Verkiezingen Het CDA straalt weer zelfvertrouwen uit het op het partijcongres. Henri Bontenbal denkt al na over met welke partijen hij kan samenwerken.
Lijsttrekker Henri Bontenbal op het partijcongres van het CDA in Rotterdam. Foto Remko de Waal
Henri Bontenbal zegt dat het CDA belastingen wil verhogen voor burgers en bedrijven en in het WTC-gebouw in Rotterdam klappen ruim vijftienhonderd CDA’ers hard in hun handen. Al komt dat misschien door het woord dat het CDA daarvoor heeft bedacht: een „vrijheidsbijdrage”, die nodig zou zijn voor meer geld aan Defensie.
Bontenbal zegt ook dat het CDA de hypotheekrenteaftrek wil afbouwen. En je zou misschien denken: dan komt er nu boe-geroep. Het belastingvoordeel voor huizenbezitters is al jaren heilig voor de partij, er ook maar íets aan willen veranderen net zo lang een taboe, totaal onbespreekbaar. Maar in de Rotterdamse congreszaal wordt deze zaterdag weer hard geklapt.
Voor het eerst in jaren zijn de Tweede Kamerverkiezingen voor de christendemocraten niet iets om huiverig voor te zijn. In de partij worden mijlpalen bijgehouden: eerst werden ze in peilingen groter dan NSC en BBB, de twee partijen die bij de vorige verkiezingen nog ‘het nieuwe CDA’ werden genoemd. Daarna klommen ze door tot de top vijf. En nu zijn ze virtueel ook groter dan de VVD.
Aanvankelijk leidde dat tot ongeloof bij de partij, die nu vijf zetels in de Tweede Kamer heeft en verkiezingen na verkiezingen, landelijk, lokaal, Europees, verloor. Inmiddels is dat omgeslagen in zelfvertrouwen.
Nee, zegt Jan-Peter Balkende na afloop van de speech van Bontenbal. Híj had het twintig jaar geleden als CDA-leider niet hoeven proberen: beginnen over de hypotheekrenteaftrek. „Maar je kunt mijn tijd niet vergelijken met nu”, zegt de oud-premier (2002-2010). Er is sinds die tijd al veel aan het belastingvoordeel veranderd.
Dat het CDA er nu afscheid van wil nemen, noemt Balkenende „het voorbeeld van moed”. En dat de partij ermee akkoord gaat, „zegt veel over de kracht van argumentatie van Henri”. Overigens gingen CDA’ers niet metéén akkoord. In het concept-verkiezingsprogramma had alleen gestaan dat de hypotheekrenteaftrek moest worden afgebouwd en leden dienden daarna een amendement in: ze wilden de maatregel uit het programma schrappen. Het congres ging uiteindelijk pas akkoord nadat het partijbestuur beloofde er een termijn van dertig jaar aan te verbinden.
Balkenende had zich eerder op de dag op het podium lovend uitgelaten over Bontenbal. Hij had het CDA „uit het politieke moeras” getrokken, hij had van het CDA weer „een politieke factor van betekenis” gemaakt.
„Vrienden”, had Balkenende ook gezegd, „we staan aan het begin van de campagne. De kritiek gaat toenemen, de kritiek gaat enorm toenemen.” Als de CDA’ers dat zouden zien gebeuren, zei hij, dan zou dat betekenen dat het „goed” ging met de partij.
Dat Balkende op het podium stond, is al van betekenis. Sinds zijn premierschap in 2010 eindigde, hield hij jarenlang geen toespraken op verkiezingscongressen.
Dat het CDA aan relevantie wint, bleek ook wel uit de komst van Manfred Weber, leider van de EVP, de christendemocratische partij in het Europees Parlement. Nog maar een paar jaar geleden moest het CDA het tijdens een congres doen met een videoboodschap van de invloedrijke politicus. In de EVP werd toen vooral reikhalzend uitgekeken naar nieuwelingen BBB en NSC.
Zaterdag neemt Weber de tijd om Bontenbal uitgebreid te complimenteren. Weber noemt hem „een echte Europese leider”, die „niet preekte, maar luisterde”.
Hij plaatst Bontenbal ook heel nadrukkelijk op het internationale podium. Bij vergaderingen van het EVP, zegt Weber, zit Bontenbal aan tafel met christendemocratische Europese regeringsleiders: Kyriakos Mitsotakis uit Griekenland, de Duitse bondskanselier Friedrich Mertz. En ook met Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie en Roberta Metsola, voorzitter van het Europees parlement. Een welkom beeld voor CDA’ers, Bontenbal heeft geen internationale ervaring, dat zou een zwakte kunnen zijn in de komende campagneweken als het gaat over geopolitiek.
Weber vraagt zich ook hardop af „wie het zou moeten doen”, anders dan Henri Bontenbal. „De socialisten? Die verliezen overal.” Hij heeft ook geen goed woord over voor „liberalen” en „populisten”.
Bontenbal zelf kiest ervoor om in zijn toespraak weg te blijven van directe verwijten aan zijn politieke tegenstanders. Ja, als Den Haag zou doorgaan „op de huidige voet”, dan zou dat leiden tot „voortdurende chaos en wanorde”. En nee, „de Nederlandse politiek kan nooit vruchtbaar zijn als zij is gebaseerd op het uitvergroten van tegenstellingen en het doelbewust aanjagen van de verdeeldheid in de samenleving.” Maar op wie hij doelt, zegt Bontenbal niet.
Het past niet bij het verhaal over „fatsoen” dat het CDA nu al maanden vertelt. Na de verkiezingen, zegt Bontenbal, zullen partijen „over partijgrenzen heen moeten samenwerken”. Daar geeft hij al een voorzet voor.
Het CDA, zegt Bontenbal, vindt dat het aantal asielmigranten en arbeidsmigranten „dat naar Nederland komt en hier mag blijven fors omlaag” moet. „Gelukkig willen de meeste politieke partijen hetzelfde”. Hij noemt het CDA in een rijtje met GroenLinks-PvdA én de VVD. Die partijen „willen alle drie inzetten op een gematigde bevolkingsgroei, zoals de Staatscommissie adviseerde”.
Is dat een handreiking voor de coalitievorming ná de verkiezingen? Bontenbal zegt na afloop van zijn speech van niet. Hij wil alleen het beeld rechtzetten: „Er wordt gedaan alsof de verschillen tussen die partijen heel groot zijn.” Volgens hem valt dat wel mee.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC