Ze móéten voor de rechter verschijnen om hun asielprocedure niet in gevaar te brengen. Maar door te komen riskeren migranten in New York ook arrestatie. De Amerikaanse immigratiepolitie gebruikt de rechtbank als jachtterrein. ‘Wetten gelden niet langer.’
Door Thomas Rueb
Fotografie Adam Gray
De rechter is een grappenmaker. ‘Uw Engels is beter dan mijn Spaans’, zegt John Siemietkowski, terwijl hij van onder zijn toga een piepklein woordenboekje voor toeristen tevoorschijn tovert. ‘Even kijken.’ Hij vlindert door de pagina’s. ‘Wáár is het dichtstbijzijnde hotel? Nee, hier heb ik weinig aan.’
Frankyherliz schiet in de lach. Haar gezicht, strak van de zenuwen, ontspant al iets. Dit is haar eerste asielzitting in New York, het begin van een onzekere, mogelijk jarenlange procedure.
‘Thank you’, stamelt de jonge Venezolaanse met zwaar accent. ‘Gracias.’ Ook de twee migranten naast haar – een jongeman uit Peru, een vrouw uit Ecuador – glimlachen nu voorzichtig. Bij deze rechter, de gebbetjes blijven komen, is de sfeer tenminste goed. Maar dan betrekt opeens diens blik.
‘We moeten spreken over een zwaar onderwerp’, zegt Siemietkowski, zijn toon onverwacht somber. ‘Niet leuk, maar het moet. Luister goed. Er bestaat een kans dat je in dit land ooit wordt gearresteerd. Het beste wat je dan kunt doen: meewerken, je niet verzetten, hoe moeilijk dat ook is.’
Wat de drie migranten niet zien, en de rechter wel, is hoe in de deuropening achter hen een viertal gemaskerde mannen is verschenen.
Net over de drempel van de zittingszaal hebben zich onbekende, gemaskerde mannen verzameld.
De agenten van ICE, de Amerikaanse immigratiepolitie, vormen sinistere symbolen van Donald Trumps tweede termijn. Gewapend, gekleed in burger, bivakmutsen of maskers over het hoofd. Ze voeren controles uit langs de weg, vallen boerderijen en winkels binnen, patrouilleren door de binnensteden in auto’s zonder aanduiding. Zelden identificeren ze zichzelf.
Deze Immigrations and Customs Enforcement is de snelstgroeiende veiligheidsdienst van de Verenigde Staten. Donald Trumps nieuwe wetgeving, de ‘One, Big, Beautiful Bill’, maakt voor ICE zo’n 75 miljard dollar (64 miljard euro) vrij. Dit jaar zal de dienst de FBI in financiering overtreffen. Het budget overstijgt dat van de meeste legers op aarde.
ICE jaagt op migranten. President Trump beloofde zijn kiezers ‘massadeportaties’ en ‘de grootste uitzettingscampagne uit de Amerikaanse geschiedenis’. Jaarlijks wil hij een miljoen mensen verwijderen. Het is aan ICE, een voorheen tamelijk onzichtbaar agentschap, om dat te laten slagen.
Maar hun methoden botsen, steeds vaker en harder, op de Amerikaanse rechtsstaat.
‘Dit was het dan’, zegt rechter Siemietkowski. ‘Nog vragen?’ Na twintig minuten zit het erop. De drie migranten schudden het hoofd. Hun eerste stap is achter de rug. Elk krijgt van de rechtbank een datum voor een vervolgzitting. Pas daar zal de asielaanvraag inhoudelijk worden behandeld. Ze mogen een advocaat in de arm nemen, zegt de rechter. Dat wil nog weleens helpen.
Tijd om te gaan, wenkt Siemietkowski. ‘Tenzij je Mandarijn wilt leren?’ Het drietal kijkt vertwijfeld. De rechter glimlacht. ‘Het volgende groepje is Chinees!’ Een laatste grapje, vóór het onvermijdelijke.
Frankyherliz stapt de rechtszaal uit, papieren onder de arm, een glimlach op haar gezicht. En dan gaat het snel.
Gemaskerde mannen verschijnen aan haar weerszijden, elk grijpt een arm vast, ze loodsen haar de gang door – niet richting de lift, zoals ze binnenkwam, maar naar de nooduitgang. Daar duwen ze Frankyherliz door de zware deur. Op de brandtrap wordt ze tegen de muur gezet. Terwijl de deur langzaam dichtvalt, pas dan, verdwijnt haar lach.
Een gemaskerde agent schermt het kijkgat af met een vel papier. Een ijzige schreeuw. ‘Por favor!’, kermt Frankyherliz onzichtbaar door de deur. ‘No, no, por favor!’ Nee, nee, alstublieft.
Zo gaat het hier de hele dag. Elke dag. Niemand lijkt veilig: de agenten van ICE arresteren migranten aan het einde van hun asielprocedure, hun repatriëring door de rechter bevolen, maar ook degenen die er nog middenin zitten. Recente arrivés of decennialange inwoners. Mensen die de VS illegaal binnenslopen of vluchtelingen met een uitnodiging. Soms verdwijnen zelfs visumhouders.
Zelden is duidelijk waarom. De gemaskerde agenten tonen geen proces-verbaal, advocaten of familieleden worden niet verwittigd. Soms verschijnen gezinnen compleet in de rechtbank om even later met een gezinslid minder weer naar buiten te lopen.
Aan het hek van de rechtbank hangen foto's van door ICE opgepakte migranten.
‘Onwettige arrestaties’, aldus de New Yorkse procureur-generaal Letitia James. ICE arresteert immers migranten die, wettelijk gezien, gewoon in het land mogen zijn: elke asielzoeker heeft recht op een eerlijke procedure. Maar het naleven van die regels botst op Trumps eis om uitzettingen.
Zelfs burgemeester Eric Adams, die zich eerder met Trump verbond om een corruptiezaak te ontlopen, vraagt de president nu te stoppen. ‘We moeten mensen de kans geven om het wettelijke proces te doorlopen’, aldus Adams. ‘Niemand in onze stad mag zich gedwongen voelen om in de schaduwen te leven.’
‘Ik ben bang’, jammert Gloria. ‘Ik ben echt heel bang.’ De rechter zucht naar het scherm. In een zaal verderop is de Ecuadoraanse, zoals vele migranten vandaag, slechts via videoverbinding aanwezig. Dat komt Gloria te staan op een reprimande. ‘U behoort hier te zijn’, zegt de rechter. ‘Waar bent u precies bang voor?’
Gloria snikt op het scherm. ‘Dat er in de rechtbank iets met mij gebeurt’, huilt de vrouw, steil zwart haar, een peuter kruipend op haar schoot. ‘Dat mijn kinderen achterblijven zonder mij.’
‘Iederéén is bang’, antwoordt de rechter, met een blik op de andere migranten, die in de houten banken wachten op hun beurt. ‘Angst is geen geldige reden. Ik geef u nog één kans: u bent hier binnen het uur of ik schrap uw procedure.’
Verschrikt kijkt Gloria op. ‘Ik kom! Ik kom!’
Dit is het voor migranten zo pijnlijke dilemma: blijf je weg van je eigen zitting, dan verspeel je je kans op asiel. Slechts verborgen verblijf resteert. Maar kom je wel netjes opdagen, alles volgens het boekje, dan loop je het risico te worden gearresteerd.
Juist de regels volgen is gevaarlijk. En dat heeft een reden.
De agenten van ICE ervaren grote druk om hun cijfers op te krikken. Trump eist meer uitzettingen dan ooit, minstens drieduizend per dag. Maar tijdens de eerste maanden van diens presidentschap gebeurde er iets contra-intuïtiefs: het aantal uitzettingen kelderde.
De oorzaak is Trump zelf. De president oefent een afschrikwekkende werking uit op migranten. Slechts een enkeling waagt deze dagen nog een illegale oversteek. Daarmee neemt, automatisch, het aantal uitzettingen af. De meeste migranten werden gelijk langs de grens gearresteerd en gerepatrieerd.
Nu moet ICE voor uitzettingen dieper de samenleving in, op zoek naar migranten die daar al langer zijn gehecht. Dat blijkt, naast een morele, vooral ook een logistieke uitdaging. Want waar vind je mensen die doelbewust onder de radar leven? Hoe weet je wanneer zij waar gaan zijn?
De rechtbank biedt een buitenkansje.
‘Ik kan niet terug naar mijn land’, zegt Miguel, terwijl hij een hand haalt door zijn bos zwarte krullen. ‘Want ik ben een verrader.’ Miguel zegt te zijn gedeserteerd uit het Venezolaanse leger. In 2023 kwam hij op uitnodiging naar de VS. Onder president Joe Biden bood dit land een beschermde status aan vluchtelingen uit Venezuela.
Daaraan maakte Trump vlak na aantreden een abrupt einde. Zo’n 350 duizend Venezolanen, onder wie Miguel, verloren hun papieren, de grootste zogenoemde ‘de-documentation’ ooit in de VS.
Miguel heeft nog één kans, zegt de rechter: aantonen dat hij écht gevaar loopt in zijn thuisland. ‘Verzamel alles wat u heeft aan documentatie. Getuigenissen, foto’s, contactpersonen. Elke vorm van bewijs dat u in het leger zat. Dat neemt u dan mee naar uw volgende zitting. Dat is belangrijk!’
Miguel knikt. Bedankt. Krijgt een nieuwe datum.
Maar hij heeft op de gang nog geen twee stappen gezet of twee ICE-agenten – maskers, petten, zonnebril – grijpen zijn beide armen en loodsen hem door de haag immer aanwezige activisten, fotografen en journalisten, hoofd voorover gebogen, totdat Miguel uit ieders zicht verdwenen is.
Twee parallelle werkelijkheden splijten nu het Amerikaanse asielrecht: eentje binnen én eentje (vlak) buiten de rechtszaal. Binnen zetten de magistraten onverstoorbaar hun werk voort, gezeteld onder de iconische adelaar van Justitie. Hier gelden de procedures en ritmes van het recht. Vanuit de bank weerklinkt de taal van zittingsdata, documentoverdracht, van rechten en plichten. Migranten gaan de gang op met een toekomstperspectief.
Maar daar, ijsberend voor de deur, wachten gemaskerde mannen met rinkelende handboeien om al dat werk in één veeg ongedaan te maken.
Volgens Kim Wehle, hoogleraar recht aan de universiteit van Baltimore, handelen ICE-agenten als ‘rechter, jury en beul’. ‘Ze negeren simpelweg het juridische proces’, zegt Wehle telefonisch. ‘Wetten gelden niet langer.’
‘Intimiderend en onnodig machtsvertoon’, klaagde de Californische rechter Sergio Tapia vorige maand, nadat gemaskerde ICE-agenten iemand buiten zijn rechtszaal hadden aangehouden vóórdat diens proces was voltooid. ‘Een gevaarlijk signaal aan de migrantengemeenschap dat zij niet veilig en vrij in het recht kunnen participeren.’
Of dit optreden legaal is? Nee, zeggen de meeste juridisch experts. Er loopt een aantal rechtszaken tegen de regering-Trump, aangespannen door staten, belangengroepen en asielzoekers. Maar tot het Hooggerechtshof daarin een bindende uitspraak doet, wannéér zij dat doet, gaat de Trump-regering ongehinderd door.
Onduidelijk blijft hoe ICE beslist wie de dienst inrekent. De agenten stormen vandaag van verdieping naar verdieping, zaal naar zaal. Hun leider – een Aziatische man met slechts een medisch mondmasker – streept de namen in de rechtszalen af tegen een geprint A4’tje dat hij strak opgerold in zijn hand houdt.
‘Probeer je dit te fotograferen?’ snauwt hij, als de fotograaf naar zijn mening te dichtbij komt. ‘Als jij in de weg loopt, arresteren we jou ook.’
De opbrengst vandaag: mannen uit Ecuador, Haïti, Pakistan, twee vrouwen uit Peru en, vooral, verscheidene Venezolanen. Onder wie Frankyherliz.
Een week nadat gemaskerde agenten Frankyherliz door de nooduitgang hadden getrokken, duikt de Venezolaanse pas weer op in de registers van het Department of Homeland Security. Zij bevindt zich nu in het Richwood Correctional Center, verborgen in de moerrassen van Louisiana, duizenden kilometers van New York.
‘De vraag of dit mag, is al bijna niet meer relevant’, zegt hoogleraar Wehle. ‘Ga er maar van uit dat dit niet mag. Gemaskerde mannen die mensen zonder proces van straat plukken? In een democratie behoort zoiets niet te gebeuren. Maar de vraag is wie Trump kan tegenhouden.’
Intussen groeit de macht van ICE met de dag. De begroting groeit van 8 miljard dollar per jaar naar de 75 miljard die is vrijgemaakt middels Trumps megawet. Dit najaar moeten tienduizend nieuwe mensen worden aangenomen.
De drempel gaat daartoe omlaag. De training van ICE-agenten is teruggebracht van vijf maanden naar zes weken. De minimumleeftijd van 21 naar 18 jaar. Spaanse les is niet langer verplicht.
‘Defend Your Country’, luidt de nieuwe wervingscampagne van ICE. ‘Amerika is overvallen door criminelen en misbruikers’, aldus de welbekende, wijzende baardman Uncle Sam. ‘We hebben JOU nodig om ze weg te krijgen.’
Daar is ze dan. Een uur na haar reprimande, nog net op tijd, verschijnt Gloria in de rechtszaal. De Ecuadoraanse heeft haar hele gezin meegebracht: echtgenoot, tienerzoon, peuter. Ze oogt bang. Nog voor de rechter een woord heeft geopperd, biggelen de tranen al over haar wangen.
‘Ik begrijp het allemaal niet’, zegt Gloria in het Spaans, nadat de tolk haar rechten en plichten heeft uitgelegd. Ze snuit haar neus.
De rechter herhaalt geduldig de instructies. Nee, er wordt vandaag niets besloten. Gloria krijgt nu slechts een datum voor een inhoudelijke hoorzitting. Tot die tijd is ze vrij om te gaan. Ze mag een advocaat in de arm nemen.
‘En volgende keer verschijnt u zonder uw kinderen’, zegt de rechter. ‘Want dat is hier echt niet de bedoeling.’
Gloria knikt. Komt aarzelend overeind. Ze vertrouwt het duidelijk niet. Ook zij zag bij aankomst de gemaskerde mannen, dralend op de gang.
Het moment van de waarheid. Met haar blik strak vooruit, één kind aan haar zijde en één op haar arm, schuifelt Gloria over het marmer naar de lift. Ze passeert ICE-agenten, leunend tegen de muur. Nauwlettend volgen ze haar bewegingen van onder hun maskers. Maar ditmaal komt niemand in actie.
Gloria bereikt de lift. Haar handen trillen. En dan, eindelijk, die geruststellende ping. Terwijl de liftdeuren sluiten, steekt haar zoontje zijn hand op. Dit gezin heeft vandaag geluk.
Tekst: Thomas Rueb
Fotografie: Adam Gray
Ontwerp en code: Michelle de Gruijl, Annemieke Jansen
Coördinatie: Monique Wijnans
Eindredactie: Patrick Engelsma
In tientallen Amerikaanse steden komen mensen op straat om te protesteren tegen het immigratiebeleid van president Trump. Mensen zonder papieren, die blijven echter vaak thuis. Uit angst om aangehouden en uitgezet te worden. ‘Elke keer dat ik van huis ga, ben ik bang dat ik niet meer terugkom.’
De Amerikaanse immigratiedienst ICE heeft bij een grootscheepse actie in Florida 780 buitenlanders opgepakt. De vierdaagse actie was een poging van de regering-Trump om vaart te maken met de beloofde ‘massa-uitzettingen’.
Niet alleen aan de grens, maar zelfs in de computers van activisten faciliteren techbedrijven het extreme migratiebeleid van de regering-Trump. Nu Elon Musk is vertrokken, bouwen andere invloedrijke techmiljardairs rustig verder aan een dystopische toekomst.
Source: Volkskrant