Kostuumdrama Het toppunt van ironie: in ‘Downton Abbey: The Grand Finale’ schrijft toneelschrijver Noël Coward het vervolg op de belevenissen van de adellijke Granthams. Dat soort knipoogjes maken het sentimentele slotstuk tot een feest.
Met ‘Downton Abbey: The Grand Finale’ komen de avonturen van de Granthams ten einde.
Al die auto’s! Die bussen! En die lichtreclames! Het Londen waar Downton Abbey: The Grand Finale mee opent bruist van moderniteit en leven. En het is wel heel ver verwijderd van het arcadische Yorkshire waar we de bewoners van het fictieve landgoed Downton Abbey vijftien jaar, zes serieseizoenen en twee eerdere speelfilms geleden hebben leren kennen. Toen was het 1912, en veroorzaakte de komst van elektrisch licht een kleine aardschok. Nu is het 1930, is de Titanic vergaan, de Eerste Wereldoorlog voorbij, Ierland onafhankelijk, en had de Bierkellerputsch van Hitler zelfs effect op het leven van de aristocraten en hun personeel en landarbeiders.
Downton Abbey: The Grand Finale. Regie: Simon Curtis. Met: Hugh Bonneville, Michelle Dockery, Elizabeth McGovern. Lengte: 122 minuten.
De klassenmaatschappij bestaat nog steeds. Via een immens zweefshot vliegt de film het voormalige Princess Theatre in, waar Lord en Lady Grantham met hun oudste dochter Mary op de eerste rang zitten, en de huisstaf op het schellinkje bovenin. Op het programma staat Bitter Sweet van toneelschrijver Noël Coward. Die was bekend van zijn in flamboyante dialogen en onderkoelde humor verpakte scherpe sociale satires.
Dat seriebedenker Julian Fellowes het heeft aangedurfd om Coward een prominente rol te geven in de grote finale is veelzeggend. Fellowes kent z’n plek, en z’n traditie, en weet ook dat een concept als Downton Abbey tegen z’n grenzen is aangelopen. Dat hij dat met liefde en ironie, en ja de bijbehorende lach en traan afsluit is dan nog het enige wat je kan doen. Aan het einde van de film geeft Fellowes zijn pen figuurlijk over aan Coward, die door de familie is geïnspireerd om zijn beroemde toneelstuk Private Lives te schrijven. Niet alleen de era van de Granthams is voorbij. Ook het tijdperk van dit soort drama. Maar dat wil niet zeggen dat je je er niet nog een keer in mag verlustigen.
Downton Abbey sloeg vijftien jaar geleden in als een bom in serieland. De kritieken waren laaiend, er werden Emmy’s en Bafta’s gewonnen. De kijkcijfers waren navenant. Kostuumdrama’s zijn altijd een geliefd genre geweest, je kunt er nostalgisch bij weg zwijmelen, een nieuwe blik op het verleden geven en daarmee ook iets over het heden zeggen. In het geval van Downton: dat het ‘upstairs’ van de adellijke familie en het ‘downstairs’ van het personeel nog steeds de maatschappij bepalen. Een ander onverwacht effect: de vraag naar butlers nam opeens enorm toe onder nieuwe rijken.
Bridgerton bouwde voort op het succes van Downton Abbey. De Netflixserie van showrunner Shonda Rhimes verscheen in 2020, en schilderde een alternatieve versie van de kostuums en kastelen van vroeger. Bridgerton speelt zich af tijdens de Regency Periode, begin negentiende eeuw. Rhimes deed een geniale ingreep. Zij introduceerde de matriarchale Koningin Charlotte, door de ziekelijke Koning George III te laten trouwen met een prinses van kleur. Zo gaf ze het hof een diverser aanzien. Ook gaf ze de vrouwelijke personages meer zeggenschap over hun eigen seksualiteit en maakte daarmee Netflix’ eigen rode oortjes-serie. Dit werd de nieuwe standaard voor kostuumdrama’s.
Door het succes van de serie ‘Downton Abbey’ nam de vraag naar butlers nam opeens enorm toe onder nieuwe rijken Beeld Rory Mulvey
Het is niet aan te raden met The Grand Finale in te stappen als je nog nooit een aflevering van Downton Abbey hebt gezien. Dit is de circusparade waarin alle personages nog een momentje mogen hebben. Lord Grantham (Hugh Bonneville) mag nog twee uur lang peinzen of hij de zaken aan zijn dochter Mary (die, oh foei, aan het begin van de film gescheiden blijkt) kan overgeven. Zijn ironische momentje heeft hij als ze samen een Londens appartement bezoeken en hij gruwt van het idee om als een soort laagjestaart tussen de mensen te moeten leven. Sliep het personeel niet altijd al boven hem onder de hanenbalken? Butler Carson gaat met pensioen maar kan het niet nalaten nog een keer het zilver te komen poetsen. Hoofd huishouding Mrs. Hughes verzekert aan kokkin Mrs. Patmore dat het consumeren van de huwelijkse staat „terrific fun” is.
De verhaallijntjes die al die momenten aan elkaar moeten rijgen zijn flinterdun. Mary’s scheiding houdt de gemoederen bezig, er staat een jaarmarkt op stapel. Van die dingen. Waarschijnlijk had de oude gravin-douairière van Grantham Violet Crawley het allemaal hopeloos frivool gevonden. Helaas overleed actrice Maggie Smith vorig jaar. Maar zoals gezegd vonden de makers in hun gefictionaliseerde Noël Coward een perfecte nieuwe commentator.
Niet alle kritiek op de serie is hiermee opgelost. Te wit, te nostalgisch op het conservatieve af, te preuts, te patriarchaal. Waar ligt de grens tussen afbeelden en verheerlijken? Het lijkt wel alsof Fellowes dat in zijn eigen traditie niet op kon lossen. Hij vertrok naar de Verenigde Staten om The Gilded Age te maken voor HBO, waarin hij nog een stapje terug deed in de tijd en de clash tussen ‘oud’ en ‘nieuw’ geld in het New York van eind negentiende eeuw onder de loep nam.
Ook het recente The Buccanneers naar de onvoltooide in de Gilded Age gesitueerde roman van Edith Wharton op Apple TV+ speelt daarmee. Net als Bridgerton mikt de serie van creator Katherine Jakeways met z’n diverse cast en queer verhaallijnen op een jong en divers publiek. In The Buccaneers trekken vijf jonge erfgenames naar Engeland om een echtgenoot te vinden, en met hun nieuwe geld tal van verarmde huizen te redden.
Die cultuurstrijd tussen Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten speelt ook in Downton Abbey: The Grand Finale weer een rol. De vraag is of Lady Cora Granthams erfenis de Britse aristocratie kan redden. Die clash tussen de stereotypes van de luidruchtige Amerikaanse kapitalisten voor wie met geld alles te koop is en de stille rijkdom van de overzedige Britten blijft een bron van vermaak. Maar vaak moet je er de sociale en politieke finesses zelf in lezen.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC