ZAP Het wetenschapsprogramma ‘Focus’ was gewijd aan zelfmoord, de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren. Ook een plotse overlijden kan de verhoudingen binnen een familie op scherp zetten, liet ‘Waar is mijn erfenis?’ zien.
Presentator Dennis van der Geest met nabestaande Jolanda in ‘Waar is mijn erfenis?’ Beeld Talpa
‘Mam, ik ga even een eindje lopen’, zei de 17-jarige Leon. Zijn moeder stond bij de droger en drukte hem de schone was in de armen. Kun je dat even op bed leggen? Ze was een beetje afwezig, bezig met de was, een tussendoormoment in het huishouden. Maar het bleek de laatste keer dat ze haar zoon in leven zag. „Ik heb hem niet aangekeken” zegt ze nu, vol schuldgevoel. Had ze dat maar wel gedaan, zegt ze, dan had ze misschien iets in zijn ogen gezien.
Het wetenschapsprogramma Focus (NPO2) was gewijd aan zelfmoord. Wie wel eens afscheid heeft genomen van iemand die zijn eigen leven beëindigde, weet: zelfdoding heeft een verwoestende uitwerking op de nabestaanden. Zeker als de dood voor hen uit de lucht komt vallen, zoals die van Leon. Schuldgevoel, maar ook woede, en de vraag of je de overledene überhaupt wel gekend hebt als je geen weet had van diens doodswens.
Het gebeurt 1.900 keer per jaar, zo meldt Focus, en het is de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren. Vooral bij jongens komt de zelfdoding vaak als een verrassing voor de omgeving. De Chinese neurobioloog Lin Zhang doet onderzoek naar zelfmoord bij Dick Swaabs Herseninstituut in Amsterdam. Op fijngesneden plakjes brein kan ze laten zien waar de zelfmoordgedachtes zich bevinden. Zwarte vlekken natuurlijk. Bij euthanasie zijn ze grijs. Zoals Swaab het zo poëtisch uitdrukt: „Een circuit in de hersenen dat de zin van het leven niet ziet zitten”.
Het is een ziekte, zegt ze, dus zal er in de toekomst wellicht een remedie tegen te vinden zijn. Verder blijkt uit haar onderzoek: depressie en zelfmoordgedachtes zijn niet per se aan elkaar verbonden. Mensen kunnen lang en zwaar depressief zijn en er toch niet uitstappen. Terwijl niet-depressieve mensen opeens weg kunnen zijn. Stress heeft er wel veel mee te maken. Verslaving, eenzaamheid, prestatiedruk noemt het programma verder als oorzaken, en vernedering – vooral als het een openbare vernedering is.
Cor, de vader van Jolanda en Jeanette, stierf weliswaar aan een hartaanval tijdens een potje biljarten, maar ook zijn plotse dood verscheurde de familie, zo blijkt uit Waar is mijn erfenis? (SBS6). De nieuwe vrouw van Cor wil geen contact met diens kinderen uit een eerder huwelijk. De dochters zitten al twee jaar te wachten op de afhandeling van de erfenis. Net als een plotse dood kan ook een zak met geld de verhoudingen op scherp zetten. Eigenlijk was het gezin al gebroken: ze zagen elkaar niet meer.
Op de foto’s zien we een bon vivant met een grijs baardje en een boot, een soort Jan Slagter. Zijn beste vriend noemt de overleden Cor een levensgenieter en een egoïst, misschien zelfs een narcist. Presentator Dennis van der Geest gaat met draaiende camera verhaal halen bij de weduwe. „We zijn hier met de beste bedoelingen”, zegt hij tegen de geschrokken vrouw. Beste bedoelingen? Zou dat nou? Volgens mij komen Van der Geest en zijn cameraploeg een emotionele straatscène schieten voor een realityprogramma. Maar het helpt natuurlijk als de tv-presentator zelf denkt dat hij als hulpverlener komt.
Waarmee ik overigens niet wil ontkennen dat zo’n hulpprogramma mensen daadwerkelijk verder kan helpen. Onder druk van de camera wordt alles vloeibaar. De erfenis van Cor wordt dus alsnog vlot afgehandeld. Eind goed al goed. Al is het onderliggende probleem, onmin in de familie, blijven liggen.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC