In Duitsland werden de bewoners van een appartementencomplex afgelopen week opgeschrikt door een middernachtelijk potje belletje-trek. Te bang om zelf poolshoogte te nemen schakelden ze de politie in, die de onruststoker inrekende: een overijverige naaktslak, wiens slijmspoor het belpaneel had geactiveerd. In een statement lieten de agenten weten de slak ‘na een strenge reprimande’ te hebben vrijgelaten in het gras.
Met lichte wroeging dacht ik terug aan de naaktslak die ik recent had platgetrapt in het Noorse Lysaker, naast het graf van de enige poolreiziger die ooit de Nobelprijs voor de Vrede won. Het ging per ongeluk, ik was zo nieuwsgierig naar de lichtgrijze granieten grafsteen dat ik niet keek waar ik mijn voeten zette. Spletsj. Ik troostte mezelf met de gedachte dat Noren de dieren haatten, jaren terug opperde een linkse politieke partij zelfs het plan om een jaarlijks slug hour te introduceren waarin iedereen zoveel mogelijk naaktslakken om zeep moest helpen.
Toch zat de misstap me dwars. Fridtjof Nansen, de poolreiziger in kwestie, had immers juist een voorliefde gehad voor impopulaire onderkruipsels – niet voor niets noemde hij zijn echtgenote liefkozend ‘Evapadje’. En als promovendus neurobiologie had hij onderzoek gedaan naar het zenuwstelsel van de slijmprik: een vis die argeloze slachtoffers bedekt met verstikkend slijm en oogt als een horrorfilmfigurant. (Voor de liefhebber zijn online fascinerende beelden te vinden van een vrachtwagenongeluk waarbij een grote hoeveelheid slijmprikken op de snelweg belandde.)
Inmiddels ligt Nansen al 95 jaar begraven in zijn eigen gazon. Lang associeerde ik hem uitsluitend met zijn heroïsche poolavonturen: als eerste mens doorkruiste hij Groenland van oost naar west op ski’s en later liet hij zich met het schip Fram invriezen in het ijs om zo mee te drijven naar de noordpool. En passant had hij zijn sporen verdiend als uitvinder, met de ontwikkeling van de Nansen-fles: een apparaat om water te bemonsteren op verschillende dieptes.
Minstens zo interessant was Nansens latere loopbaan als vredesdiplomaat, bleek tijdens een rondleiding door zijn voormalige villa – tegenwoordig de thuisbasis van het Fridtjof Nansen Institut voor duurzaamheid en geopolitiek. „Na de Eerste Wereldoorlog zette hij zich in voor de uitruil van krijgsgevangen en het verlichten van de hongersnood”, vertelde gids Bente. „Ook bedacht hij het Nansen-paspoort: een identiteitsbewijs voor vluchtelingen die nergens werden erkend als staatsburger. En het geld dat hij ontving als Nobellaureaat investeerde hij in agriculturele initiatieven in wat nu Oekraïne is.” Het steunprogramma dat de Noren nu voor de Oekraïeners hebben opgetuigd heet niet toevallig het Nansen-programma.
Des te wranger is het dat bij de Noorse marine al twintig jaar fregatschepen meevaren van het type ‘Fridtjof Nansen’. Een oorlogsschip vernoemen naar iemand die de Nobelprijs voor de Vrede won: het klinkt net zo tegenstrijdig als, laten we zeggen, een zelfbenoemde president of peace die zonder omhaal een oorlogsministerie optuigt. Wat dat betreft had die ándere bekende Noorse poolreiziger het beter getroffen: naar Roald Amundsen is de zeeslak Antarctophiline amundseni genoemd.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC