JA21 zet zich af tegen de PVV en presenteert zichzelf als partij die wel ‘levert’. ‘De PVV zegt: asielstop nu. Wij zijn er eerlijk over dat dat niet zomaar kan.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Een paar woorden komen vaak voorbij, op het partijcongres van JA21 in Utrecht: ‘realisme’, ‘stabiliteit’ en ‘leveren’. De partij, nog geen vijf jaar geleden opgericht toen Joost Eerdmans en Annabel Nanninga zich afsplitsten van Forum voor Democratie, probeert zich te profileren als het ‘redelijke’ alternatief voor de PVV, en staat daarmee mogelijk voor een grote doorbraak.
Michiel Hoogeveen, campagnemanager en nummer 4 op de lijst, staat glunderend buiten de oude fabriekshal naast een bord waaraan donuts in de kleuren rood, wit en blauw zijn gehangen. De bedoeling is dat je ze eraf pakt en opeet (‘donut leave me hanging’), waar nog weinig animo voor is. Hoogeveen: ‘Wij zijn opgericht als een partij die rechts van de VVD zit, maar wel met het idee: wij gaan leveren. Doordat de PVV vorige verkiezingen niet langer werd uitgesloten, werden wij uit de markt gedrukt. Maar het politieke landschap is veranderd.’
Op de vraag wat ‘leveren’ betekent, zegt Hoogeveen dat met JA21 beter valt samen te werken dan met de PVV. Ook is de partij op sociaal-economisch gebied ‘veel rechtser’ (‘Wilders staat wat dat betreft naast de SP’) en over het algemeen ‘realistischer’. Maar wie de verkiezingsprogramma’s naast elkaar legt, ziet inhoudelijk de gelijkenissen: JA21 wil geen enkele vluchteling meer opvangen, een boerkaverbod en strenger toezicht op islamitisch onderwijs. Naturalisatie moet kunnen worden afgewezen bij ‘een gegrond vermoeden van een ideologie die haaks staat op onze manier van leven’, uitgeprocedeerden krijgen een enkelband om te voorkomen dat ze in de illegaliteit verdwijnen, klimaatbeleid is geldverspilling, institutioneel racisme bestaat niet en Israël moet worden gesteund.
Het verschil met de PVV zit hem, zegt Hoogeveen, ook in ‘de toon’, de grotere bereidheid tot het sluiten van politieke compromissen en in het verwachtingsmanagement. ‘De PVV zegt: asielstop nu. Wij zijn er eerlijk over dat dat niet zomaar kan.’ Nederland moet zich immers houden aan internationale verdragen, die alleen met steun van alle lidstaten gewijzigd kunnen worden. Dat lijkt op het eerste gezicht niet realistisch, maar JA21 denkt deze verdragen te kunnen ‘moderniseren’. Hoogeveen: ‘We hebben hetzelfde doel. We willen zo snel mogelijk een asielstop, maar we zetten de verwachtingen iets realistischer neer.’
De uiterst rechtse partij, met nu één Kamerzetel, lijkt aantrekkelijk voor teleurgestelde PVV-stemmers, zoals accountmanager Alex van den Brand uit Son en Breugel. ‘Vorige week op de kermis ging het over niets anders dan de moord op Lisa’, zegt hij. ‘We zijn te lief, te aardig geweest. Er moet nu iets gebeuren. Wilders heeft zijn kans verprutst. En Frans Timmermans, dat wil niemand, die gaat de migratie geen halt toeroepen en helpt ons land naar de klote. Ik ken mensen die emigreren als hij premier wordt.’ Van den Berg ging kijken welke partij qua standpunten het dichtst bij de PVV in de buurt kwam, en kwam bij JA21 uit. Twee weken geleden werd hij lid. ‘Dit voelt echt als mijn partij.’
Partijlid Aat Grinwis, wiens achterneef Kamerlid is voor de ChristenUnie, staat even verderop het publiek in zich op te nemen. De gepensioneerd ondernemer uit Utrecht, die zich vooral zorgen maakt om ‘toegenomen regeldruk’, twijfelt tussen VVD en JA21 en is lid van beide partijen. ‘Ik heb hier al een heleboel VVD’ers zien rondlopen’, zegt hij. ‘JA21 is duidelijker dan de VVD. De VVD is de laatste jaren zwabberig.’
‘Een mooie boost’, in de woorden van campagnemanager Hoogeveen, was de overstap van Ingrid Coenradie naar JA21. Zij botste als PVV-staatssecretaris met Wilders over haar plan om gevangenen vanwege capaciteitsproblemen twee weken eerder vrij te laten (een plan dat Eerdmans ‘bizar’ noemde). Coenradie zorgde voor een stijging in de peilingen en nieuwe, vrouwelijke aanwas van leden, zegt Hoogeveen, al is dat laatste aan het publiek in Utrecht (95 procent is man) nog niet te zien. Dat ze in Nieuwsuur zei de islam ‘prima’ te vinden, terwijl het bestrijden van ‘islamisering’ al jaren een speerpunt is van Nanninga, daar heeft niemand het hier meer over.
De sfeer is goed, misschien zelfs wat tam, in de Utrechtse fabriekshal. De interne democratie is verbeterd, nadat in 2023 een aantal prominente leden daarover een brandbrief stuurde, maar dat betekent nog niet dat er inhoudelijk wordt gediscussieerd. De 250 leden met stemkastjes volgen tijdens de ledenvergadering steeds in grote meerderheid de adviezen van het bestuur, en de enkele leden met inhoudelijke vragen (‘Geen asielzoekers meer, zijn er ook ideeën over hoe dat gerealiseerd kan worden?’) worden door partijvoorzitter Elrie Bakker-Derks terugverwezen naar het verkiezingsprogramma, dat met steun van 98,81 procent van de leden zal worden vastgesteld.
Partijleider Joost Eerdmans blikt in zijn speech terug op hoe JA21 vijf jaar geleden begon aan ‘de keukentafel van Annabel’, drie Kamerzetels won en daar in 2023 weer twee van moest inleveren. ‘Toen zei Annabel: tegen de bodem is het goed afzetten. En dat hebben we gedaan.’ JA21 wil gaan ‘leveren’ op de ‘drieklapper’ migratie, welvaart en veiligheid, in een ‘stabiel centrum-rechts kabinet’, vervolgt Eerdmans. ‘Met wie?’, roept iemand uit de zaal. ‘Goede vraag. Ik vind Bontenbal onduidelijk. Gaat het CDA kleur bekennen? Gaat hij voor een flets middenkabinet, of voor een centrumrechts kabinet? Wil hij werken aan een veilig en soeverein Nederland, of springt hij achterop de elektrische fiets bij Frans Timmermans?’
Diederik Boomsma, Kamerlid voor NSC tot hij in augustus zijn overstap naar JA21 bekendmaakte, houdt na de pauze een pleidooi voor het aanpassen van verdragen, in een speech die op punten woordelijk hetzelfde is als de Schaepmanrede die hij in juni hield toen hij nog NSC’er was. Boomsma probeerde NSC-lijsttrekker te worden, maar toen dat mislukte keerde hij de partij de rug toe. JA21-kopstuk Annabel Nanninga kende hij uit de Amsterdamse gemeenteraad, waarin Boomsma zat namens het CDA. ‘Voor een conservatievere koers was bij NSC geen steun. Hier word ik met open armen ontvangen. Een warm bad.’
In een panelgesprek met onder andere Boomsma breekt gespreksleider Nanninga in. ‘Een huishoudelijke mededeling. Er is een nieuwe peiling van Maurice de Hond, en JA21 staat op 11 zetels!’ Het gejuich in de zaal is oorverdovend.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant