ Bovendien: ‘Het regenboogsymbool is voor veel mensen uit de lhbti-gemeenschap belangrijk, maar niet iedereen uit de gemeenschap identificeert zich ermee. Ik sta voor al die mensen.’
Moes maakte op stormachtige wijze carrière bij de BBB. Hij meldde zich in 2021 bij de partij en voerde in 2022 gesprekken met partij-oprichters Caroline van der Plas en Henk Vermeer, die in hem een talent zagen. ‘Ik heb er geen diagnose op gedaan, maar ik denk dat hij hoogbegaafd is’, zegt Vermeer. ‘Gouke denkt altijd een stapje verder dan de meesten.’
Na de Statenverkiezingen van 2023, waar BBB de grootste partij werd, werd Moes fractievoorzitter. Sinds maart was hij gedeputeerde, een functie die hij nu verruilt voor die van minister. Zijn onervarenheid is geen probleem, vindt Vermeer: ‘Door zijn ervaring als docent weet Gouke wat er leeft en hoeft hij niet te vertrouwen op rapporten die hij in zijn hand krijgt geduwd.’
Moes komt uit een gereformeerd gezin met zeven kinderen. Zelf heeft hij er drie, de vierde is op komst. Met zijn gezin woont hij aan een kanaal ten noorden van Groningen, nabij het dorp Aduard, waar hij een vervallen boerderij kocht die momenteel in de steigers staat. Zijn eigen schoolcarrière noemt hij aan de telefoon ‘een mooi verhaal’. Hij was een ‘druk en leergierig’ jongetje, maar op het vwo speelde faalangst hem parten. ‘Ik ben er een paar maanden voor het eindexamen mee opgehouden. Als je erg faalangstig bent, zijn examens een dingetje. Voor mij was dat dingetje te groot.’
Hij stapte over naar het mbo en volgde een praktijkopleiding tot smid en machinebankwerker. Toen hij ‘verveeld’ raakte, deed hij een instaptoets voor het hbo, waar hij een lerarenopleiding Engels deed. Hij gaf les op twee vmbo-scholen en begon onlangs aan een masteropleiding energietransitie. ‘Maar die heb ik on hold gezet omdat dit ministerschap er tussendoor kwam.’ Het onderwijs is zijn ‘passie’, zegt Moes. ‘De onderwijskwaliteit staat de laatste decennia onder druk. Ik had jongens van 15 en 16 in de klas die geen pagina uit een boek konden lezen. Heel zorgelijk.’
Wie het X-account van Moes bekijkt, ziet dat hij zich over sommige onderwerpen vaak en stellig uitsprak. Niet alleen over BBB-onderwerpen als stikstof, windmolens en klimaatbeleid, ook plaatste hij een oproep te stoppen met ‘het demoniseren van vet en zout’. ‘Stop met het heilig verklaren van fruit. Eet vlees!’ Moes is een trotse hobbyfokker. ‘De dieselschipversleepte soja, rijst en avocado-etende veganist die mij gaat overtuigen dat mijn koeien in de achtertuin slecht zijn voor het milieu moet nog geboren worden’, luidde een ander X-bericht.
Veelvuldig plaatste en herplaatste hij berichten over toegenomen antisemitisme en het lot van de Israëlische gijzelaars. De rector van de UvA, Peter-Paul Verbeek, noemde hij naar aanleiding van de pro-Palestinaprotesten aldaar een ‘warm pak boter’. Hij deelde een artikel waarin infanticide (kinderdoding) en abortus met elkaar worden vergeleken, met de tekst ‘zeer interessant, stof tot nadenken over wat van waarde (heilig) is’.
En in reactie op een negatieve post van een ‘genderkritische’ activist over een plan om geslachtsaanduiding op het ID-bewijs optioneel te maken en daarbij geen leeftijdsgrens te hanteren, schreef hij: ‘Wat is eigenlijk het verschil tussen conversietherapie en genderbevestigende chirurgie?’ (Conversietherapie is het onder dwang proberen te ‘genezen’ van homoseksuelen. Onder genderbevestigende chirurgie vallen ingrepen die bij transgender personen lichaam en genderidentiteit in overeenstemming brengen.)
Moes houdt van politieke discussies, zegt Gertjan Bouwman, die hem tien jaar kent. Bouwman is eigenaar van een assurantiekantoor waar Moes klant is en was samen met hem eigenaar van een stuk grond waar ze tiny houses op wilden bouwen, een plan dat niet van de grond kwam. ‘Gouke mocht altijd al graag de discussie zoeken. Hij is niet per se welbespraakt, maar kan filosofisch en diep over dingen nadenken. Hij heeft een sterke mening, ik ben benieuwd hoe hij daar als minister mee om zal gaan. Gouke is eigengereid.’
Om uiterlijk vertoon geeft Moes niks, zegt Bouwman. ‘Hij rijdt in een oud barrel, een Skoda volgens mij. Hij heeft een trekker en houdt een paar koeien en kippen. Eén keer ging hij ergens een nieuw kalf halen, dat stopte hij gewoon in zijn kofferbak.’ Dat hij voor de politiek koos, verraste vriend en vijand, zegt Bouwman. ‘Niemand had dat achter hem gezocht.’
Tjeerd van Dekken was gedeputeerde namens de PvdA in Groningen toen Moes daar BBB-fractievoorzitter was en kent hem als een politicus met ‘brandende ambitie’. Hij noemt hem ‘conservatief, principieel en gepassioneerd’. Een valkuil is zijn ‘koppigheid’, denkt Van Dekken. Dat bleek volgens hem bij de gaybrapaden-kwestie, waarin Moes aanvankelijk niet onomwonden excuses maakte. ‘Excuses maken moet je in het publieke domein doen. Dat deed hij pas vorige week, onder druk. Hij heeft in Groningen niet het gesprek gezocht met de gemeenschap. Zijn X-bericht zorgde dat een gemarginaliseerde groep verder werd gemarginaliseerd. Het probleem met Moes is: als hij eenmaal een standpunt inneemt, is dat het standpunt.’
Moes hoopt dat hij de afkeer die er onder sommigen misschien nu al tegen hem bestaat, zal kunnen wegnemen. ‘Ik hoop dat mensen gaandeweg gaan zien dat het beeld dat ze wellicht hebben, niet klopt. Ik ga daar keihard voor werken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant