Stikstofcrisis Het kabinet stelde dit jaar een zware commissie samen om Nederland „zo snel mogelijk van het stikstofslot” te krijgen. De vooruitgang is gering; in juli verlieten boze maatschappelijke organisaties het overleg om het uitblijven van concrete plannen.
Femke Wiersma (BBB), demissionair minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Foto Lina Selg/ANP
Maatschappelijke organisaties hebben deze zomer uit onvrede belangrijk stikstofoverleg met een kabinetsdelegatie afgebroken. Ze noemden het overleg zinloos vanwege het gebrek aan voortgang. Demissionair minister Femke Wiersma (BBB, Landbouw) weigerde bovendien belangrijke informatie te delen waar de organisaties om hadden gevraagd.
Demissionair premier Dick Schoof zat de vergadering voor en moest die na een kleine twintig minuten afhameren. Meerdere betrokkenen bevestigen de gang van zaken.
De verwachtingen van het overleg waren hoog. Nederland zit al sinds 2019 in een stikstofcrisis. Het kabinet beloofde begin dit jaar snel met oplossingen te komen.
De organisaties die opstapten, waren werkgeversorganisaties VNO-NCW en Bouwend Nederland, en milieuclubs Natuurmonumenten en Natuur en Milieu. Dat dergelijke cruciale belangenorganisaties overleg met een zware kabinetsdelegatie opbreken, is zeer ongebruikelijk. Het is bij uitstek een moment waarop zij namens hun leden invloed willen en kunnen uitoefenen.
VNO-NCW schrijft in antwoord op vragen van NRC: „Bij het overleg in juli lag er helaas geen concreet plan.” Aanwezigen stelden dat overleg zo „weinig zinvol was. De premier heeft vervolgens geconcludeerd dat het beter was de bijeenkomst te beëindigen.”
Maatschappelijk is er forse kritiek op het uitblijven van nieuw stikstofbeleid door het kabinet als gevolg van politieke onenigheid. Begin januari voerde de rechtbank de druk op het kabinet op. De Nederlandse staat, oordeelde die, handelt „onrechtmatig” omdat die te weinig doet om de wettelijke stikstofdoelen te halen.
Kort daarna tuigde het kabinet een zware commissie op, de Ministeriële commissie Economie en Natuurherstel (MCEN). Schoof werd voorzitter en negen andere ministers en twee staatssecretarissen namen erin plaats.
De premier wilde zo het signaal afgeven dat het kabinet de stikstofproblemen wel degelijk serieus neemt. De commissie zou Nederland „zo snel mogelijk van het stikstofslot” krijgen en al in het voorjaar met een aanpak komen. Ongebruikelijke oplossingen waren „niet taboe”.
De zware kabinetsdelegatie overlegde periodiek met maatschappelijke organisaties, maar boekte nauwelijks vooruitgang. Achter de schermen lieten de organisaties het kabinet weten dat ze alleen nog aan tafel zouden komen als er concrete maatregelen zouden zijn.
Ook publiekelijk leverden ze kritiek. In een gezamenlijk statement schreven de ondernemers- en milieuclubs in maart al: „Alle juridische spitsvondigheden zijn uitgeprobeerd en onvoldoende gebleken. Stikstofvermindering en natuurherstel zijn de enige uitweg.”
Op 3 juli vond in het Catshuis een vierde gezamenlijke vergadering plaats van de kabinetsdelegatie en de maatschappelijke organisaties. Opnieuw was het kabinet niet verder gekomen dan vrij algemeen geformuleerde doelstellingen, naar eigen zeggen mede door de val van het kabinet een maand eerder.
Toen minister Wiersma bovendien weigerde een analyse van het Planbureau voor de Leefomgeving over een pakket maatregelen van het kabinet te delen, was voor de organisaties aan tafel de maat vol. Ze bestempelden de bijeenkomst als zinloos en vertrokken.
Het ministerie van Landbouw antwoordt op vragen van NRC dat de analyse nog vertrouwelijk was en daarom niet in de vergadering kon worden gedeeld. Volgens het ministerie lagen er bovendien wél concrete maatregelen op tafel, maar had het kabinet nog geen besluit genomen. Het topoverleg was „bewust” in een vroeg stadium gepland om de „input van maatschappelijke organisaties” bij dat besluit te kunnen meenemen.
Kamerlid Laura Bromet (GroenLinks/PvdA) vroeg de minister een dag later schriftelijk hoe het overleg was verlopen. Wiersma antwoordde summier dat partijen „verschillende verwachtingen” hadden gehad. Enkele stelden „dat het op dat moment niet opportuun was om het overleg te voeren. Daarom bleef het overleg deze keer beknopt en is besloten om op een later moment in de zomer verder te praten.”
Deze dinsdagavond zouden de organisaties voor het eerst weer met de kabinetsdelegatie over het stikstofprobleem praten.
Politieke partijen worstelen al sinds 2019 met wat de stikstofcrisis is gaan heten. In mei van dat jaar oordeelde de Raad van State dat de manier waarop de overheid de te grote stikstofuitstoot aanpakte, niet deugde. Ze zou problemen vooral vooruitschuiven, met grote gevolgen. Gemeenten konden bijvoorbeeld nog maar moeilijk vergunningen geven aan bouwprojecten en andere activiteiten waarbij stikstof vrijkomt.
Ook in de jaren erna lukte het de overheid niet een succesvolle en samenhangende aanpak te ontwikkelen. Politieke plannen om de veestapel fors in te krimpen, stuitten op langdurige en soms grimmige boerenprotesten.
De stikstofcrisis droeg sterk bij aan de opkomst van de BBB, de partij van verantwoordelijk landbouwminister Femke Wiersma. De BBB is tegen gedwongen krimp van de veestapel, wat volgens veel deskundigen noodzakelijk is om de stikstofdoelen te kunnen halen.
BBB-partijleider Caroline van der Plas noemde de stikstofdiscussie in de Tweede Kamer onlangs nog „gewoon grote onzin”.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC